یک روز مانده به ضرب الاجل شروع گام سوم کاهش تعهدات برجامی با کارشناسان درباره جزئیات این حرکت گفت‌وگو کرده‌ایم
یک گام تا خط پایان
فردا موعد دومین ضرب‌الاجل ایران به طرف اروپایی است و رئیس‌جمهور كشورمان دیروز در مجلس تاكید كرد اگر اروپایی‌ها كار مهمی در این ساعات باقیمانده انجام ندهند، حتما قدم سوم را در روزهای آینده برخواهیم داشت.همان‌طور كه روحانی دیروز اشاره كرد مذاكرات با طرف اروپایی و فرانسوی درباره پیشنهاد امانوئل مكرون ادامه دارد و آن‌طور كه دیروز خبرگزاری فارس به نقل از رویترز گزارش كرد، برونو لو میر، وزیر دارایی فرانسه راهی واشنگتن شده تا در مورد این ساز و كار با واشنگتن رایزنی كند. با این حال دیروز سایت روزنامه اعتماد بر اساس شنیده‌ها اعلام كرد پیش‌بینی مقامات این است كه احتمالا رایزنی‌های ایران و فرانسه برای رسیدن به فرمولی به منظور نجات برجام تا پایان شهریور و پس از مجمع عمومی سازمان ملل هم راه به جایی نبرد و بر همین اساس تهران تصمیم گرفته گام سوم را بردارد. جام‌جم در گفت‌وگو با كارشناسان به بررسی جزئیات احتمالی گام سوم و اهمیت برداشتن این گام در پیشبرد مذاكرات با طرف اروپایی پرداخته است.
گام سوم، منافاتی با ادامه مذاكرات ندارد
بهروز نعمتی/ عضو هیات رئیسه مجلس
پس از خروج آمریکا از برجام، انتظار داشتیم بر اساس تعهداتی که اروپایی‌ها دادند تحریم‌ها به‌طور كامل برداشته شده و اعتباراتی نیز برای كشور فراهم شود اما اروپا نتوانست به وعده‌هایی كه در این خصوص داده بود عمل كند. به همین دلیل جمهوری اسلامی ایران اقدام به كاهش تعهدات برجامی خود كرد و دو گام قبلی كشورمان در این راستا مثبت بود. بنابراین در شرایط فعلی نیز به‌رغم این‌كه مذاكرات ایران با طرف مقابل در جریان است می‌بایست گام سوم ایران برداشته شود.
قطعا یكی از بحث‌هایی كه در گام سوم اجرا خواهد شد افزایش سطح غنی‌سازی خواهد بود و طبیعتا دیگر میزان غنی‌سازی ما 5 درصد نخواهد بود.
افزایش سطح غنی‌سازی و به‌كارگیری سانتریفیوژهای جدید
نوذر شفیعی/ استاد دانشگاه
طرح كاستن از تعهدات از سوی ایران اقدامی است كه هیچ عقل سلیمی در عرصه بین‌الملل نمی‌تواند به آن خرده بگیرد، بنابراین در فرآیند كاهش تعهدات دو جنبه مهم حقانیت و جدیت ایران نمود دارد.اروپا به خوبی می‌داند كه اگر در فرصت باقیمانده تعهداتش را اجرایی نكند ایران قطعا گام سوم را عملیاتی می‌كند.
ایران حسن‌نیت مجددی صورت داده و وقت دیگری به اروپا در جهت عمل به تعهداتش داده و اگر در فرصت باقیمانده علائم مثبتی از سوی اروپا مشاهده شود ممكن است ایران به لحاظ زمانی فرصت دیگری به اروپا بدهد و اگر چشم‌انداز مثبت نباشد قطعا گام سوم را اجرایی می‌كند.
در این ارتباط افزایش درصد غنی‌سازی و به‌كارگیری سانتریفیوژهای پیشرفته از جمله اقدامات ایران مطابق گام سوم خواهد بود. این‌گونه اقدامات ایران در ادبیات هسته‌ای گام‌های مهمی قلمداد می‌شود.
مقاومت ایران در مقابل تحریم‌های آمریكا و متعاقب آن ورود كشورمان به درگیری با آمریكا تا آستانه جنگ نشان داد تحریم‌ها جمهوری اسلامی را تضعیف نكرده است. چرا كه دو گام قبلی ایران با قاطعیت برداشته شد و نشان داد كشورمان تحت تاثیر تحریم‌ها قرار نمی‌گیرد، بنابراین اگر مقاومت ایران در برابر تحریم‌ها و كاهش تعهدات برجامی نبود تحركی نیز از سوی اروپاییان ایجاد نمی‌شد.
گام سوم یك الزام است نه یك انتخاب
حسین شمسیان / كارشناس مسائل سیاسی
بعد از خروج آمریكا از برجام اروپاییان برای ماندن ایران در این توافق رویه‌ای را شروع كردند و مرتب وعده دادند كه می‌خواهند منافع ما را تامین كنند؛ اما مشخص بود كه این موضوع اساسا صورت اجرایی به خود نخواهد گرفت و فرانسه و انگلیس كشورهایی نیستند كه بخواهند مخالف آمریكا اقدامی كنند. اما مساله اینجا بود كه برخی از مسؤولان به این حرف‌ها و وعده‌ها دلخوش كرده بودند. در همین حین اتفاق دیگری افتاد و فرانسه تلاش كرد كه نقش یك میانجی بزرگ را ایفا كند و برای راضی كردن كشورمان وعده‌هایی می‌دهد كه برخی از آنها پوچ و برخی دیگر توهین به ملت ایران است. با توجه به تجربه سابق می‌توان فهمید هدف فرانسه و دیگر كشورهای اروپایی، راضی كردن ایران به توقف گام سوم و بازگشت دوباره به همان تعهدات برجامی است. از سوی دیگر اروپایی‌ها دوست دارند ایران را در شرایط سخت قرار دهند با این نیت كه در صورت مذاكره با ایران در موقعیت ضعف، محدودیت‌های برجامی را كه طی دو سه سال آینده برداشته خواهد شد، تمدید كنند. موضوع برقراری خط اعتباری 15 میلیارد دلاری كه از سوی اروپا مطرح می‌شود در رابطه با كالاهای غیرتحریمی است و هیچ خروجی برای ما ندارد و حتی كف تعهدات آنها نیست. بنابراین گام سوم یك الزام است نه یك انتخاب. در عین حال باید توجه داشت این موضوع منافاتی با مذاكره با اروپا ندارد اما این نكته هم حائز اهمیت است كه گفت‌وگو به هیچ عنوان نباید شامل مسائل غیر هسته‌ای و منطقه‌ای شود. همچنین به نظر می‌رسد مناسب‌ترین اقدام برای گام سوم، توسعه و افزایش سطح غنی‌سازی است.
غنی‌سازی بیشتر و كاهش نظارت‌ها
منصور حقیقت‌پور/كارشناس مسائل بین‌الملل
در صورتی كه در فرصت باقیمانده طرف مقابل خواسته‌ها و انتظارات ایران را در جهت تامین منافعش تامین نكند، جمهوری اسلامی به موازات مذاكراتی كه با طرف اروپایی انجام می‌دهد گام سوم را نیز به‌صورت محكم و قاطعانه برخواهد داشت. در عین حال به نظر می‌رسد كه دیگر طرف مقابل فرصتی برای عمل به تعهداتش ندارد، لذا باید گام سوم را محكم برداریم تا به این ترتیب احقاق حق صورت گرفته و اروپا منافع ما را از برجام تامین و خساراتمان را جبران كند.
تلاش برای غنی‌سازی بیشتر و كاهش نظارت بر فعالیت‌های هسته‌ای كشورمان می‌تواند از جمله اقدامات ایران در راستای گام سوم باشد. قطعا هیات نظارت بر برجام در چارچوب این توافق، مراحل كاهش تعهدات را مشخص و وزارت خارجه و سازمان انرژی اتمی آن را اجرا خواهند كرد.
گام سوم باید تعلیق برجام باشد
قدیری ابیانه / كارشناس مسائل سیاست خارجی
در شرایط كنونی به هیچ عنوان نباید وعده‌ها و ادعاهای اروپاییان را قبول كرد و از این‌رو باید گام سوم را با قدرت بیشتر برداشت. معتقدم كه حتی در برداشت گام‌های كاهش تعهدات نیز فرصت‌های زیادی را از دست دادیم و وقت خود را تلف كردیم. غربی‌ها باید بدانند كه نمی‌توانند برای ایران تعیین تكلیف كنند. اگر آنها قصد عمل به تعهداتشان را داشتند، نیاز به این همه فرصت سوزی نبود. از سویی دیگر برداشتن گام سوم به معنای نفی مذاكره نیست. با كشورهای اروپایی می‌توان مذاكره كرد با این شرط كه بعد از تعلیق برجام حرف‌های آنها را بشنویم و به این اطمینان برسیم كه آنها به تعهدات خود عمل كردند. در آن صورت می‌توان بر سر بازگشت دوباره ایران به برجام بحث و گفت‌وگو كرد. اروپا می‌خواهد با وقت‌كشی شرایط اقتصادی ایران را در حالت بلاتكلیفی قرار دهد. حتی بحث اینستكس هم اجرایی نخواهد شد چون اروپاییان نه می‌خواهند و نه می‌توانند در مقابل آمریكا بایستند. بنابراین معتقدم مهم‌ترین اقدام برای برداشتن گام سوم باید تعلیق برجام باشد.
تقویت موضع ایران با گام سوم
پرویز سروری / نماینده پیشین مجلس
همان‌طور كه از قبل پیش‌بینی می‌شد، اروپا در پی انجام اقدامی نیابتی از سوی آمریكاست. هدف غرب این است كه با بازی مذاكره و گفت‌وگو و طرح وعده‌های توخالی ضمن طولانی كردن روند برجام، شرایط انقباض اقتصادی ایران را تشدید كنند. آنها می‌خواهند ایران را به امید دست یافتن به وعده‌های توخالی در وضعیت فریز شدن اقتصادی قرار دهند و تولیدات داخلی ایران را منهدم و شرایط سخت كشور را تداوم بخشند. بنابراین برداشتن گام سوم حتما ضرورت دارد و به مثابه تقویت موضع ایران در برابر اروپاییان است. مناسب‌ترین اقدام این است كه فرآیند كاهش تعهدات تسریع شود و اقتصاد ایران به یك باور قطعی درباره بی‌حاصلی وعده‌های اروپایی برسد و خود را با شرایط جدید تطبیق دهد و جامعه از تردید بیرون بیاید. به نظر می‌رسد بهترین اقدام برای گام سوم، دست گذاشتن روی نقاط حساس غربی‌هاست. در حال حاضر بحث فردو و عملیاتی كردن فعالیت غنی‌سازی در این مجموعه و بازگشت فعالیت آن به قبل از برجام را می‌توان به‌عنوان مهم‌ترین اقدام در كاهش گام سوم دانست.
بهروز نعمتی/ عضو هیات رئیسه مجلس
پس از خروج آمریکا از برجام، انتظار داشتیم بر اساس تعهداتی که اروپایی‌ها دادند تحریم‌ها به‌طور كامل برداشته شده و اعتباراتی نیز برای كشور فراهم شود اما اروپا نتوانست به وعده‌هایی كه در این خصوص داده بود عمل كند. به همین دلیل جمهوری اسلامی ایران اقدام به كاهش تعهدات برجامی خود كرد و دو گام قبلی كشورمان در این راستا مثبت بود. بنابراین در شرایط فعلی نیز به‌رغم این‌كه مذاكرات ایران با طرف مقابل در جریان است می‌بایست گام سوم ایران برداشته شود.
قطعا یكی از بحث‌هایی كه در گام سوم اجرا خواهد شد افزایش سطح غنی‌سازی خواهد بود و طبیعتا دیگر میزان غنی‌سازی ما 5 درصد نخواهد بود.
افزایش سطح غنی‌سازی و به‌كارگیری سانتریفیوژهای جدید
نوذر شفیعی/ استاد دانشگاه
طرح كاستن از تعهدات از سوی ایران اقدامی است كه هیچ عقل سلیمی در عرصه بین‌الملل نمی‌تواند به آن خرده بگیرد، بنابراین در فرآیند كاهش تعهدات دو جنبه مهم حقانیت و جدیت ایران نمود دارد.اروپا به خوبی می‌داند كه اگر در فرصت باقیمانده تعهداتش را اجرایی نكند ایران قطعا گام سوم را عملیاتی می‌كند.
ایران حسن‌نیت مجددی صورت داده و وقت دیگری به اروپا در جهت عمل به تعهداتش داده و اگر در فرصت باقیمانده علائم مثبتی از سوی اروپا مشاهده شود ممكن است ایران به لحاظ زمانی فرصت دیگری به اروپا بدهد و اگر چشم‌انداز مثبت نباشد قطعا گام سوم را اجرایی می‌كند.
در این ارتباط افزایش درصد غنی‌سازی و به‌كارگیری سانتریفیوژهای پیشرفته از جمله اقدامات ایران مطابق گام سوم خواهد بود. این‌گونه اقدامات ایران در ادبیات هسته‌ای گام‌های مهمی قلمداد می‌شود.
مقاومت ایران در مقابل تحریم‌های آمریكا و متعاقب آن ورود كشورمان به درگیری با آمریكا تا آستانه جنگ نشان داد تحریم‌ها جمهوری اسلامی را تضعیف نكرده است. چرا كه دو گام قبلی ایران با قاطعیت برداشته شد و نشان داد كشورمان تحت تاثیر تحریم‌ها قرار نمی‌گیرد، بنابراین اگر مقاومت ایران در برابر تحریم‌ها و كاهش تعهدات برجامی نبود تحركی نیز از سوی اروپاییان ایجاد نمی‌شد.
گام سوم یك الزام است نه یك انتخاب
حسین شمسیان / كارشناس مسائل سیاسی
بعد از خروج آمریكا از برجام اروپاییان برای ماندن ایران در این توافق رویه‌ای را شروع كردند و مرتب وعده دادند كه می‌خواهند منافع ما را تامین كنند؛ اما مشخص بود كه این موضوع اساسا صورت اجرایی به خود نخواهد گرفت و فرانسه و انگلیس كشورهایی نیستند كه بخواهند مخالف آمریكا اقدامی كنند. اما مساله اینجا بود كه برخی از مسؤولان به این حرف‌ها و وعده‌ها دلخوش كرده بودند. در همین حین اتفاق دیگری افتاد و فرانسه تلاش كرد كه نقش یك میانجی بزرگ را ایفا كند و برای راضی كردن كشورمان وعده‌هایی می‌دهد كه برخی از آنها پوچ و برخی دیگر توهین به ملت ایران است. با توجه به تجربه سابق می‌توان فهمید هدف فرانسه و دیگر كشورهای اروپایی، راضی كردن ایران به توقف گام سوم و بازگشت دوباره به همان تعهدات برجامی است. از سوی دیگر اروپایی‌ها دوست دارند ایران را در شرایط سخت قرار دهند با این نیت كه در صورت مذاكره با ایران در موقعیت ضعف، محدودیت‌های برجامی را كه طی دو سه سال آینده برداشته خواهد شد، تمدید كنند. موضوع برقراری خط اعتباری 15 میلیارد دلاری كه از سوی اروپا مطرح می‌شود در رابطه با كالاهای غیرتحریمی است و هیچ خروجی برای ما ندارد و حتی كف تعهدات آنها نیست. بنابراین گام سوم یك الزام است نه یك انتخاب. در عین حال باید توجه داشت این موضوع منافاتی با مذاكره با اروپا ندارد اما این نكته هم حائز اهمیت است كه گفت‌وگو به هیچ عنوان نباید شامل مسائل غیر هسته‌ای و منطقه‌ای شود. همچنین به نظر می‌رسد مناسب‌ترین اقدام برای گام سوم، توسعه و افزایش سطح غنی‌سازی است.
غنی‌سازی بیشتر و كاهش نظارت‌ها
منصور حقیقت‌پور/كارشناس مسائل بین‌الملل
در صورتی كه در فرصت باقیمانده طرف مقابل خواسته‌ها و انتظارات ایران را در جهت تامین منافعش تامین نكند، جمهوری اسلامی به موازات مذاكراتی كه با طرف اروپایی انجام می‌دهد گام سوم را نیز به‌صورت محكم و قاطعانه برخواهد داشت. در عین حال به نظر می‌رسد كه دیگر طرف مقابل فرصتی برای عمل به تعهداتش ندارد، لذا باید گام سوم را محكم برداریم تا به این ترتیب احقاق حق صورت گرفته و اروپا منافع ما را از برجام تامین و خساراتمان را جبران كند.
تلاش برای غنی‌سازی بیشتر و كاهش نظارت بر فعالیت‌های هسته‌ای كشورمان می‌تواند از جمله اقدامات ایران در راستای گام سوم باشد. قطعا هیات نظارت بر برجام در چارچوب این توافق، مراحل كاهش تعهدات را مشخص و وزارت خارجه و سازمان انرژی اتمی آن را اجرا خواهند كرد.
گام سوم باید تعلیق برجام باشد
قدیری ابیانه / كارشناس مسائل سیاست خارجی
در شرایط كنونی به هیچ عنوان نباید وعده‌ها و ادعاهای اروپاییان را قبول كرد و از این‌رو باید گام سوم را با قدرت بیشتر برداشت. معتقدم كه حتی در برداشت گام‌های كاهش تعهدات نیز فرصت‌های زیادی را از دست دادیم و وقت خود را تلف كردیم. غربی‌ها باید بدانند كه نمی‌توانند برای ایران تعیین تكلیف كنند. اگر آنها قصد عمل به تعهداتشان را داشتند، نیاز به این همه فرصت سوزی نبود. از سویی دیگر برداشتن گام سوم به معنای نفی مذاكره نیست. با كشورهای اروپایی می‌توان مذاكره كرد با این شرط كه بعد از تعلیق برجام حرف‌های آنها را بشنویم و به این اطمینان برسیم كه آنها به تعهدات خود عمل كردند. در آن صورت می‌توان بر سر بازگشت دوباره ایران به برجام بحث و گفت‌وگو كرد. اروپا می‌خواهد با وقت‌كشی شرایط اقتصادی ایران را در حالت بلاتكلیفی قرار دهد. حتی بحث اینستكس هم اجرایی نخواهد شد چون اروپاییان نه می‌خواهند و نه می‌توانند در مقابل آمریكا بایستند. بنابراین معتقدم مهم‌ترین اقدام برای برداشتن گام سوم باید تعلیق برجام باشد.
تقویت موضع ایران با گام سوم
پرویز سروری / نماینده پیشین مجلس
همان‌طور كه از قبل پیش‌بینی می‌شد، اروپا در پی انجام اقدامی نیابتی از سوی آمریكاست. هدف غرب این است كه با بازی مذاكره و گفت‌وگو و طرح وعده‌های توخالی ضمن طولانی كردن روند برجام، شرایط انقباض اقتصادی ایران را تشدید كنند. آنها می‌خواهند ایران را به امید دست یافتن به وعده‌های توخالی در وضعیت فریز شدن اقتصادی قرار دهند و تولیدات داخلی ایران را منهدم و شرایط سخت كشور را تداوم بخشند. بنابراین برداشتن گام سوم حتما ضرورت دارد و به مثابه تقویت موضع ایران در برابر اروپاییان است. مناسب‌ترین اقدام این است كه فرآیند كاهش تعهدات تسریع شود و اقتصاد ایران به یك باور قطعی درباره بی‌حاصلی وعده‌های اروپایی برسد و خود را با شرایط جدید تطبیق دهد و جامعه از تردید بیرون بیاید. به نظر می‌رسد بهترین اقدام برای گام سوم، دست گذاشتن روی نقاط حساس غربی‌هاست. در حال حاضر بحث فردو و عملیاتی كردن فعالیت غنی‌سازی در این مجموعه و بازگشت فعالیت آن به قبل از برجام را می‌توان به‌عنوان مهم‌ترین اقدام در كاهش گام سوم دانست.