گزارش جام‌جم از برنامه «كتاب شب» در رادیو تهران
« حماسه‌حسینی» با لحن محزون
روابــــــط‌عــــــمومی معاونت صدای رسانه ملی در راهبرد جدید معرفی برنامه‌های منتخب شبكه‌های رادیویی در ماه محرم، مخاطبان رادیو را بیشتر با مكتب عاشورایی آشنا كرده و این رخداد عظیم اسلامی را تبیین می‌كند. یكی از این برنامه‌ها «كتاب شب» رادیو تهران است كه با اجرای بهروز رضوی به بازخوانی كتاب حماسه حسینی از شهید مطهری میپردازد. با محمدباقر رضایی، نویسنده و مشاور محتوایی و بهروز رضوی، گوینده و علی‌رضا حبیبی، مدیر گروه اخلاق و زندگی شهروندی گفت‌وگو كرده و از حمید‌رضا صحراگرد، مدیر رادیو تهران در این‌خصوص پرسیده‌ایم.
برنامه‌هایی در حوزه
نشر فرهنگ عاشورا
حمید‌رضا صحراگرد، مدیر شبكه رادیویی تهران با بیان این‌كه محرم یكی از ایام شعائرا... و تكریم اهل‌بیت (ع) و تبیین سیره آن بزرگواران است، میگوید: رسانه به‌خصوص رادیو این وظیفه و رسالت اصلی را برعهده دارد تا به اشراب مخاطبان خود بتواند به نحو احسن عمل كند. به همین منظور رادیو تهران با تنظیم مجموعه‌برنامه‌هایی در حوزه‌های نشر فرهنگ عاشورا و تبیین قیام حضرت ابا عبدا... الحسین(ع) و پاسخ به شبهات نسل جوان امروز و همچنین اطلاع‌رسانی از مناسك استان تهران در قالب‌ها و ساختار‌های متنوع فعالیت برنامه‌سازی خود را برای دهه محرم از یك سو و استمرار آن تا پایان ماه صفر انجام داده است. از جمله این برنامه‌ها «كتاب شب» است كه مخاطبان خاص و به عبارتی مشتریان ثابت را سال‌ها به همراه داشته است.
توجه به رهنمودهای رهبری
در «كتاب شب»
علی‌رضا حبیبی، مدیر گروه اخلاق و زندگی شهروندی رادیو تهران میگوید: با توجه به این‌كه ماموریت این گروه بیشتر پرداختن به موضوعات فرهنگی و معارفی ادب و هنر و مسائل خانواده است به گونه‌ای برنامه‌ریزی شده كه بتواند سهم موضوعات مطرح شده در قالب‌های مختلف برنامه‌سازی را تولید و به مخاطبان ارائه كند. یكی از جمله این برنامه‌ها «كتاب شب» است كه پیشینه‌ای بیش از 25 سال در رادیو تهران دارد.
او ادامه میدهد: در گذشته كتاب شب صرفا اختصاص به روایت و خوانش داستان‌ها و رمان‌های خارجی داشت و در برخی مناسبت‌ها به آثار فاخر زبان فارسی می‌پرداخت ولی در دور تازه تولید این برنامه براساس رهنمودهای مقام معظم رهبری به حوزه‌های مفاخر و نویسندگان ایران زمین و صاحبان آثار و قلم و همچنین رمان‌ها و داستان‌های نویسندگان معاصر و جوان ایران میپردازد.
در این برنامه‌ریزی جدید به مناسك و آیین‌های ایرانی توجه ویژه‌ای شده و از‌جمله این آثار می‌توان به حماسه حسینی، اثر استاد شهید مطهری اشاره كرد كه برای اولین بار در قالب كتاب صوتی در 14 برنامه تنظیم و از این شبكه پخش می‌شود. نسخه كامل صوتی این برنامه به دفتر بنیاد شهید مطهری تحویل شد.
«كتاب شب»
و شنوندگانی خارج از ایران
محمدباقر رضایی، نویسنده و مشاور محتوایی برنامه كتاب شب كه خود داستان‌نویس، منتقد ادبی و روزنامه‌نگار است و تا به حال ۱۴ كتاب داستان، نقد داستان و مسائل مربوط به روزنامه‌نگاری از او (با نام مستعارش باقر رجبعلی) منتشر شده، در مورد انتخاب كتاب برای خوانش در برنامه كتاب شب توضیح میدهد: «ما، در اتاق فكر گروه اخلاق و زندگی شهروندی رادیو تهران با مدیریت دكتر حبیبی و هدایت دكتر صحراگرد، درباره كتاب‌های انتخابی بحث و جدل می‌كنیم و در نهایت، كتابی را بر می‌گزینیم كه از نظر ادبی و محتوایی در سطح قابل قبولی باشد؛ ضمنا نیاز جامعه هم باشد و مردم برای شنیدن آن مشتاق باشند.
البته گاهی كتاب‌هایی كه شنوندگان برنامه پیشنهاد می‌دهند نیز در دستور كارمان قرار می‌گیرد، منتها این انتخاب باید با رعایت اصول برنامه و سیاست‌های رادیو، صورت بگیرد.» او درخصوص خوانش كتاب‌ها ادامه میدهد: «بدیهی است كل كتاب را در مدت زمانی كه در اختیارمان گذاشته‌اند، نمی‌شود خواند. زمان برنامه ما، هر شب، به‌جز جمعه‌ها، ۲۰ دقیقه است ؛ یعنی ما باید در عرض یك هفته، یك كتاب را در شش قسمت ۲۰ دقیقه‌ای (در كل ۱۲۰ دقیقه) تنظیم رادیویی كنیم و بدهیم به استاد بهروز رضوی بخواند، بنابراین مجبوریم كتاب را تلخیص و تنظیم رادیویی كنیم.»
او با بیان این‌كه كتاب شب حدود ۲۲سال قدمت دارد و یكی از قدیمی‌ترین و پرمخاطب‌ترین برنامه‌های رادیویی است، ادامه میدهد: رادیو تهران با این برنامه، خیالش از بابت پرداختن به موضوع كتاب و كتابخوانی راحت است؛ چون این برنامه به تنهایی همه ماموریت‌ها در این زمینه را پوشش میدهد.
حزنی عاشورایی
در خوانش حماسه حسینی
بهروز رضوی هم میگوید: من در اجرای همه متن‌ها دقت و توجه دارم و سعی می‌كنم با لحن مناسب آن متن بخوانم اگر به همه كتاب‌های شب من توجه كرده باشید با تغییر لحن نویسنده‌ها و مترجمان مختلف، لحن‌های من هم در هر اجرایی اندك تفاوتی دارد در حدی كه هماهنگ بشود با آن نوع لحن. در خوانش كتاب حماسه حسینی هم به همین نحو است سال‌هاست انواع لحن‌هایی كه در زمینه‌های معارفی و ماه محرم صحبت می‌شود را شنیده‌ایم ولی به خاطر این‌كه خیلی هم از استاندارد رادیو خارج نباشد، آن را به مداحی نزدیك نكردم. به عنوان گوینده سعی كردم آن حزنی كه در این ماجرا وجود دارد در لحن نمود پیدا كند. ولی این‌كه فرض بكنید گریه و زاری راه بیندازم و این فرم‌هایی كه متداول است، پرهیز كردم و لزومی هم ندارد كه انجام بدهم. چون باید به‌روشنی حرف من شنیده شود.
من اگر بخواهم با این ادا و اصول‌ها حرفم را نامفهوم كنم و كلمه بر اثر بغض‌آلود بودن، شنیده نشود، اینها نقض غرض است، بنابراین با روشنی ولی با لحنی نزدیك به موضوع، لحنی كه باید اینجا محزون باشد نزدیك به واقعه عاشورا و مقتلی كه صورت گرفته، پس لحنمان باید مناسب متن باشد و من آن را رعایت كردم. رضوی درباره فرمایش اخیر مقام معظم رهبری مبنی بر خوانش رمان‌های ایرانی در برنامه‌های رادیویی میگوید: قبل از فرمایشات رهبری این رهنمود را در برنامه اجرا كردیم، تقریبا 25سال است كه «كتاب شب» از رادیو شنیده می‌شود. قالب رمان‌های جهان و رمان‌های ایرانی را آنهایی كه مجوز داشته و اشكالی نداشته خلاصه كرده و خواندیم. خوانش بعضی از رمان‌ها مثل رمان بینوایان دو هفته طول كشید تا خلاصه آن خوانده شود.
به جرات می‌توانم بگویم قالب رمان‌های ترجمه شده به زبان فارسی در كتاب شب استفاده شده منتها به سبك رادیو و به سبك كتاب شب، چون قرار نیست ما همه مطلب را ارائه كنیم. رمان 400 صفحه‌ای را باید نویسنده برنامه با انبرك خلاصه كند ضمن این‌كه به متن لطمه نخورد و بیشتر قهرمان‌های شاخصی كه در پیشبرد قصه نقش دارند، بیان شوند.
برنامه‌هایی در حوزه
نشر فرهنگ عاشورا
حمید‌رضا صحراگرد، مدیر شبكه رادیویی تهران با بیان این‌كه محرم یكی از ایام شعائرا... و تكریم اهل‌بیت (ع) و تبیین سیره آن بزرگواران است، میگوید: رسانه به‌خصوص رادیو این وظیفه و رسالت اصلی را برعهده دارد تا به اشراب مخاطبان خود بتواند به نحو احسن عمل كند. به همین منظور رادیو تهران با تنظیم مجموعه‌برنامه‌هایی در حوزه‌های نشر فرهنگ عاشورا و تبیین قیام حضرت ابا عبدا... الحسین(ع) و پاسخ به شبهات نسل جوان امروز و همچنین اطلاع‌رسانی از مناسك استان تهران در قالب‌ها و ساختار‌های متنوع فعالیت برنامه‌سازی خود را برای دهه محرم از یك سو و استمرار آن تا پایان ماه صفر انجام داده است. از جمله این برنامه‌ها «كتاب شب» است كه مخاطبان خاص و به عبارتی مشتریان ثابت را سال‌ها به همراه داشته است.
توجه به رهنمودهای رهبری
در «كتاب شب»
علی‌رضا حبیبی، مدیر گروه اخلاق و زندگی شهروندی رادیو تهران میگوید: با توجه به این‌كه ماموریت این گروه بیشتر پرداختن به موضوعات فرهنگی و معارفی ادب و هنر و مسائل خانواده است به گونه‌ای برنامه‌ریزی شده كه بتواند سهم موضوعات مطرح شده در قالب‌های مختلف برنامه‌سازی را تولید و به مخاطبان ارائه كند. یكی از جمله این برنامه‌ها «كتاب شب» است كه پیشینه‌ای بیش از 25 سال در رادیو تهران دارد.
او ادامه میدهد: در گذشته كتاب شب صرفا اختصاص به روایت و خوانش داستان‌ها و رمان‌های خارجی داشت و در برخی مناسبت‌ها به آثار فاخر زبان فارسی می‌پرداخت ولی در دور تازه تولید این برنامه براساس رهنمودهای مقام معظم رهبری به حوزه‌های مفاخر و نویسندگان ایران زمین و صاحبان آثار و قلم و همچنین رمان‌ها و داستان‌های نویسندگان معاصر و جوان ایران میپردازد.
در این برنامه‌ریزی جدید به مناسك و آیین‌های ایرانی توجه ویژه‌ای شده و از‌جمله این آثار می‌توان به حماسه حسینی، اثر استاد شهید مطهری اشاره كرد كه برای اولین بار در قالب كتاب صوتی در 14 برنامه تنظیم و از این شبكه پخش می‌شود. نسخه كامل صوتی این برنامه به دفتر بنیاد شهید مطهری تحویل شد.
«كتاب شب»
و شنوندگانی خارج از ایران
محمدباقر رضایی، نویسنده و مشاور محتوایی برنامه كتاب شب كه خود داستان‌نویس، منتقد ادبی و روزنامه‌نگار است و تا به حال ۱۴ كتاب داستان، نقد داستان و مسائل مربوط به روزنامه‌نگاری از او (با نام مستعارش باقر رجبعلی) منتشر شده، در مورد انتخاب كتاب برای خوانش در برنامه كتاب شب توضیح میدهد: «ما، در اتاق فكر گروه اخلاق و زندگی شهروندی رادیو تهران با مدیریت دكتر حبیبی و هدایت دكتر صحراگرد، درباره كتاب‌های انتخابی بحث و جدل می‌كنیم و در نهایت، كتابی را بر می‌گزینیم كه از نظر ادبی و محتوایی در سطح قابل قبولی باشد؛ ضمنا نیاز جامعه هم باشد و مردم برای شنیدن آن مشتاق باشند.
البته گاهی كتاب‌هایی كه شنوندگان برنامه پیشنهاد می‌دهند نیز در دستور كارمان قرار می‌گیرد، منتها این انتخاب باید با رعایت اصول برنامه و سیاست‌های رادیو، صورت بگیرد.» او درخصوص خوانش كتاب‌ها ادامه میدهد: «بدیهی است كل كتاب را در مدت زمانی كه در اختیارمان گذاشته‌اند، نمی‌شود خواند. زمان برنامه ما، هر شب، به‌جز جمعه‌ها، ۲۰ دقیقه است ؛ یعنی ما باید در عرض یك هفته، یك كتاب را در شش قسمت ۲۰ دقیقه‌ای (در كل ۱۲۰ دقیقه) تنظیم رادیویی كنیم و بدهیم به استاد بهروز رضوی بخواند، بنابراین مجبوریم كتاب را تلخیص و تنظیم رادیویی كنیم.»
او با بیان این‌كه كتاب شب حدود ۲۲سال قدمت دارد و یكی از قدیمی‌ترین و پرمخاطب‌ترین برنامه‌های رادیویی است، ادامه میدهد: رادیو تهران با این برنامه، خیالش از بابت پرداختن به موضوع كتاب و كتابخوانی راحت است؛ چون این برنامه به تنهایی همه ماموریت‌ها در این زمینه را پوشش میدهد.
حزنی عاشورایی
در خوانش حماسه حسینی
بهروز رضوی هم میگوید: من در اجرای همه متن‌ها دقت و توجه دارم و سعی می‌كنم با لحن مناسب آن متن بخوانم اگر به همه كتاب‌های شب من توجه كرده باشید با تغییر لحن نویسنده‌ها و مترجمان مختلف، لحن‌های من هم در هر اجرایی اندك تفاوتی دارد در حدی كه هماهنگ بشود با آن نوع لحن. در خوانش كتاب حماسه حسینی هم به همین نحو است سال‌هاست انواع لحن‌هایی كه در زمینه‌های معارفی و ماه محرم صحبت می‌شود را شنیده‌ایم ولی به خاطر این‌كه خیلی هم از استاندارد رادیو خارج نباشد، آن را به مداحی نزدیك نكردم. به عنوان گوینده سعی كردم آن حزنی كه در این ماجرا وجود دارد در لحن نمود پیدا كند. ولی این‌كه فرض بكنید گریه و زاری راه بیندازم و این فرم‌هایی كه متداول است، پرهیز كردم و لزومی هم ندارد كه انجام بدهم. چون باید به‌روشنی حرف من شنیده شود.
من اگر بخواهم با این ادا و اصول‌ها حرفم را نامفهوم كنم و كلمه بر اثر بغض‌آلود بودن، شنیده نشود، اینها نقض غرض است، بنابراین با روشنی ولی با لحنی نزدیك به موضوع، لحنی كه باید اینجا محزون باشد نزدیك به واقعه عاشورا و مقتلی كه صورت گرفته، پس لحنمان باید مناسب متن باشد و من آن را رعایت كردم. رضوی درباره فرمایش اخیر مقام معظم رهبری مبنی بر خوانش رمان‌های ایرانی در برنامه‌های رادیویی میگوید: قبل از فرمایشات رهبری این رهنمود را در برنامه اجرا كردیم، تقریبا 25سال است كه «كتاب شب» از رادیو شنیده می‌شود. قالب رمان‌های جهان و رمان‌های ایرانی را آنهایی كه مجوز داشته و اشكالی نداشته خلاصه كرده و خواندیم. خوانش بعضی از رمان‌ها مثل رمان بینوایان دو هفته طول كشید تا خلاصه آن خوانده شود.
به جرات می‌توانم بگویم قالب رمان‌های ترجمه شده به زبان فارسی در كتاب شب استفاده شده منتها به سبك رادیو و به سبك كتاب شب، چون قرار نیست ما همه مطلب را ارائه كنیم. رمان 400 صفحه‌ای را باید نویسنده برنامه با انبرك خلاصه كند ضمن این‌كه به متن لطمه نخورد و بیشتر قهرمان‌های شاخصی كه در پیشبرد قصه نقش دارند، بیان شوند.