آسانسوری برای تمرین بازگشت از فضا!
در بین فضاپیماهای سرنشیندار، وستك یك استثنای عجیب و غریب به شمار می‌رود. این ناو، سفینه‌ای بود كه آرزوی انسان برای سفر به فضا را جامه عمل پوشاند. با این سفینه یوری گاگارین توانست نخستین سفر انسان به فضا را به انجام رساند. طی سال‌های 42-1340 ناو وستك شش فضانورد را به مدار زمین برد. ولی هنوز هم برای كارهای تحقیقاتی از آن استفاده می‌شود. اما دلایل استثنایی‌بودن آن تنها این نیست كه هنوز هم كاربرد دارد. این ناو بعدا با تغییراتی، از سفینه یك نفره به ناو سه نفره وسخد تبدیل شد! تنها سفینه سرنشیندار روسی است كه گرچه همگی پروازهای سرنشین‌دارش از بایكونور در قزاقستان شروع شد اما در روسیه و قزاقستان فرود آمد. سفینه‌های گاگارین و گرمان تیتف، دومین فضانورد شوروی در ناحیه ساراتف و بقیه در قزاقستان فرود آمد. در صورتی كه سفینه بعدی یعنی سایوز هم از قزاقستان پرتاب شد و هم در این كشور به زمین بازگشت و هنوز هم این قاعده در سفرهای فضایی‌اش رعایت می‌شود.
اما فرق بسیار متفاوت سفینه وستك با تمام سفینه‌های سرنشیندار دنیا این است كه تنها سفینه تاریخ است كه سرنشین آن در زمان بازگشت، در درون سفینه به زمین بر نمی‌گشت! ناو كیهانی وستك، توانایی فرود همراه با فضانورد را نداشت و سرنشین سفینه در جریان فرود، در ارتفاع حدود 6000 متری با سامانه‌ای ویژه ساخت كارخانه زوزدا كه نوعی صندلی پرتابی به‌شمار می‌رفت، از سفینه به بیرون شلیك می‌شد و بعد با چتر نجات و مستقل از سفینه فرود می‌آمد. این تفاوت بازگشت به زمین، با مشكلات خاصی همراه بود. فضانوردان باید می‌توانستند فشار پرتاب را تحمل كنند. برای ایجاد آمادگی تحمل چنین شتابی، تمرین‌های مختلفی پیشنهاد شد. از جمله شلیك با صندلی‌های پرتابی از هواپیمای در حال پرواز در ارتفاع‌های مختلف و از آن بدتر و وحشتناك‌تر، پرتاب با یك صندلی ویژه روی برجی ریلی با سرعتی بسیار زیاد! فضانورد با لباس مخصوص به صندلی بسته می‌شد. این صندلی به ریل‌های یك ستون بلند وصل بود و با شلیك موتور موشكی به بالا پرتاب می‌شد. به این ترتیب توانایی فضانورد برای تحمل فشار را می‌سنجیدند و با چند بار تمرین، آمادگی لازم را برای فرود سخت را به دست می‌آورد.
البته این تمرین فقط برای بازگشت نبود. بلكه سفینه وستك موشك فرار اضطراری نداشت تا در صورت بروز حادثه- مثلا انفجار موشك روی سكوی پرتاب- فضانورد را از صحنه به منطقه امن برساند. پیش‌بینی شده بود اگر برای موشك در حین پرتاب مشكلی پیش بیاید و جان فضانوردان به خطر بیفتد، همین صندلی او را به بیرون از منطقه خطر پرتاب كند. با توجه به این ضرورت‌ها، لازم بود كه فضانوردان وستك از هر نظر با این وسیله آشنا شوند و به فشار ناشی از عملكرد آن عادت كنند.
والنتینا ترشكوا بعد از نزدیك یك سال آموزش در 26 خرداد 42 سفری تقریبا سه‌روزه به فضا داشت و در بازگشت به زمین با استفاده از همین صندلی پرتابی از ناو بیرون پرید و بعد با چتر نجات فرود آمد.
جالب است بدانید طبق قانون سازمان بین‌المللی فضانوردی در دهه 1340/ 1960، عنوان «فضانورد» به فردی داده می‌شد كه با وسیله پروازی خود از خط كارمان (خطی فرضی در ارتفاع صد كیلومتری از سطح دریاهای آزاد) بگذرد و با همان وسیله به زمین برگردد. بر اساس این تعریف، گرچه فضانوردان وستك، در جریان سفر مداری در ارتفاعاتی بسیار بالاتر از خط كارمان به‌دور زمین می‌چرخیدند؛ اما چون در بازگشت به زمین داخل سفینه نبودند فضانورد به حساب نمی‌آمدند! به همین دلیل در اطلاعیه بازگشت گاگارین به زمین، فرود او به عمد به‌گونه‌ای مبهم گفته شده بود تا هم دروغ نباشد و هم به ظاهر قانون سازمان بین‌المللی فضانوردی رعایت شود!