تکلیف عید رسانه‌ای!
فاطمه‌زهرا برومندنیا مدال‌آور المپیاد سواد رسانه‌ای
سه سال پیش، معلم ادبیات خلاقی داشتیم که برای عید، یک تکلیف بامزه داد:«کتاب چارلی و کارخانه شکلات‌سازی را بخوانید و فیلمش را تماشا کنید. بعد، این دو را مقایسه سپس نتیجه‌گیری کنید.» تکلیفی شیرین که واقعا تعطیلات‌پسند بود. حالا بماند که ما به رسم دانش‌آموزی ماجرا را شل گرفتیم و فقط فهرستی از حذف و اضافات فیلم را سر کلاس بردیم؛ معلم‌مان از این کار هدفی داشت که خواهم‌گفت.
چند وقت بعد، کتابی خواندم که پر از درون‌گویی بود؛ شخصیت‌ها فکر می‌کردند و به کمک جملات افکار و احساساتشان روشن می‌شد. وقتی که فیلمش را ساختند، دیدم ای داد، عجب خیانتی! 90 درصد این مونولوگ‌های اساسی را حذف کرده‌اند. آخر داستان، یکی از شخصیت‌های مهم بر اثر بیماری می‌میرد، اما در فیلم، یک نبرد و مبارزه اشک‌بار برای مرگش ساخته شده‌است! کتاب روی جاهایی مکث می‌کند که فیلم نه، و فیلم روی جاهایی وقت می‌گذارد که کتاب نه.
تا این‌که دوستی توضیح داد:«وقتی می‌خواهند یک فیلم را از کتابی اقتباس کنند همه چیز به سادگی کپی‌کردن نیست؛ مهارت می‌خواهد، هنر است. در قالب فیلم نمی‌شود این همه خودگویی را نشان داد. آخر چه کسی موقع فکر کردن بلندبلند حرف می‌زند؟! حتی اگر چنین‌کاری ممکن شود، منِ مخاطبِ فیلم حوصله شنیدن این همه حرف و توضیح را ندارم. به‌جبرانش، کارگردان دست‌به‌کار شده و احوالات شخصیت‌ها را با جلوه‌های بصری، نمادها، موسیقی، حرکات دوربین و... نشان داده‌است. همین‌طور، یک فیلم‌بین از پایان این داستان انتظار مبارزه، صحنه‌های اکشن و ماجرای دراماتیک دارد تا این‌که همه‌چیز انقدر ساده جمع شود. برای صحبت آخر هم باید بگویم تنظیم مجدد زمان هر ماجرا ضروری است تا مخاطب درگیر بماند و اثر سرعت مناسبی پیدا کند.»
به ابتدای صحبت برگردیم. معلم‌مان با تکلیف عیدش می‌خواست بگوید که: هر رسانه، زبان خاص خودش را دارد، مخاطبش فرق می‌کند و این مخاطب انتظار متفاوتی دارد. یک پیام واحد وقتی در قالبی دیگر قرار می‌گیرد، باید ساختار و شکلش متناسب با زبان رسانه عوض شود. پس اگر می‌خواهیم تولید‌کننده باشیم یا در مقام قضاوت یک اثر رسانه‌ای قرار بگیریم، قبل از هرچیز باید با زبان رسانه‌اش خوگرفته‌باشیم و سپس دست به‌کار شویم.
چند وقت بعد، کتابی خواندم که پر از درون‌گویی بود؛ شخصیت‌ها فکر می‌کردند و به کمک جملات افکار و احساساتشان روشن می‌شد. وقتی که فیلمش را ساختند، دیدم ای داد، عجب خیانتی! 90 درصد این مونولوگ‌های اساسی را حذف کرده‌اند. آخر داستان، یکی از شخصیت‌های مهم بر اثر بیماری می‌میرد، اما در فیلم، یک نبرد و مبارزه اشک‌بار برای مرگش ساخته شده‌است! کتاب روی جاهایی مکث می‌کند که فیلم نه، و فیلم روی جاهایی وقت می‌گذارد که کتاب نه.
تا این‌که دوستی توضیح داد:«وقتی می‌خواهند یک فیلم را از کتابی اقتباس کنند همه چیز به سادگی کپی‌کردن نیست؛ مهارت می‌خواهد، هنر است. در قالب فیلم نمی‌شود این همه خودگویی را نشان داد. آخر چه کسی موقع فکر کردن بلندبلند حرف می‌زند؟! حتی اگر چنین‌کاری ممکن شود، منِ مخاطبِ فیلم حوصله شنیدن این همه حرف و توضیح را ندارم. به‌جبرانش، کارگردان دست‌به‌کار شده و احوالات شخصیت‌ها را با جلوه‌های بصری، نمادها، موسیقی، حرکات دوربین و... نشان داده‌است. همین‌طور، یک فیلم‌بین از پایان این داستان انتظار مبارزه، صحنه‌های اکشن و ماجرای دراماتیک دارد تا این‌که همه‌چیز انقدر ساده جمع شود. برای صحبت آخر هم باید بگویم تنظیم مجدد زمان هر ماجرا ضروری است تا مخاطب درگیر بماند و اثر سرعت مناسبی پیدا کند.»
به ابتدای صحبت برگردیم. معلم‌مان با تکلیف عیدش می‌خواست بگوید که: هر رسانه، زبان خاص خودش را دارد، مخاطبش فرق می‌کند و این مخاطب انتظار متفاوتی دارد. یک پیام واحد وقتی در قالبی دیگر قرار می‌گیرد، باید ساختار و شکلش متناسب با زبان رسانه عوض شود. پس اگر می‌خواهیم تولید‌کننده باشیم یا در مقام قضاوت یک اثر رسانه‌ای قرار بگیریم، قبل از هرچیز باید با زبان رسانه‌اش خوگرفته‌باشیم و سپس دست به‌کار شویم.