بررسی فیلم «نرگس مست» که سوژه آن موسیقی است، ما را با چند شخصیت واقعی این هنر آشنا می‌کند
موسیقی به روایت سینما
احتمالا «براساس یک داستان واقعی» را در این چند سال اخیر زیاد در ابتدای تیتراژ فیلم‌های آمریکایی و سینمای جهان دیده‌اید، فیلم‌هایی که ماجرایی واقعی را محور روایت خود قرار می‌دهند. پیشتر از این موج جدید که سینما را بیش از گذشته نیازمند رجوع به واقعیت کرده، فیلم‌های زندگینامه‌ای و بیوگرافی هم طرفدارانی داشتند. این دو شکل سینمایی دور از هم نیستند و گاهی آن «براساس یک داستان واقعی»، بخشی از زندگی یک شخصیت واقعی است. اگرچه در سال‌های گذشته هم نمونه‌هایی در این زمینه داشتیم، اما در سال‌های اخیر، سینمای ایران هم به اهمیت واقعیت و شخصیت‌های واقعی پی برده و داستان‌هایی در این زمینه خلق می‌کند و پیش روی مخاطبان قرار می‌دهد. فیلم‌های زندگینامه‌ای و برمبنای یک داستان واقعی، ضمن این‌که چالشی برای سازندگان آثار محسوب می‌شود، برای تماشاگران هم کنجکاوی‌ها و کشف‌هایی به همراه دارد. اگر پیش‌زمینه و شناختی از آن شخصیت و اتفاق واقعی و تاریخی یا معاصر داشته‌باشند، زاویه نگاه احتمالا تازه کارگردان، آنها را برای تماشا سر ذوق می‌آورد و اگر هم مواجهه با اثر، بدون پیش‌زمینه باشد، به شناختی نسبی از آن شخصیت و واقعه منجر می‌شود و او را برای کسب اطلاعات بیشتر و مستندتر و مراجعه به تاریخ ترغیب می‌کند.
سیدجلال‌الدین دری در فیلم نرگس مست که از روز گذشته به صورت آنلاین اکران شده، قصه‌ای را روایت می‌کند که هم نشانه‌هایی از فیلم زندگینامه‌ای را دارد و هم «براساس یک داستان واقعی» در آن یافت می‌شود. البته که قصه‌پردازی و خیال‌ورزی هم هست و تنها هم قصه یک شخصیت نیست بلکه در فیلم، داستان‌هایی از پنج شخصیت تاریخی واقعی مرتبط با شعر و موسیقی می‌بینیم. این فیلم قصه‌ای امروزی را روایت می‌کند، اما با مولفه‌های مشترک شعر و موسیقی، به گذشته نقب می‌زند و تاریخ و برخی شخصیت‌های نام آشنای آن را احضار می‌کند. نرگس مست قصه یک سازنده قدیمی تار و رابطه‌اش با گروه جوانی است که تمرین موسیقی می‌کنند. او در فضایی ذهنی، این جوانان را در هیبت برخی استادان شعر و موسیقی ایران تصور می‌کند.
نرگس مست به تهیه‌کنندگی عبدا... اسفندیاری و بازی بازیگرانی چون سعید پورصمیمی، مهدی پاکدل، میترا حجار، هومن برق نورد، سیامک صفری، امیرحسین مدرس، متین ستوده و رضا فیاضی سال گذشته و از 23 بهمن هم برای مدتی کوتاه اکران شد و تنها حدود 35 میلیون تومان در گیشه فروخت، اما تعطیلی سینماها در پی شیوع کرونا، همچون سایر فیلم‌ها مجالی برای ادامه نمایش در سالن‌های سینما به این فیلم نداد. هرچند به نظر نمی‌رسد باتوجه به فضای خاص فیلم، اتفاقی هم برای نرگس مست در گیشه می‌افتاد. این فیلم هم جزو گروهی از آثار سینمایی است که قطعا در اکران آنلاین، فرصت بهتری برای دیده‌شدن خواهد‌داشت. عجالتا بحث ما اینجا درباره چرایی ناموفق بودن فیلم در گیشه و ظرفیت کم اثر برای فروش بیشتر و ارتباط با طیف بیشتری از مخاطبان نیست، بلکه تمرکزمان روی پنج شخصیت واقعی است که در فیلم نرگس مست از آنها یاد شده‌است؛ علی اکبر شیدا، خاچی خاچیک، عارف قزوینی، فرخی یزدی و افتخارالسلطنه.
علی اکبر شیدا
او یکی از مشهورترین موسیقیدان‌ها، شاعران و ترانه‌سراهای ایران بود که از او به عنوان اولین تصنیف ساز شناخته‌شده موسیقی ایران نام می‌برند. بخش مهمی از اثرگذاری و محبوبیت رادیو ایران در آغاز تاسیس و از دهه 20 به بعد، به‌خاطر بهره گیری از ساخته‌های هنرمندانه شیداست. تصنیف‌های ماندگار شیدا پس از سال‌ها همچنان شنیده می‌شوند و تاثیرگذار هستند؛ دوش دوش، امشب شب مهتابه، بت چین، دل شیدا و ... محمدرضا لطفی، موسیقیدان و آهنگساز فقید و برجسته ایران، گروه شیدا را با ارادت و ادای دین به علی اکبر شیدا پایه‌گذاری کرد.
نقش شیدا را در نرگس مست، سیامک صفری، یکی از بازیگران درخشان تئاتر ایران بازی می‌کند. اما اگر محمد ورشوچی، پیرمرد دوست‌داشتنی و ترکه‌ای سینما و تلویزیون ایران زنده‌بود، دست کم از لحاظ ظاهری می‌توانست، اولین انتخاب برای نقش شیدا باشد.
عارف قزوینی
او یکی از مشهورترین شاعران و تصنیف‌سازان بود. زندگی تقریبا کوتاه - عارف 53 سال عمر کرد- و پرفراز و نشیب او قابلیت یک فیلم سینمایی مستقل را دارد. عارف قزوینی صدای خوشی هم داشت و خیلی‌ها دلبسته شنیدن آوازهایش بودند. در فیلم نرگس مست هم یکی از مشهورترین تصنیف‌های او به نام از خون جوانان وطن لاله دمیده، شنیده می‌شود. نقش این شخصیت را در فیلم مهدی پاکدل بازی می‌کند.
خاچی خاچیک
سعید پورصمیمی در فیلم نقش آن سازنده تار را بازی می‌کند؛ موسیو خاچیک. اگر اشتباه نکنیم، نقش او به نوعی ارجاع یا ادای دین به یک شخصیت واقعی در تاریخ موسیقی است؛ خاچی خاچیک، پژوهشگری که تباری ایرانی و ارمنی داشت؛ او اولین کسی بود که نظام طبقه‌بندی دستگاهی موسیقی ایرانی را به غرب معرفی کرد.
محمد فرخی یزدی
این شاعر و روزنامه‌نگار آزادیخواه هم زندگی دراماتیک داشت غزل «آزادی» او شهرت زیادی دارد و در فیلم نرگس مست هم خوانده می‌شود. او سرانجام در زمان حکومت پهلوی اول در زندان قصر کشته شد، اما در گواهی رئیس زندان، وانمود شد فرخی یزدی براثر بیماری درگذشت. نقش فرخی یزدی را در فیلم هومن برق نورد برعهده داشت.
افتخارالسلطنه
دختر ناصرالدین شاه و عایشه خانم یوشی، از زنان صاحب جایگاه و دارای ثروت دوره قاجار بود. اما مهم‌ترین بخش آن که در نرگس مست هم مورد بهره‌برداری دراماتیک قرار گرفت، دلدادگی‌اش به عارف قزوینی بود که به وصال منجر نشد. عارف، تصنیف «افتخار آفاق» را برای او سرود .
نرگس مست به تهیه‌کنندگی عبدا... اسفندیاری و بازی بازیگرانی چون سعید پورصمیمی، مهدی پاکدل، میترا حجار، هومن برق نورد، سیامک صفری، امیرحسین مدرس، متین ستوده و رضا فیاضی سال گذشته و از 23 بهمن هم برای مدتی کوتاه اکران شد و تنها حدود 35 میلیون تومان در گیشه فروخت، اما تعطیلی سینماها در پی شیوع کرونا، همچون سایر فیلم‌ها مجالی برای ادامه نمایش در سالن‌های سینما به این فیلم نداد. هرچند به نظر نمی‌رسد باتوجه به فضای خاص فیلم، اتفاقی هم برای نرگس مست در گیشه می‌افتاد. این فیلم هم جزو گروهی از آثار سینمایی است که قطعا در اکران آنلاین، فرصت بهتری برای دیده‌شدن خواهد‌داشت. عجالتا بحث ما اینجا درباره چرایی ناموفق بودن فیلم در گیشه و ظرفیت کم اثر برای فروش بیشتر و ارتباط با طیف بیشتری از مخاطبان نیست، بلکه تمرکزمان روی پنج شخصیت واقعی است که در فیلم نرگس مست از آنها یاد شده‌است؛ علی اکبر شیدا، خاچی خاچیک، عارف قزوینی، فرخی یزدی و افتخارالسلطنه.
البته ذکر این نکته ضروری است که در این فیلم هم مثل بسیاری از فیلم‌های زندگینامه‌ای، به دلیل اهمیت زیبایی‌شناسی و خوشایند مخاطبان، چهره کاراکترهای قصه نسبت به چهره واقعی شخصیت‌ها زیباتر و جذاب‌تر انتخاب شده‌است. طراحی چهره‌پردازی نرگس مست را هم بابک شعاعی و لیلا نقدی پری برعهده داشتند.
علی اکبر شیدا
او یکی از مشهورترین موسیقیدان‌ها، شاعران و ترانه‌سراهای ایران بود که از او به عنوان اولین تصنیف ساز شناخته‌شده موسیقی ایران نام می‌برند. بخش مهمی از اثرگذاری و محبوبیت رادیو ایران در آغاز تاسیس و از دهه 20 به بعد، به‌خاطر بهره گیری از ساخته‌های هنرمندانه شیداست. تصنیف‌های ماندگار شیدا پس از سال‌ها همچنان شنیده می‌شوند و تاثیرگذار هستند؛ دوش دوش، امشب شب مهتابه، بت چین، دل شیدا و ... محمدرضا لطفی، موسیقیدان و آهنگساز فقید و برجسته ایران، گروه شیدا را با ارادت و ادای دین به علی اکبر شیدا پایه‌گذاری کرد.
نقش شیدا را در نرگس مست، سیامک صفری، یکی از بازیگران درخشان تئاتر ایران بازی می‌کند. اما اگر محمد ورشوچی، پیرمرد دوست‌داشتنی و ترکه‌ای سینما و تلویزیون ایران زنده‌بود، دست کم از لحاظ ظاهری می‌توانست، اولین انتخاب برای نقش شیدا باشد.
عارف قزوینی
او یکی از مشهورترین شاعران و تصنیف‌سازان بود. زندگی تقریبا کوتاه - عارف 53 سال عمر کرد- و پرفراز و نشیب او قابلیت یک فیلم سینمایی مستقل را دارد. عارف قزوینی صدای خوشی هم داشت و خیلی‌ها دلبسته شنیدن آوازهایش بودند. در فیلم نرگس مست هم یکی از مشهورترین تصنیف‌های او به نام از خون جوانان وطن لاله دمیده، شنیده می‌شود. نقش این شخصیت را در فیلم مهدی پاکدل بازی می‌کند.
خاچی خاچیک
سعید پورصمیمی در فیلم نقش آن سازنده تار را بازی می‌کند؛ موسیو خاچیک. اگر اشتباه نکنیم، نقش او به نوعی ارجاع یا ادای دین به یک شخصیت واقعی در تاریخ موسیقی است؛ خاچی خاچیک، پژوهشگری که تباری ایرانی و ارمنی داشت؛ او اولین کسی بود که نظام طبقه‌بندی دستگاهی موسیقی ایرانی را به غرب معرفی کرد.
محمد فرخی یزدی
این شاعر و روزنامه‌نگار آزادیخواه هم زندگی دراماتیک داشت غزل «آزادی» او شهرت زیادی دارد و در فیلم نرگس مست هم خوانده می‌شود. او سرانجام در زمان حکومت پهلوی اول در زندان قصر کشته شد، اما در گواهی رئیس زندان، وانمود شد فرخی یزدی براثر بیماری درگذشت. نقش فرخی یزدی را در فیلم هومن برق نورد برعهده داشت.
افتخارالسلطنه
دختر ناصرالدین شاه و عایشه خانم یوشی، از زنان صاحب جایگاه و دارای ثروت دوره قاجار بود. اما مهم‌ترین بخش آن که در نرگس مست هم مورد بهره‌برداری دراماتیک قرار گرفت، دلدادگی‌اش به عارف قزوینی بود که به وصال منجر نشد. عارف، تصنیف «افتخار آفاق» را برای او سرود .