در 3 ماهه نخست امسال به طور میانگین 10 تك‌آهنگ مجوز گرفته است. علت افزایش میزان علاقه خوانندگان به انتشار تك‌آهنگ چیست؟
تك‌آهنگ؛ تنها راه ارتباطی خوانندگان!
در فضای موسیقی جهان، خوانندگان می‌توانند آثار خود را به صورت آلبوم یا به صورت تك‌آهنگ منتشر نمایند. هرچند آلبوم‌های موسیقی به فرآیند انتشار اثر رسمیت می‌بخشند و خواننده دارای آلبوم، می‌تواند ادعا كند اثری از خود بر جای گذاشته، اما بسیاری از كارشناسان موسیقی معتقدند دوران آلبوم به پایان رسیده و تك‌آهنگ‌ها امروزه بر موسیقی حكم‌فرمایی می‌كنند. خوانندگانی كه یك سال یا بیشتر را برای ساخت یك آلبوم موسیقی وقت و هزینه صرف می‌كنند و گاه نتیجه و بازخورد موردنظر را هم از آن نمی‌گیرند، بنابر آمارها به ساخت و انتشار تك‌آهنگ بیشتر علاقه دارند. قطعاتی یكی‌یكی منتشر می‌شود و بنابراین به اندازه یك آلبوم كار نمی‌برند، همچنین در این حالت نیازی به انتشار نسخه فیزیكی هم نیست و می‌توان همان انرژی و هزینه را در فضای مجازی صرف كرد و جواب بهتری گرفت. آمارها نشان می‌دهد در ایران و در سال جاری در مقایسه با سال‌های گذشته، انتشار تك‌آهنگ رونق بیشتری یافته و افزایش چشمگیری داشته است. ابتدا نگاهی به آمارها و ارقام انتشار قطعات تك‌آهنگ در سال‌های گذشته و امسال می‌اندازیم و در نهایت علت یا عوامل این افزایش را با هم بررسی خواهیم كرد.
نگاهی به آمارها
طبق آمارهای اعلام‌شده از سوی دفتر موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، در نیم‌سال نخست سال 1398، ۲۷۰ عنوان اجرای صحنه‌ای با ۵۲۰ اجرا، ۱۶۱ آلبوم موسیقی، سه آلبوم تصویری موسیقی، 1078 تك‌آهنگ، ۱۲۷نماآهنگ، ۴۰ كتاب گویا و ۲۶ اجرای گروه‌های خارجی در ایران از دفتر موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مجوز گرفته‌اند. همچنین در نیمه اول امسال 6300 پرونده شعر و ترانه در دفتر موسیقی تشكیل شده است. ضمن این‌كه از بین ۲۷۰ عنوان اجرای صحنه‌ای كه در شش ماه نخست امسال از دفتر موسیقی مجوز گرفته‌اند، ۱۳۵ عنوان موسیقی پاپ، ۵۲ عنوان موسیقی سنتی، ۴۷ عنوان موسیقی كلاسیك، ۱۹ عنوان موسیقی تلفیقی و ۱۷ عنوان موسیقی نواحی است. در نیمه نخست سال ۹۷ یعنی مدت مشابه، ۲۷۳ عنوان اجرای صحنه‌ای موسیقی با ۵۴۸ اجرا، ۲۶۵ آلبوم موسیقی، چهار آلبوم تصویری موسیقی، ۹۶۵ تك‌آهنگ، ۱۴۶ نماآهنگ، ۴۳ كتاب گویا و ۳۰اجرای گروه‌های خارجی در ایران از دفتر موسیقی مجوز گرفته‌اند. در نیم‌سال نخست سال قبل 3850 پرونده شعر و موسیقی در دفتر موسیقی تشكیل شده است. اما در سال جاری و تنها در سه ماهه نخست آن، ۸۳۹تك‌آهنگ از دفتر موسیقی مجوز دریافت كرده است كه این تعداد در بهار سال گذشته ۴۹۵تك‌آهنگ بوده و افزایش حدود دو برابری داشته؛ یعنی به‌طور میانگین در هر روز، تقریبا ده تك‌آهنگ مجوز گرفته است. همچنین در سه ماهه بهار امسال، ۶۲ آلبوم و ۴۴ نماآهنگ نیز از دفتر موسیقی مجوز گرفته است كه سال گذشته در بهار، ۷۶ آلبوم و ۴۸ نماآهنگ با مجوز دفتر موسیقی منتشر شده بود. این آمار نشان می‌دهد میزان رو آوردن خوانندگان به انتشار تك‌آهنگ در مقایسه با سال گذشته رشد صددرصدی داشته است.
اهمیت تك‌آهنگ در موسیقی
از اواخر دهه 80 تا امروز تك‌آهنگ برای گروه‌ها و خواننده‌ها از نان شب هم واجب‌تر است. با این‌كه هیچ‌گونه بازگشت مالی مستقیمی از انتشارش نصیب موزیسین‌ها نمی‌شود، اما كاركردش چنان قدرتی دارد كه شهرت و موفقیت آینده یك گروه را تضمین می‌كند. بسیاری از خوانندگان مطرح حال حاضر موسیقی پاپ در ابتدا با انتشار تك‌آهنگ شهرت كسب نموده‌اند و تهیه‌كنندگان را برای بستن قراردادهای كلان متقاعد كرده‌اند.
مهم‌ترین نمونه و مثال برای اهمیت این موضوع گروه «چارتار» است. آنها با تك‌آهنگ‌های‌شان (باران تویی و مرا به خاطرت نگه دار) چنان تاثیری بر جامعه گذاشتند كه باعث شد ره صدساله را یك شبه بروند. گروه دیگری كه از این شیوه به شهرت قابل ملاحظه‌ای رسید، «دال» است. آنها با تك‌آهنگ اولشان با نام «آوازم را می‌رقصیدی» و پس از آن با دو آهنگ دیگر، چنان تاثیری ایجاد كردند كه حالا از پرطرفدارترین گروه‌های تلفیقی ایران هستند. هوشمندی در انتخاب تك‌آهنگ‌ها بود كه باعث شد دال، قبل از این‌كه آلبومی منتشر كند پرطرفدار شود و بلیت كنسرت‌هایش به‌راحتی سولد اوت كند.
در حوزه مدیریتی انتشار تك‌آهنگ‌ها باید دانست كه از معدود اقدامات مثبتی كه دوره حضور پیروز ارجمند انجام شد همین رسمی كردن تك‌آهنگ‌ها بود. البته این اقدام كمی دیر به فكر مسؤولان رسید، چراكه پیش از آن هم تك‌آهنگ‌های خواننده‌های مجاز منتشر می‌شد.
با وجود كاركرد و اهمیتی كه تك‌آهنگ‌ها دارند هنوز امكان فروش و درآمد مستقیم از آنها وجود ندارد و بیشتر یك رسانه و پدیده اجتماعی هستند كه می‌توانند به درآمد اقتصادی هم كمك كنند.
سیروان خسروی اولین خواننده‌ای بود كه چندی پیش برای ایجاد چنین فرهنگی و شاید در اعتراض به نبود سیستم خرید تك‌آهنگ، اقدام به فروش یكی از تك‌آهنگ‌هایش كرد و از طرفدارانش خواست این آهنگ را بخرند. در سیستم رسمی و وزارت ارشاد همیشه تاخیر و مقاومتی بی‌دلیل در برابر كارهای جدید وجود داشته است. اما مسؤولان باید بدانند كه فروش تك‌آهنگ‌ها در جهان مدت‌هاست كه از سامانه‌های مختلف رسمیت یافته و بایست این امر در كشور ما نیز به نتیجه درستی برسد.
مساله دیگر این كه با شیوع كرونا در جهان و در كشور خودمان، فضای انتشار قطعات تازه خوانندگان بیش از پیش به سمت فضای مجازی رفته و خوانندگان تلاش می‌کنند از حداكثر ظرفیت این فضا به نفع موسیقی خود استفاده كنند. موج دوم كرونا باعث شد خوانندگان مطمئن شوند تا اطلاع ثانوی خبری از كنسرت و آلبوم نیست و بنابراین با خیال راحت باید بدانند كه فعلا تنها راه ارتباط موسیقایی آنها با مخاطبشان انتشار تك‌آهنگ است. به همین علت شاهد رونق گرفتن صدور مجوز و انتشار تك‌آهنگ‌هایی از خوانندگان پاپ و سنتی هستیم و پیش‌بینی می‌شود این روند دست‌كم تا پایان تابستان ادامه داشته باشد و آمار نیمه نخست سال جاری را از حیث انتشار تك‌آهنگ در فضای موسیقی نسبت به سال‌های گذشته با افزایش چشمگیری
روبه‌رو نماید.
طبق آمارهای اعلام‌شده از سوی دفتر موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، در نیم‌سال نخست سال 1398، ۲۷۰ عنوان اجرای صحنه‌ای با ۵۲۰ اجرا، ۱۶۱ آلبوم موسیقی، سه آلبوم تصویری موسیقی، 1078 تك‌آهنگ، ۱۲۷نماآهنگ، ۴۰ كتاب گویا و ۲۶ اجرای گروه‌های خارجی در ایران از دفتر موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مجوز گرفته‌اند. همچنین در نیمه اول امسال 6300 پرونده شعر و ترانه در دفتر موسیقی تشكیل شده است. ضمن این‌كه از بین ۲۷۰ عنوان اجرای صحنه‌ای كه در شش ماه نخست امسال از دفتر موسیقی مجوز گرفته‌اند، ۱۳۵ عنوان موسیقی پاپ، ۵۲ عنوان موسیقی سنتی، ۴۷ عنوان موسیقی كلاسیك، ۱۹ عنوان موسیقی تلفیقی و ۱۷ عنوان موسیقی نواحی است. در نیمه نخست سال ۹۷ یعنی مدت مشابه، ۲۷۳ عنوان اجرای صحنه‌ای موسیقی با ۵۴۸ اجرا، ۲۶۵ آلبوم موسیقی، چهار آلبوم تصویری موسیقی، ۹۶۵ تك‌آهنگ، ۱۴۶ نماآهنگ، ۴۳ كتاب گویا و ۳۰اجرای گروه‌های خارجی در ایران از دفتر موسیقی مجوز گرفته‌اند. در نیم‌سال نخست سال قبل 3850 پرونده شعر و موسیقی در دفتر موسیقی تشكیل شده است. اما در سال جاری و تنها در سه ماهه نخست آن، ۸۳۹تك‌آهنگ از دفتر موسیقی مجوز دریافت كرده است كه این تعداد در بهار سال گذشته ۴۹۵تك‌آهنگ بوده و افزایش حدود دو برابری داشته؛ یعنی به‌طور میانگین در هر روز، تقریبا ده تك‌آهنگ مجوز گرفته است. همچنین در سه ماهه بهار امسال، ۶۲ آلبوم و ۴۴ نماآهنگ نیز از دفتر موسیقی مجوز گرفته است كه سال گذشته در بهار، ۷۶ آلبوم و ۴۸ نماآهنگ با مجوز دفتر موسیقی منتشر شده بود. این آمار نشان می‌دهد میزان رو آوردن خوانندگان به انتشار تك‌آهنگ در مقایسه با سال گذشته رشد صددرصدی داشته است.
اهمیت تك‌آهنگ در موسیقی
از اواخر دهه 80 تا امروز تك‌آهنگ برای گروه‌ها و خواننده‌ها از نان شب هم واجب‌تر است. با این‌كه هیچ‌گونه بازگشت مالی مستقیمی از انتشارش نصیب موزیسین‌ها نمی‌شود، اما كاركردش چنان قدرتی دارد كه شهرت و موفقیت آینده یك گروه را تضمین می‌كند. بسیاری از خوانندگان مطرح حال حاضر موسیقی پاپ در ابتدا با انتشار تك‌آهنگ شهرت كسب نموده‌اند و تهیه‌كنندگان را برای بستن قراردادهای كلان متقاعد كرده‌اند.
مهم‌ترین نمونه و مثال برای اهمیت این موضوع گروه «چارتار» است. آنها با تك‌آهنگ‌های‌شان (باران تویی و مرا به خاطرت نگه دار) چنان تاثیری بر جامعه گذاشتند كه باعث شد ره صدساله را یك شبه بروند. گروه دیگری كه از این شیوه به شهرت قابل ملاحظه‌ای رسید، «دال» است. آنها با تك‌آهنگ اولشان با نام «آوازم را می‌رقصیدی» و پس از آن با دو آهنگ دیگر، چنان تاثیری ایجاد كردند كه حالا از پرطرفدارترین گروه‌های تلفیقی ایران هستند. هوشمندی در انتخاب تك‌آهنگ‌ها بود كه باعث شد دال، قبل از این‌كه آلبومی منتشر كند پرطرفدار شود و بلیت كنسرت‌هایش به‌راحتی سولد اوت كند.
در حوزه مدیریتی انتشار تك‌آهنگ‌ها باید دانست كه از معدود اقدامات مثبتی كه دوره حضور پیروز ارجمند انجام شد همین رسمی كردن تك‌آهنگ‌ها بود. البته این اقدام كمی دیر به فكر مسؤولان رسید، چراكه پیش از آن هم تك‌آهنگ‌های خواننده‌های مجاز منتشر می‌شد.
با وجود كاركرد و اهمیتی كه تك‌آهنگ‌ها دارند هنوز امكان فروش و درآمد مستقیم از آنها وجود ندارد و بیشتر یك رسانه و پدیده اجتماعی هستند كه می‌توانند به درآمد اقتصادی هم كمك كنند.
سیروان خسروی اولین خواننده‌ای بود كه چندی پیش برای ایجاد چنین فرهنگی و شاید در اعتراض به نبود سیستم خرید تك‌آهنگ، اقدام به فروش یكی از تك‌آهنگ‌هایش كرد و از طرفدارانش خواست این آهنگ را بخرند. در سیستم رسمی و وزارت ارشاد همیشه تاخیر و مقاومتی بی‌دلیل در برابر كارهای جدید وجود داشته است. اما مسؤولان باید بدانند كه فروش تك‌آهنگ‌ها در جهان مدت‌هاست كه از سامانه‌های مختلف رسمیت یافته و بایست این امر در كشور ما نیز به نتیجه درستی برسد.
مساله دیگر این كه با شیوع كرونا در جهان و در كشور خودمان، فضای انتشار قطعات تازه خوانندگان بیش از پیش به سمت فضای مجازی رفته و خوانندگان تلاش می‌کنند از حداكثر ظرفیت این فضا به نفع موسیقی خود استفاده كنند. موج دوم كرونا باعث شد خوانندگان مطمئن شوند تا اطلاع ثانوی خبری از كنسرت و آلبوم نیست و بنابراین با خیال راحت باید بدانند كه فعلا تنها راه ارتباط موسیقایی آنها با مخاطبشان انتشار تك‌آهنگ است. به همین علت شاهد رونق گرفتن صدور مجوز و انتشار تك‌آهنگ‌هایی از خوانندگان پاپ و سنتی هستیم و پیش‌بینی می‌شود این روند دست‌كم تا پایان تابستان ادامه داشته باشد و آمار نیمه نخست سال جاری را از حیث انتشار تك‌آهنگ در فضای موسیقی نسبت به سال‌های گذشته با افزایش چشمگیری
روبه‌رو نماید.