گفت‌وگو با محمدرضا اصلانی، شاعر، فیلمساز و پژوهشگر فلسفه هنر

روزنامه‌نگاری سخت‌ترین کار دنیاست

بای بسم ا... از چهره اسطوره‌ای معماری استاد فلامکی، چهره ماندگار موسیقی استاد فرهت، مهدی احمدی نقاش و بازیگر، آهو خردمند و بسیاری دیگر از سرآمدان درباره استاد محمدرضا اصلانی وصف‌هایی چنان فلک‌فرسا و باآفرین می‌شنوی که ملکوتت دگرسان می‌شود و رنگ ای‌کاش می‌گیرد. ای‌کاش چنین کسی این همه یگانه و بی‌نظیر نبود! یعنی چه؟ یعنی مانند ایشان بزرگ یگانه درین مرز پرگهر بسیار بودند، زیرا با این چنین استادانی است که این کهن بوم و بر آبادان‌تر و آبادان‌تر می‌شود و تو می‌توانی به بودنت افتخار کنی که با چنین کسانی همدوره بوده‌ای و هم‌سخنی داشتی. سعادتی ا‌ست همیشه کنارشان بودن! این نویسنده کارگردان مستندساز شاعر هنرپژوه، فیلمساز و نظریه‌پرداز فیلسوف در گستره هنر به روزهایی که گفت‌وگو داشتیم چه روح و رنگی بخشید، چه شگفتار بود فقط دقایقی حرف می‌زدیم اما نشانگر ضبط هربار بیش از یک ساعت را نشان می‌داد. دست آخر هماهنگ با استاد قرار شد محض فضا، برگزیده‌ای از سخن را به پیشگاه گرامی‌تان تقدیم کنیم.

 زندگی‌تون کجاست؟
وقتی پشت میزم نشستم زندگی واقعی من همون‌جاست. وقتی میام بیرون اونچه پشت میزم اتفاق افتاده ظاهر می‌شه فقط.
 جالبه از این نظر با خواجه نصیر شبیه هستین. مثل کی هستین؟
توی خیابون که میرم میگن: اِ ! انیشتن! حتی باهام عکس‌های یادگاری می‌گیرن.
 ولی بیشتر به نیما شبیهین که؟
بله، خیلی‌ها میگن. ولی مهم نیست.
 من که هیچ‌وقت نخواستم مثل کسی باشم!
باید شبیه خودمون باشیم. همین خودبودنه که می‌تونه انسان رو انسان بکنه.
 شما و ماشین؟
رانندگی بلدنیستم. با وسایل عمومی میرم اینور اونور.
 شما و گوشی همراه؟
موبایل ندارم.
 وقت دلتنگی با کی درددل می‌کنین؟
جز با اولیاءا... با کسی درددل نمی‌کنم. ولی تنها کسی که هست همسرمه که فهم بنیادی داره نه از من، که از جهان.
 حوصله‌شون سر نمی‌ره همش پشت میز و پای کتابین؟
خودش از دانشمندان بزرگ مملکته. کتاب پنج‌ جلدیش مرجعه درباره اسطوره و نماد...
 یعنی خانم فضائلی همسر شماست؟ درود بر ایشان! نمی‌دونستم.
بله.
 استاد! اسطوره مورد علاقه‌تون؟
مشی و مشیانه(آدم و حوا) یک اسطوره بنیانیه. اگر نفهمیم ایران رو نمی‌فهمیم.
 سطری از شعری که اخیرا سرودین؟
حفظ نمی‌کنم کار خودم رو. هراس دارم از این موضوع.
 چقدر از زندگی‌تون راضی بودین؟
باید بگم خدا راضی باشه. من نارضایتی مطلقم.
 دوستی چیه؟
فهمیدن همدیگره.
 منابع الهام؟
نوری داره که به آدم میده.
 خانه دوست کجاست؟
معمولا توی قلب خودِ آدمه.
 معیار عشق واقعی؟
بی‌طمع باشه کشف زیبایی و اعتبار طرف باشه و بس.
 از نیازهای ابدی روح؟
صداقت.
 انسان بی‌رویا؟
فقط جهان رو مصرف می‌کنه.
 کی سزاوار محبت شماست؟
نمی‌شه گفت. خیلی حرف عجیبی می‌تونه باشه.
 اگه  دانشجوها اونجور که باید تحول پیدا نکنن در طول ترم؟
جای تاسف داره. خیلی حسرت خوردم از این مساله.
 بیشتر استاد هستین یا دوستشون؟
دوستم، دانشجوهام، دوستان خوب من هستن.
 اگه دانشجو بخواد از طرفش خواستگاری کنین؟
این کار رو کردم چون واقعا یا پدر یا برادر و دوستشون هستم، فرزندان من هستن.بی‌نهایت پسر و دختر دارم.
 اگه دانشجو توی حرف‌تون بپره و سوال کنه؟
سعی می‌کنم جوابش رو بدم.
 اگه پرسش‌هاش بی‌ربط باشه؟
از کلاس بیرونش می‌کنم که بسیار کردم.
 سفر به بهشت یا یه جای رویایی رو ترجیح میدین یا حضور در کلاس درس رو؟
اینها همه سفرهایی است که به بهشت می‌کنیم دیگه.
 باید چگونه بود؟
مثل دراکولا. دراکولا به یه معنای دیگه موجود نازنینیه.
 چون همیشه جوان و جاودانه؟
دراکولا نماد جهان مدرنه. خون تازه می‌نوشه. جذب می‌کنه نه دفع. این جوان‌ها در واقع به من خون تازه میدن.
 چیز عجیبی که ایرانی رو جهانی می‌کنه؟
ما از پایگاه بومی خودمون چگونه جهانی بشیم، بومی بودن خودمون رو چگونه مدرن کنیم. نه که مثل جهان بشیم.
 اگه بومی بودن خودمون رو به گستره جهان انتقال ندهیم؟
حذف میشه.
 کار زمان استراحت؟
می‌خوابم. چیز خوبیه ولی زیاد نیست.
 شیء مورد علاقه؟
اشیا رو دوست دارم. من رو منقلب می‌کنن، سکوتشون حیرت‌آوره.
 میگن طبیعت بی‌جان اما پر از جانه!
بله چنان رمزی درش هست، طبیعت
جا نداره.
 مثل کارهای براک؟
یک غلیان و فهم بنیادینه اشیا رو به صدا درمیاره.
 تابلویی که شما رو بلعیده باشه؟
تابلو یوسف زلیخای کمال‌الدین بهزاد، فتح قلعه ارجاسب در شاهنامه بایسنقری. بر تخت نشستن کیومرث اثر سلطان محمد در شاهنامه طهماسبی.
 حس شما پس از تماشای این نگاره‌های شاهنامه؟
می‌تونم ساعت‌ها به هیچی نگاه نکنم، فقط به آسمون بنگرم اینها حیرت‌های منن که چطور میشه بهشون برسم.
 نقاشی یادتون داد که؟
به ما یاد میده دیدن خود رو نه که ناظر جهان باشیم .
 اگه شعر حافظ بودین کدومش؟
یاری اندر کس نمی‌بینیم..
 کاش میشد قدم بزنین با؟
مولوی.
 به هم چی می‌گفتین؟
هیچی نمی‌گفتم فقط نگاهش می‌کردم.
 چرا اولیا پنهانن؟
تا شرارت نتونه تخریب‌شون کنه.
 اگه بشه شما از کی غایب میشدین؟
اگه می‌تونستم خودم رو از خودم پنهون کنم خیلی خوب بود.
 یکی از همیشه‌های شما؟
خیلی وقت‌ها: اینت گویای بی‌زبان که منم.
 خوب چیزیه؟
لیاقت.
 بهره‌تون از هستی رو دریافت کردین؟
انگار لیاقت‌مون زیاد نبوده.
 آرزوی غیرمنطقی؟
جهان ازین جنون دربیاد. چون منطق، جهان رو به جنون کشونده.
 کسی که خودش رو نداره؟
جهان رو نداره در توهم زندگی می‌کنه و این توهم حتما شرارته.
 اگه کلمات به شما آسیب بزنن، راه درمانش؟
فراموش کردن اون کلمات.
 دفاع مهم انسان؟
فراموشی.
 اگه اهریمن ظاهر بشه؟
به زیباترین شکله اگرنه کسی فریب نمی‌خوره.
 از اهریمن‌های زیبارو؟
در  رسانه های تصویری جهان ریخته.
 به کی خوشامد نمی‌گین؟
کسی که چیزی برای گفتن نداره.
 خیلی ازش یادگرفتین؟
نقاشی و مجسمه‌سازی.
 کی دل به دریا می‌زنین؟
وقت کار. کار، یک خطرکردن بزرگه. شعرگفتن، فیلم ساختن خطرکردنه.
 اگه شاهکارها شما رو تحسین می‌کردن؟
امر محاله.
 آرزو بر جوانان عیب نیست که؟
امر محال، محال نیست. موجوده.
 چه وقت حدتون رو رعایت می‌کنین؟
وقتی با یک استاد مواجه می‌شم.
 میراث فرهنگی ما برای آینده؟
میراثی رو که داشتیم چگونه متبلورش کنیم، مدرنش کنیم.
 میراث رو به چشم سنت دیدیم و؟
 نابودش کردیم.
 چی خجالت آوره؟
از 3000 قطعه آثار جیرفت، 300 قطعه مونده غار کلماکره غارت شد این یک شرم تاریخیه.
 آفتاب خوشی که اگه درون ما بتابه شکوفا می‌شیم؟
آفتاب معرفت که: بعد ازین هرجا روی مشرق شود/ غرب‌ها بر مشرقت عاشق شود
 روزنامه‌نگاری؟
پرخطرترین کاره. تن به شهادت دادنه.
 ویژگی چشمگیری که هرجا ببینین تحسین‌اش می‌کنین؟
زیبایی است، زیبایی در درون ماست. زیبایی درون، بیرون رو زیبا می‌کنه.
 توصیه اخیر شما به یه دانشجوی خانم؟
خودش رو پیدا کنه. چون بینش در سینمای ما نیست که نتونسته جهانی بشه. من بینش درس می‌دم نه سینما.
بدون بینش؟
 نقاش و شاعر و فیلمساز نمی‌تونه چیزی بشه.
 تفریح مورد علاقه؟
دیدن نقاشی.
 زندگیه استاد!
الگرکو، کمال‌الدین بهزاد، جوتو و گاور. گاهی اصلا از دست میرم.
 در کدام شعر می‌گنجین؟
این جهان وان جهان مرا مطلب/ کاین دو گم شد در آن جهان که منم.
 کی شما  دیگه جیغ می‌کشین؟
وقتی می‌بینم یکی از آثار واقعی این مملکت از دست رفته. میگن کوروش قلابی بوده.
 آیا اندیشگرها (فیلسوف‌ها) عجیبن؟
عجیب نیستن، بلکه اونا هستن که به جهان، عمق و معنا میدن.
 جهان بدون فلسفه؟
جهان ما یک جهان تخت و تک بعدی میشه.
 راه جاودانگی؟
مهم اینه که چگونه به جهان اضافه می‌کنی ، نه که مصرف بکنی.
 او که مصرف‌ می‌کنه؟
جهان رو از جاودانگی خلع می‌کنه.
 زیباترین درک فلسفی؟
خیلی مشکله ولی مولوی میگه: حقایق‌های تو بر تو به شیر خفته می‌ماند/ که عالم را زند برهم اگر دستی نهی بر او!
 زیباترین هیجان فلسفی؟
آن هیجان و خلجان روحی هنگام کار.
 از شیرین‌ترین روزهای هنرورزی؟
مجسمه‌سازی در دانشکده.
 دل‌تون رو تازه می‌کنه؟
آثار موزه ایران باستان، موزه قاهره و لوور...
 همسفری برای سفر به روح؟
بستگی به تقدیر داره.
 تنهایی درون‌تون رو با کی قسمت می‌کنین؟
با خداوند.
 به شانس باور دارین؟
از تعقل بیرونه، ولی وجود داره.
 دردسر بزرگ انسان؟
در جهان امروز، مصرف.
 بیشترین منشا تاسف؟
روح‌مون رو فراموش کردیم.
 از تغییرات ظریف در این روزهای کرونایی؟
قدرت‌ها از دهه 70 ملت‌ها رو کنار گذاشتن. کرونا داره ملت ها رو میاره وسط.
 نتیجه زندگی؟
اینه که هیچ نتیجه نگرفتم.
 تشبیه سال‌های عمر به؟
یک شعله کبریت. تموم شد رفت!
 اگه پنبه شما رو بزنیم چی ازتون می‌مونه؟
هیچی.
 اگه در انگشت‌نگاری رستاخیز بگن خودتون نیستین؟
اتفاقا سرانگشتای من خط نداره، نمی دونم چرا.
 کیا خدا رو می‌خندونن؟
اونا که فکر می‌کنن با حقه بازی می‌تونن پیروز بشن. وا... خیرالماکرین.
 و این گفت‌وگو؟
از دوستانه‌ترین گفت‌وگوهام بوده.
 دعای خیرتان برای من؟
ان‌شاءا... که بتونین جهان رو برای خودتون نو کنین.