یک زمین و هزار تصمیم‌گیر
یادداشت: تورج فتحی کارشناس محیط زیست
آبخیزداری یکی از محورها و راهکارهای حفاظت منابع پایه است. وقتی از منابع پایه حرف می‌زنیم یعنی به آب، خاک و پوشش گیاهی اشاره داریم. اجرای طرح‌های آبخیزداری به موضوع فرسایش و حفاظت از خاک، جلوگیری از از بین رفتن پوشش گیاهی و کمک به تغذیه مناسب آب‌های سطحی و زیرزمینی کمک بسیاری می‌کند. افزون بر این، کنترل سیلاب‌ها و جلوگیری از تشکیل روان‌آب‌ها به‌خصوص و در بارندگی‌های شدید از دیگر دستاوردهای آن است. به این مفهوم که یکی از مناسب‌ترین راهکارها برای حفاظت از منابع پایه آب، خاک و پوشش گیاهی آبخیزداری است. اما سوال این است که چرا با وجود چنین راهکار مناسبی وضعیت ما در این حوزه این‌گونه است؟ اتفاقی که در کشور ما به‌صورت مکرر می‌افتد این است که مدیریت آب و خاک در یک مجموعه سیاستگذاری نمی‌شود. بخش آب را یک وزارتخانه مدیریت می‌کند که وزارت نیرو باشد و بخش خاک، پوشش گیاهی و مراتع به عهده وزارت جهاد کشاورزی است. خود این وزارتخانه شامل یک دستگاه عریض و طویلی است که بازهم بخش خاک آن با بخش پوشش گیاهی جداگانه مدیریت می‌شود. در هیچ کجای دنیا نمی‌توان مشاهده کرد که یک وزارتخانه شامل 70 موسسه، سازمان، پژوهشکده و زیرمجموعه است.
70 دستگاهی که هیچ‌کدام‌شان با یکدیگر تلفیق نشده‌اند تا کارایی و هم‌افزایی بهتری داشته باشند.
به همین دلیل است که طرح‌های آبخیزداری ما در کشور تاثیری ندارد. همه سیاستگذاری‌ها در این حوزه به‌صورت جزیره‌ای و بخشی اداره می‌شود و نتیجه این نوع سیاستگذاری این می‌شود که با وجود صرف هزینه‌های سرسام‌آور، نتایج و خروجی بسیار ناچیز و سطحی است. کارشناسانی هستند که باور دارند وضعیت مدیریت منابع آب در ایران تا 80درصد به دلیل سوءمدیریت است؛ باوری که البته درست به نظر می‌رسد اما باید گفت در بخش خاک که متولی اصلی آن وزارتخانه جهاد کشاورزی است هم این سوءمدیریت سهم بالایی در وضعیت کنونی دارد.
با تداوم شرایط کنونی امیدی به اصلاح وضعیت نیست، اما نکته امیدوارکننده برای تغییرات گسترده در این حوزه تبدیل این موضوعات به مطالبه عمومی از سوی مردم است. شاید این مطالبه نتواند همه سیاست‌ها را
به سمت بهتر شدن و تعالی کامل سوق دهد اما قطعا بسیار موثر خواهد بود. وقتی مطالبات عمومی و مردمی در این زمینه شکل بگیرد مسؤولان را مجاب می‌کند تا در برابر این مطالبه پاسخگو باشند. بر اساس قانون اساسی، حفظ محیط‌زیست وظیفه همگانی است. در نتیجه همه مردم حق دارند نسبت به تخریب و از بین رفتن منابع پایه مطالبه‌گری کنند. هر چه سطح این مطالبه‌گری افزایش پیدا کند نتیجه بیشتری در این حوزه به دست خواهد‌آمد.