آلیس مونرو آشتیدهنده بسیاری از مخاطبان با داستان کوتاه است
عشق و یخ
زمستان خیلی سردی است، خانم معلم توی قطار است و میداند باید کلی برف و یخ را تماشا کند تا برسد به محل کار تازهاش. یک مدرسه غیرمعمول که باید در آن خیلی مراقب باشد و همین سردی هوا هم بهما میگوید قرار نیست روزهای گرمی در انتظار او و همراهانش یعنی ما باشد. خانم معلم قرار است در مدرسهای که مخصوص نگهداری بچههای مبتلا به بیماری سل است، کارش را شروع کند و در واقع مشغول آموزش به بچههایی شود که بعضی از آنها شاید شب را هم دوام نیاورند و به روز بعد نرسند.
این ماجرا که خودش به حد کافی ناراحتکننده است، حالا فکر کنید عشق هم مثل اجل معلق وسط این دشواریها پیدایش شود و مثل همیشه کلی دردسر به بار بیاورد. ویوین رفتهرفته عاشق دکتر میشود، دکتر آلیستر، همان مردی که رئیس مرکز نگهداری کودکان مسلول است و البته همه پرستاران و کارکنان انگار از ابتدا با رفتار سرد و نگاههایشان به او میگویند که حضورش موقتی است.
ویوین تاک که بهدلیل معلم بودن، میس تاک نامیده میشود، خیلی زود به خانه دکتر دعوت شده و ارتباطشان صمیمی میشود. او محو کتابخانه دکتر شده و کمکم این موقعیت را پیدا میکند که کلید خانه برای استفاده از کتابها در اختیارش قرار بگیرد. در تمام این مراحل و روزهای حضورش در مدرسه، با مری دختر یکی از خدمتکارها هم دوست و سرگرم است. دختری که آلیستر هم خیلی دوستش دارد و او را به خانهاش راه میدهد. ویوین در خانه سرد آلیستر گرمایی موقتی را کنار قفسه کتابها و شومینه تجربه میکند و دلخوش میشود به طولانی شدن این اتفاق. این دلخوشی را هم طبیعتا آلیستر در دل او میاندازد و امیدوارش میکند به فردایی که با هم ازدواج و زندگی کنند.
عشق دکتر آلیستر و میس تاک خیلی زود اوج میگیرد و ویوین خود را در اوج خوشبختی میبیند اما مثل همه عشقها، مثل داستانها و البته مثل زندگی واقعی چنین احساساتی اصولا یا عمر کوتاه دارد یا مانع بزرگ! وقتی این دو نفر در مسیر هستند که بروند و ازدواجشان را ثبت کنند، ویوین زیباترین لباسی که دارد را پوشیده و در رستورانی بینراهی غذا میخورند، ویوین نمیتواند تصورش را هم بکند که ماجرای آنها هم مثل بقیه عاشقانهها پیش برود. کار به ازدواج نمیرسد. چرا؟ ویوین هرگز این را نمیفهمد. دکتر پشیمان شده و نظرش را عوض میکند. آن هم درحالی که رفتهاند شهرداری و فرم پر کردهاند که هر دو مجرد هستند و قرار است قاضی چند ساعت بعد عقدشان کند. آلیستر اما واقعا نظرش عوض شده، او را به ایستگاه قطار رسانده و میگوید باید برای همیشه مدرسه آموندسن را ترک کند. درباره این تصمیمش هم فقط چند جمله میگوید: «نمیتوانم این کار را بکنم. اشتباه است. نمیتوانم دلیلش را توضیح بدهم.» و با همین چند جمله ویوین را با یک بلیت در ایستگاه قطار تنها میگذارد. این برف لعنتی مدام میبارد، باریدنش در زندگی واقعی خیلی بهتر از داستانهاست. برف که میآید همه چیز را در داستانها منجمد میکند و دلم آدم را میریزد که ای دادبیداد... بهزودی زندگی آدمها و گاهی قلبهاشان یخ میزند و یک سفیدی چشمآزار گم میشود. البته شاید شما عاشق برف باشید و یکی مثل من که در عالم واقعیت هم دوستش ندارد، چنین جملاتی را بنویسد اما باور بفرمایید در عالم داستانها اصولا ماجرا همینطور است که گفتم...
اما ویوین و آلیستر دیگر هم را نمیبینند؟ چرا... بعد از این جدایی تلخ اما سالها بعد آن دو به هم برمیخورند، احوالپرسی سادهای میکنند و از کنار هم رد میشوند. به همین سادگی! مونرو داستان را به شکل جالبی و با یک جمله کوتاه به پایان میرساند: «بهراستی که در عشق هیچ چیز تغییر نمیکند».
ملکه داستان کوتاه
خیلی قبلتر از آنکه در سال ۲۰۱۳ برنده جایزه نوبل ادبیات شود، او را ملکه داستان مینامیدند، یکی از کسانی که میداند چطور کلمهها را کنار هم بچیند و روایتها را چگونه با واژهها همراه کند که مخاطب محوش شود. آلیس مونرو، نویسنده کانادایی بهزعم اغلب منتقدان جهان یکی از تواناترین نویسندگان داستان کوتاه امروز است. بسیاری بر این عقیدهاند که او جامعه کتابخوان کانادا و آمریکای شمالی را با داستان کوتاه آشتی داده است. البته خودش میگوید هرگز قصد نداشته صرفا نویسنده داستان کوتاه باشد؛ فکر میکرده مثل همه رمان خواهد نوشت ولی حالا دیگر میداند نگاهش به مسائل برای نوشتن رمان مناسب نیست. دوست دارد پایان داستان را در ذهنش مجسم کند و مطمئن باشد مثلا تا کریسمس آن را تمام خواهد کرد و نمیداند نویسندهها چطور روی پروژههای طولانی مثل رمان با پایان باز کار میکنند.
این ماجرا که خودش به حد کافی ناراحتکننده است، حالا فکر کنید عشق هم مثل اجل معلق وسط این دشواریها پیدایش شود و مثل همیشه کلی دردسر به بار بیاورد. ویوین رفتهرفته عاشق دکتر میشود، دکتر آلیستر، همان مردی که رئیس مرکز نگهداری کودکان مسلول است و البته همه پرستاران و کارکنان انگار از ابتدا با رفتار سرد و نگاههایشان به او میگویند که حضورش موقتی است.
ویوین تاک که بهدلیل معلم بودن، میس تاک نامیده میشود، خیلی زود به خانه دکتر دعوت شده و ارتباطشان صمیمی میشود. او محو کتابخانه دکتر شده و کمکم این موقعیت را پیدا میکند که کلید خانه برای استفاده از کتابها در اختیارش قرار بگیرد. در تمام این مراحل و روزهای حضورش در مدرسه، با مری دختر یکی از خدمتکارها هم دوست و سرگرم است. دختری که آلیستر هم خیلی دوستش دارد و او را به خانهاش راه میدهد. ویوین در خانه سرد آلیستر گرمایی موقتی را کنار قفسه کتابها و شومینه تجربه میکند و دلخوش میشود به طولانی شدن این اتفاق. این دلخوشی را هم طبیعتا آلیستر در دل او میاندازد و امیدوارش میکند به فردایی که با هم ازدواج و زندگی کنند.
عشق دکتر آلیستر و میس تاک خیلی زود اوج میگیرد و ویوین خود را در اوج خوشبختی میبیند اما مثل همه عشقها، مثل داستانها و البته مثل زندگی واقعی چنین احساساتی اصولا یا عمر کوتاه دارد یا مانع بزرگ! وقتی این دو نفر در مسیر هستند که بروند و ازدواجشان را ثبت کنند، ویوین زیباترین لباسی که دارد را پوشیده و در رستورانی بینراهی غذا میخورند، ویوین نمیتواند تصورش را هم بکند که ماجرای آنها هم مثل بقیه عاشقانهها پیش برود. کار به ازدواج نمیرسد. چرا؟ ویوین هرگز این را نمیفهمد. دکتر پشیمان شده و نظرش را عوض میکند. آن هم درحالی که رفتهاند شهرداری و فرم پر کردهاند که هر دو مجرد هستند و قرار است قاضی چند ساعت بعد عقدشان کند. آلیستر اما واقعا نظرش عوض شده، او را به ایستگاه قطار رسانده و میگوید باید برای همیشه مدرسه آموندسن را ترک کند. درباره این تصمیمش هم فقط چند جمله میگوید: «نمیتوانم این کار را بکنم. اشتباه است. نمیتوانم دلیلش را توضیح بدهم.» و با همین چند جمله ویوین را با یک بلیت در ایستگاه قطار تنها میگذارد. این برف لعنتی مدام میبارد، باریدنش در زندگی واقعی خیلی بهتر از داستانهاست. برف که میآید همه چیز را در داستانها منجمد میکند و دلم آدم را میریزد که ای دادبیداد... بهزودی زندگی آدمها و گاهی قلبهاشان یخ میزند و یک سفیدی چشمآزار گم میشود. البته شاید شما عاشق برف باشید و یکی مثل من که در عالم واقعیت هم دوستش ندارد، چنین جملاتی را بنویسد اما باور بفرمایید در عالم داستانها اصولا ماجرا همینطور است که گفتم...
اما ویوین و آلیستر دیگر هم را نمیبینند؟ چرا... بعد از این جدایی تلخ اما سالها بعد آن دو به هم برمیخورند، احوالپرسی سادهای میکنند و از کنار هم رد میشوند. به همین سادگی! مونرو داستان را به شکل جالبی و با یک جمله کوتاه به پایان میرساند: «بهراستی که در عشق هیچ چیز تغییر نمیکند».
ملکه داستان کوتاه
خیلی قبلتر از آنکه در سال ۲۰۱۳ برنده جایزه نوبل ادبیات شود، او را ملکه داستان مینامیدند، یکی از کسانی که میداند چطور کلمهها را کنار هم بچیند و روایتها را چگونه با واژهها همراه کند که مخاطب محوش شود. آلیس مونرو، نویسنده کانادایی بهزعم اغلب منتقدان جهان یکی از تواناترین نویسندگان داستان کوتاه امروز است. بسیاری بر این عقیدهاند که او جامعه کتابخوان کانادا و آمریکای شمالی را با داستان کوتاه آشتی داده است. البته خودش میگوید هرگز قصد نداشته صرفا نویسنده داستان کوتاه باشد؛ فکر میکرده مثل همه رمان خواهد نوشت ولی حالا دیگر میداند نگاهش به مسائل برای نوشتن رمان مناسب نیست. دوست دارد پایان داستان را در ذهنش مجسم کند و مطمئن باشد مثلا تا کریسمس آن را تمام خواهد کرد و نمیداند نویسندهها چطور روی پروژههای طولانی مثل رمان با پایان باز کار میکنند.




