جهاد سازندگی جهاد برای محرومان
جهاد سازندگی تنها به فاصله چهار ماه پس از پیروزی انقلاب اسلامی به فرمان امام خمینی شکل گرفت و تشکیل آن به‌دلیل فقر فزاینده‌ای بود که در سیستم کشاورزی و نظام روستایی کشور وجود داشت. با پیروزی انقلاب اسلامی در بهمن 1357 ضرورت تشکیل و پی‌ریزی نهادی مستقل برای زدودن آثار ستمشاهی از چهره روستاها و مناطق محروم کشور به‌صورت یک خواست عمومی مطرح شد.
این ضرورت از آنجا ناشی می‌شد که تشکیلات اداری و دوایر‌دولتی که در رژیم گذشته بنا شده بودند بر‌اساس توسعه نظام شهری پایه‌ریزی شده و اصولا در الگوی توسعه اقتصادی رژیم شاه تشکیلات و سازمانی برای رفع نیازهای روستاییان، به‌ویژه تولید‌کنندگان فرآورده‌های زراعی و دامی پیش‌بینی نشده بود. روستاییان ایران که بخش عظیمی از جمعیت کشور را تشکیل می‌دهند تا پیش از انقلاب اسلامی هدف آزارهای اجتماعی و اقتصادی فراوانی بودند. ستم «خان»ها و «کدخدا»ها و «آژان»ها و سایر مأموران دولتی و رشوه‌ها و باج‌های کلانی که به انواع حیله‌ها از روستاییان می‌گرفتند، همراه با سلب امنیت جانی و مالی روستاییان، خاطرات دردناکی در اذهان تداعی می‌کند.
در نظام اقتصادی رژیم گذشته که رویکرد آن به فرهنگ شهرنشینی و رواج صنعت مونتاژ بود، نظام سنتی مبتنی بر کشاورزی در روستاها، جایگاهی نداشت و رو به اضمحلال بود. این وضعیت نه‌فقط موجب بیکاری و مهاجرت روستاییان به شهرها و رشد قارچ‌گونه مشاغل کاذب می‌شد، بلکه لطمه بزرگی به کشاورزی و بافت زندگی اجتماعی روستاها وارد‌ساخت. بالاترین ستم بر روستاییان، طرح «اصلاحات ارضی» بود. از طریق این طرح دست روستاییان را از آب و زمین‌شان بریدند و مجبورشان کردند به منظور کسب درآمد روانه شهرها شوند.
منافع رژیم شاه ایجاب می‌کرد با جمع‌آوری نیروی کار ارزان از روستاها، کارخانجات صنعتی مونتاژ را که در واقع حلقه‌هایی از زنجیره وابستگی بودند، گسترش داده و با ایجاد روحیه مصرف‌گرایی در بین مردم، ایران را به یکی از بازارهای مهم فرآورده‌های مصرفی غرب تبدیل کند.
کم‌توجهی به روستاها و تولید‌کنندگان کشاورزی در ابعاد مختلف همچون آب آشامیدنی سالم، برق، راه و خدمات بهداشتی، انگیزه سکونت و تولید در روستاها را از بین برده بود به‌طوری که بر‌اساس آمارهای موجود از سال‌های 1350 به بعد همزمان با افزایش یکباره قیمت جهانی نفت، بخش عظیمی از نیروهای فعال روستایی جذب کارخانجات شهری شدند و فقر اجتماعی و اقتصادی و نبود ابتدایی‌ترین امکانات مورد نیاز، روند فرار از روستاها را شدت بخشیده بود.
با پیروزی انقلاب اسلامی، ضرورت بازسازی روستاها و احیای کشاورزی به‌عنوان نخستین گام در دستیابی به آرمان و اهداف انقلاب مطرح و به تأسیس نهادی مستقل و مردمی تحت عنوان «جهاد سازندگی» منجر شد.امام خمینی چهار ماه پس از سقوط شاه با درک اهمیت روستا در تأمین استقلال سیاسی و اقتصادی با صدور فرمانی خواستار آن شدند تا ارگانی برای رسیدگی و رفع محرومیت روستاییان تشکیل شود و از مسئولان خواستند تا با اختصاص امکانات موجود کشور و بهره‌گیری از نیروهای داوطلب مردمی، سازندگی روستاها را در اولویت قرار دهند.
در نظام اقتصادی رژیم گذشته که رویکرد آن به فرهنگ شهرنشینی و رواج صنعت مونتاژ بود، نظام سنتی مبتنی بر کشاورزی در روستاها، جایگاهی نداشت و رو به اضمحلال بود. این وضعیت نه‌فقط موجب بیکاری و مهاجرت روستاییان به شهرها و رشد قارچ‌گونه مشاغل کاذب می‌شد، بلکه لطمه بزرگی به کشاورزی و بافت زندگی اجتماعی روستاها وارد‌ساخت. بالاترین ستم بر روستاییان، طرح «اصلاحات ارضی» بود. از طریق این طرح دست روستاییان را از آب و زمین‌شان بریدند و مجبورشان کردند به منظور کسب درآمد روانه شهرها شوند.
منافع رژیم شاه ایجاب می‌کرد با جمع‌آوری نیروی کار ارزان از روستاها، کارخانجات صنعتی مونتاژ را که در واقع حلقه‌هایی از زنجیره وابستگی بودند، گسترش داده و با ایجاد روحیه مصرف‌گرایی در بین مردم، ایران را به یکی از بازارهای مهم فرآورده‌های مصرفی غرب تبدیل کند.
کم‌توجهی به روستاها و تولید‌کنندگان کشاورزی در ابعاد مختلف همچون آب آشامیدنی سالم، برق، راه و خدمات بهداشتی، انگیزه سکونت و تولید در روستاها را از بین برده بود به‌طوری که بر‌اساس آمارهای موجود از سال‌های 1350 به بعد همزمان با افزایش یکباره قیمت جهانی نفت، بخش عظیمی از نیروهای فعال روستایی جذب کارخانجات شهری شدند و فقر اجتماعی و اقتصادی و نبود ابتدایی‌ترین امکانات مورد نیاز، روند فرار از روستاها را شدت بخشیده بود.
با پیروزی انقلاب اسلامی، ضرورت بازسازی روستاها و احیای کشاورزی به‌عنوان نخستین گام در دستیابی به آرمان و اهداف انقلاب مطرح و به تأسیس نهادی مستقل و مردمی تحت عنوان «جهاد سازندگی» منجر شد.امام خمینی چهار ماه پس از سقوط شاه با درک اهمیت روستا در تأمین استقلال سیاسی و اقتصادی با صدور فرمانی خواستار آن شدند تا ارگانی برای رسیدگی و رفع محرومیت روستاییان تشکیل شود و از مسئولان خواستند تا با اختصاص امکانات موجود کشور و بهره‌گیری از نیروهای داوطلب مردمی، سازندگی روستاها را در اولویت قرار دهند.
