چرا مصوبه گسترش فرهنگ «حجاب‌وعفاف» اجرایی نشده است؟
جا ماندن از فرهنگ حجاب و عفاف
صداوسیما و وزارت ورزش رتبه نخست
براساس مصوبه راهکارهای گسترش عفاف و حجاب شورای عالی انقلاب فرهنگی برای 26دستگاه در این باره وظایفی تعیین شده‌است؛ مصوبه‌ای که بعدها وقتی با مصوبه820 سال1398 تکمیل شد، تعداد دستگاه‌های مسئول را به 32دستگاه افزایش داد.
در میان 26 دستگاه متولی گسترش فرهنگ عفاف و حجاب، سازمان صداوسیما با 31 وظیفه برای گسترش فرهنگ حجاب و عفاف در رأس این دستگاه‌ها قرار دارد و بعد از آن وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و آموزش و پرورش با 21 وظیفه در جایگاه بعدی قرار می‌گیرند. البته با ادغام سازمان تربیت بدنی با 18 وظیفه و سازمان جوانان با 14 وظیفه، وزارت ورزش و جوانان با 32 وظیفه از سازمان صداوسیما پیشی می‌گیرد. در نبود وزارت بازرگانی از سال 1390 هم وظایف 13 گانه آن بر دوش وزارت صنعت، معدن و تجارت افتاده‌است. همچنین وزارت مسکن و راه نیز پس از ادغام، وظایف‌شان با هم جمع شده‌است.
با این حساب با دستگاه‌هایی مواجهیم که بیشتر وظایف‌شان ایجابی و فرهنگی است. مصوبه 820 هم، شش ماده دارد و در ماده 4 آن تصریح شده‌است که تمامی مصوبات قبلی شورای عالی انقلاب فرهنگی در خصوص عفاف و حجاب به قوت خود باقی است و وظایف جدیدی که در ماده 5 این مصوبه برای دستگاه‌های سابقا مسئول در نظر گرفته شده‌است وظایف تکمیلی بوده و باید به وظایف قبلی اضافه‌شود.
بر اساس این مصوبه مسئولیت هماهنگی، اجرا و نظارت بر عملکرد دستگاه‌ها بر عهده وزارت کشور است. همچنین این وزارتخانه موظف است ستاد راهبری و هماهنگی اجرای مصوبه عفاف و حجاب را تشکیل دهد و گزارش عملکرد این ستاد را به صورت سالانه به شورای عالی انقلاب فرهنگی ارائه کند. با وجود این اما از سال 84 تاکنون سازمان‌ها و دستگاه‌ها در عمل به وظایف‌شان در این حوزه موفق عمل نکرده‌اند و وضع موجود در حوزه عفاف و حجاب محصول این کم‌کاری و عمل نکردن به وظایف است.
امری که با نگاهی تحلیلی به آن می‌توان به برخی نقاط ضعف در این مصوبات پی برد؛ نقاط ضعفی که مانع اجرایی شدن آنها شده‌است. در کنار این البته نمی‌توان از کوتاهی دستگاه‌ها برای انجام وظایف‌شان چشم‌پوشی کرد.
چالش‌های اجرایـی مصوبه
نامعلوم بودن وضعیت ستاد هماهنگی و راهبری مصوبه
فقدان اهتمام جدی مدیران دستگاه‌ها به انجام وظایف خود
ضعف هماهنگی بین «دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی » و «وزارت کشور»
عدم تشکیل کمیته‌های لازم، فعالیت ناکافی کارگروه‌های ستاد هماهنگی و راهبری اجرای مصوبه
تشکیل نشدن ستادهای اجرایی در برخی دستگاه‌ها
فقدان قوانین بازدارنده در مواجهه با مدیرانی که کم‌کاری می‌کنند
بی‌اعتمادی دستگاه‌ها به بودجه‌ای که وزارت کشور وعده آن را می‌دهد
فقدان ساز و کار حمایتی از فعالیت‌های مردمی اثربخش
چالش‌های محتوایی مصوبه
عدم برنامه‌محوری، زمان‌بندی و بودجه‌بندی مصوبه
تعدد وظایف دستگاه‌ها بدون در نظر گرفتن اولویت‌ها
غلبه نگاه سلبی و امنیتی در وزارت کشور به عنوان متولی راهبری این مصوبه
ضعف پشتوانه اندیشکده‌ای و پژوهشی در وزارت کشور به عنوان متولی راهبری این مصوبه
فقدان شاخص‌های مناسب برای سنجش عملکرد دستگاه‌ها
فقدان برنامه اقدام جامع و نامشخص بودن سهم هر دستگاه در تحقق این برنامه
وجود موازی‌کاری در وظایف دستگاه‌ها از جمله در بحث «نظارت » که هم شورای عالی متولی آن است و هم ستاد امر به معروف و هم وزارت کشور، یا بحث تهیه «طرح درس » که هم نیروی انتظامی متولی آن است و هم حوزه علمیه و هم ستاد امر به معروف و هم آموزش عالی راهبری و نظارت یکی از زیرمجموعه‌های قوه اجرایی بر قوه قضاییه و مجلس
نگاهی به وظایف ایجابی دستگاه‌ها در مسأله گسترش فرهنگ عفاف و حجاب
تاج بندگی بر سر زنان
حجاب نه فقط یکی از مبانی دینی مردم مسلمان ایران است، بلکه در تمدن ایرانی هم ریشه دارد و در سنگ‌نوشته‌های هخامنشی هم می‌توان بانوان ایرانی را در پوششی عفیفانه دید.
تعلق خاطر بانوان ایرانی به مسأله حجاب تا جایی است که در دوران رضاخانی و واقعه کشف حجاب، آنها به هیچ قیمتی حاضر نشدند تاج بندگی از سر خود بردارند و در این مسیر حتی جان‌شان را تقدیم آرمان و باورهای‌شان‌کردند.
همچنان‌که در دوران انقلاب اسلامی ایران، حجاب یکی از اصلی‌ترین موضوعاتی بود که مردم این سرزمین برمبنای آن قیام کردند و یکی از اصلی‌ترین خواسته‌های مردمی در جریان انقلاب اسلامی مطالبه‌گری در خصوص حجاب بود. امروز اما دور و زمانه عوض شده است!
ما با دنیایی مواجهیم که به خوبی می‌داند چادر و روسری یک زن فقط انتخاب شخصی او نیست بلکه نماد و نشانه‌ای است که دین مبین اسلام را تبلیغ و ترویج می‌کند؛ دینی که بر مبنای آزادی و آزادگی است؛ دختر را ارج می‌گذارد و برای زن ارزش قائل است.
در نهایت وقتی همین زن مادر می‌شود، جایگاهی فراتر از تصور برایش قائل است و بهشت را زیر پایش قرار می‌دهد. این مسأله موجب می‌شود در دنیای مردسالار امروز، زن از دسترس مرد خارج شده و مردان ناگزیرند ارزش و جایگاه زن را به رسمیت بشناسند.
براین اساس با تغییرساختار جامعه ایرانی و تغییر ارزش‌ها و حاکمیت نگاه لیبرالی، رفته رفته فضای فرهنگی کشور به حال خودش رها و این مسأله در نهایت به تضعیف باورهای اعتقادی نسل‌های تازه‌تر منتهی شد.
براین‌اساس با فاصله گرفتن از دوران دفاع‌مقدس و روی کار آمدن دولت‌های سازندگی و اصلاحات، با تغییر باورها و ارزش‌ها در جامعه ایرانی مواجه بودیم و حجاب هم از جمله ارزش‌هایی بود که در این دوران با تغییراتی مواجه شد و رفته‌رفته رنگ باخت.
بر همین اساس بود سال84 شورای عالی انقلاب فرهنگی طی مصوبه‌ای به راهکارهای گسترش حجاب و عفاف در جامعه پرداخت. اگرچه این مصوبه برای 26دستگاه تکالیفی را تعیین کرده است تا بتوانند به گسترش فرهنگ حجاب و عفاف کمک کنند، اما هیچ‌گاه به شکلی جدی اجرایی نشد تا امروز شاهد چالش‌های متعددی در این حوزه باشیم. در حالی که اگر هر یک از 26دستگاه موضوع این مصوبه به تکالیف خود در حوزه گسترش راهکارهای حجاب و عفاف عمل می‌کردند، قطع به یقین امروز جامعه در حوزه مسأله حجاب این همه با چالش و شبهات دست و پنجه نرم نمی‌کرد و اوضاع بهتری را شاهد بودیم. البته سال98 هم در مصوبه‌ای تکمیلی تحت عنوان مصوبه820 شورای عالی انقلاب‌فرهنگی، تحـت عنـوان «مجموعـه تکمیلـی اقدامـات اجرایـی گسـترش فرهنـگ عفـاف‌وحجـاب» تعـداد دسـتگاه‌های متولـی را اضافـه و 40وظیفـه را بـه وظایـف 300گانـه اختصاصـی دسـتگاه‌ها افـزود.
براساس مصوبه راهکارهای گسترش عفاف و حجاب شورای عالی انقلاب فرهنگی برای 26دستگاه در این باره وظایفی تعیین شده‌است؛ مصوبه‌ای که بعدها وقتی با مصوبه820 سال1398 تکمیل شد، تعداد دستگاه‌های مسئول را به 32دستگاه افزایش داد.
در میان 26 دستگاه متولی گسترش فرهنگ عفاف و حجاب، سازمان صداوسیما با 31 وظیفه برای گسترش فرهنگ حجاب و عفاف در رأس این دستگاه‌ها قرار دارد و بعد از آن وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و آموزش و پرورش با 21 وظیفه در جایگاه بعدی قرار می‌گیرند. البته با ادغام سازمان تربیت بدنی با 18 وظیفه و سازمان جوانان با 14 وظیفه، وزارت ورزش و جوانان با 32 وظیفه از سازمان صداوسیما پیشی می‌گیرد. در نبود وزارت بازرگانی از سال 1390 هم وظایف 13 گانه آن بر دوش وزارت صنعت، معدن و تجارت افتاده‌است. همچنین وزارت مسکن و راه نیز پس از ادغام، وظایف‌شان با هم جمع شده‌است.
با این حساب با دستگاه‌هایی مواجهیم که بیشتر وظایف‌شان ایجابی و فرهنگی است. مصوبه 820 هم، شش ماده دارد و در ماده 4 آن تصریح شده‌است که تمامی مصوبات قبلی شورای عالی انقلاب فرهنگی در خصوص عفاف و حجاب به قوت خود باقی است و وظایف جدیدی که در ماده 5 این مصوبه برای دستگاه‌های سابقا مسئول در نظر گرفته شده‌است وظایف تکمیلی بوده و باید به وظایف قبلی اضافه‌شود.
بر اساس این مصوبه مسئولیت هماهنگی، اجرا و نظارت بر عملکرد دستگاه‌ها بر عهده وزارت کشور است. همچنین این وزارتخانه موظف است ستاد راهبری و هماهنگی اجرای مصوبه عفاف و حجاب را تشکیل دهد و گزارش عملکرد این ستاد را به صورت سالانه به شورای عالی انقلاب فرهنگی ارائه کند. با وجود این اما از سال 84 تاکنون سازمان‌ها و دستگاه‌ها در عمل به وظایف‌شان در این حوزه موفق عمل نکرده‌اند و وضع موجود در حوزه عفاف و حجاب محصول این کم‌کاری و عمل نکردن به وظایف است.
امری که با نگاهی تحلیلی به آن می‌توان به برخی نقاط ضعف در این مصوبات پی برد؛ نقاط ضعفی که مانع اجرایی شدن آنها شده‌است. در کنار این البته نمی‌توان از کوتاهی دستگاه‌ها برای انجام وظایف‌شان چشم‌پوشی کرد.
چالش‌های اجرایـی مصوبه
نامعلوم بودن وضعیت ستاد هماهنگی و راهبری مصوبه
فقدان اهتمام جدی مدیران دستگاه‌ها به انجام وظایف خود
ضعف هماهنگی بین «دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی » و «وزارت کشور»
عدم تشکیل کمیته‌های لازم، فعالیت ناکافی کارگروه‌های ستاد هماهنگی و راهبری اجرای مصوبه
تشکیل نشدن ستادهای اجرایی در برخی دستگاه‌ها
فقدان قوانین بازدارنده در مواجهه با مدیرانی که کم‌کاری می‌کنند
بی‌اعتمادی دستگاه‌ها به بودجه‌ای که وزارت کشور وعده آن را می‌دهد
فقدان ساز و کار حمایتی از فعالیت‌های مردمی اثربخش
چالش‌های محتوایی مصوبه
عدم برنامه‌محوری، زمان‌بندی و بودجه‌بندی مصوبه
تعدد وظایف دستگاه‌ها بدون در نظر گرفتن اولویت‌ها
غلبه نگاه سلبی و امنیتی در وزارت کشور به عنوان متولی راهبری این مصوبه
ضعف پشتوانه اندیشکده‌ای و پژوهشی در وزارت کشور به عنوان متولی راهبری این مصوبه
فقدان شاخص‌های مناسب برای سنجش عملکرد دستگاه‌ها
فقدان برنامه اقدام جامع و نامشخص بودن سهم هر دستگاه در تحقق این برنامه
وجود موازی‌کاری در وظایف دستگاه‌ها از جمله در بحث «نظارت » که هم شورای عالی متولی آن است و هم ستاد امر به معروف و هم وزارت کشور، یا بحث تهیه «طرح درس » که هم نیروی انتظامی متولی آن است و هم حوزه علمیه و هم ستاد امر به معروف و هم آموزش عالی راهبری و نظارت یکی از زیرمجموعه‌های قوه اجرایی بر قوه قضاییه و مجلس
نگاهی به وظایف ایجابی دستگاه‌ها در مسأله گسترش فرهنگ عفاف و حجاب
تاج بندگی بر سر زنان
حجاب نه فقط یکی از مبانی دینی مردم مسلمان ایران است، بلکه در تمدن ایرانی هم ریشه دارد و در سنگ‌نوشته‌های هخامنشی هم می‌توان بانوان ایرانی را در پوششی عفیفانه دید.
تعلق خاطر بانوان ایرانی به مسأله حجاب تا جایی است که در دوران رضاخانی و واقعه کشف حجاب، آنها به هیچ قیمتی حاضر نشدند تاج بندگی از سر خود بردارند و در این مسیر حتی جان‌شان را تقدیم آرمان و باورهای‌شان‌کردند.
همچنان‌که در دوران انقلاب اسلامی ایران، حجاب یکی از اصلی‌ترین موضوعاتی بود که مردم این سرزمین برمبنای آن قیام کردند و یکی از اصلی‌ترین خواسته‌های مردمی در جریان انقلاب اسلامی مطالبه‌گری در خصوص حجاب بود. امروز اما دور و زمانه عوض شده است!
ما با دنیایی مواجهیم که به خوبی می‌داند چادر و روسری یک زن فقط انتخاب شخصی او نیست بلکه نماد و نشانه‌ای است که دین مبین اسلام را تبلیغ و ترویج می‌کند؛ دینی که بر مبنای آزادی و آزادگی است؛ دختر را ارج می‌گذارد و برای زن ارزش قائل است.
در نهایت وقتی همین زن مادر می‌شود، جایگاهی فراتر از تصور برایش قائل است و بهشت را زیر پایش قرار می‌دهد. این مسأله موجب می‌شود در دنیای مردسالار امروز، زن از دسترس مرد خارج شده و مردان ناگزیرند ارزش و جایگاه زن را به رسمیت بشناسند.
براین اساس با تغییرساختار جامعه ایرانی و تغییر ارزش‌ها و حاکمیت نگاه لیبرالی، رفته رفته فضای فرهنگی کشور به حال خودش رها و این مسأله در نهایت به تضعیف باورهای اعتقادی نسل‌های تازه‌تر منتهی شد.
براین‌اساس با فاصله گرفتن از دوران دفاع‌مقدس و روی کار آمدن دولت‌های سازندگی و اصلاحات، با تغییر باورها و ارزش‌ها در جامعه ایرانی مواجه بودیم و حجاب هم از جمله ارزش‌هایی بود که در این دوران با تغییراتی مواجه شد و رفته‌رفته رنگ باخت.
بر همین اساس بود سال84 شورای عالی انقلاب فرهنگی طی مصوبه‌ای به راهکارهای گسترش حجاب و عفاف در جامعه پرداخت. اگرچه این مصوبه برای 26دستگاه تکالیفی را تعیین کرده است تا بتوانند به گسترش فرهنگ حجاب و عفاف کمک کنند، اما هیچ‌گاه به شکلی جدی اجرایی نشد تا امروز شاهد چالش‌های متعددی در این حوزه باشیم. در حالی که اگر هر یک از 26دستگاه موضوع این مصوبه به تکالیف خود در حوزه گسترش راهکارهای حجاب و عفاف عمل می‌کردند، قطع به یقین امروز جامعه در حوزه مسأله حجاب این همه با چالش و شبهات دست و پنجه نرم نمی‌کرد و اوضاع بهتری را شاهد بودیم. البته سال98 هم در مصوبه‌ای تکمیلی تحت عنوان مصوبه820 شورای عالی انقلاب‌فرهنگی، تحـت عنـوان «مجموعـه تکمیلـی اقدامـات اجرایـی گسـترش فرهنـگ عفـاف‌وحجـاب» تعـداد دسـتگاه‌های متولـی را اضافـه و 40وظیفـه را بـه وظایـف 300گانـه اختصاصـی دسـتگاه‌ها افـزود.
