داغ ایرانیان در تخریب قبرستان بقیع

داغ ایرانیان در تخریب قبرستان بقیع

102سال پیش درچنین روزی،هشتم شوال ۱۳۴۴ قمری پس از محاصره مدینه، تخریب قبرستان بقیع روی‌داد و این قبرستان و بقعه‌های آن به ‌فتوای مفتیان مدینه، و توسط شیخ عبدالله بلیهد، قاضی‌القضات سعودی ویران شد؛ ازجمله بارگاه چهار امام شیعیان: امام‌حسن(ع)، امام‌سجاد(ع)، امام‌باقر(ع) و امام‌صادق(ع).

وهابیان دو بار، ابتدا در۱۲۲۰قمری و سرانجام در ۱۳۴۴قمری با اتکا به فتوای ۱۵ تن از مفتیان مدینه، مبنی بر ممنوعیت اجماعی ساختن بنا بر روی قبور و لزوم تخریب آن، به ویران‌کردن اماکن و بقعه‌های بقیع پرداختند. تخریب بقیع، واکنش مردم و عالمان بسیاری را در ایران، عراق، پاکستان، شوروی سابق و ... برانگیخت. دولت وقت ایران، در واکنش به تخریب اماکن مقدس مسلمانان، یک روز عزای عمومی اعلام کرد ودر پی آن، به‌رسمیت‌شناختن کشور تازه‌تأسیس سعودی، سه سال به ‌تعویق افتاد. قبرستان بقیع پس از تخریب، به زمینی مسطح تبدیل شد، اما محل قبور چهار امام شیعه با سنگ‌هایی مشخص شده است. تلاش‌های عالمان شیعه و همچنین دولت ایران برای ایجاد سایبانی بر روی قبور ائمه بقیع و همچنین ساختن دیواری در اطراف قبور، به‌رغم موافقت اولیه دولت عربستان‌سعودی، هیچ‌گاه به نتیجه نرسید.
   
جایگاه و اهمیت قبرستان بقیع
بقیع، جنه‌البقیع یا بقیع‌الغرقد (نام بقیع پیش از ظهور پیامبر اسلام)، مهم‌ترین قبرستان مسلمانان در مدینه بوده و بنابر روایات اسلامی، مورد توجه ویژه حضرت‌محمد(ص) بوده است. بقیع، محل دفن چهار تن از امامان معصوم و بسیاری از صحابه و تابعین است. بارگاه امامان شیعه، بیت‌الاحزان و چند بقعه دیگر، در سال ۱۲۹۷ قمری در قبرستان بقیع پابرجا بوده است. این بناها پس از تخریب اول، و در پی بازپس‌گیری مدینه از وهابیان، بنابر دستور محمود دوم، سلطان امپراتوری عثمانی، در سال ۱۲۳۴ قمری ساخته شده بود. چنان‌که مرادمیرزا، فرزند عباس‌میرزا و مشهور به حسام‌السلطنه، در کتاب خود نوشته، دست‌کم تا سال ۱۲۹۷ قمری، در بقعه امام‌حسن(ع)، امام‌سجاد(ع)، امام‌باقر(ع) و امام صادق(ع) در قبرستان بقیع، علاوه بر محراب، ضریح چوبی سبزرنگی وجود داشته و بیت‌الاحزان منسوب به حضرت‌زهرا(س) پشت بقعه چهار امام شیعه بوده است. بنابر سفرنامه ایازخان قشقایی، صندوق‌دار ایل قشقایی که در سال ۱۳۴۱ قمری، یعنی دو سال پیش از تخریب کامل بقیع نوشته شده،‌ مزار چهار امام شیعه، در یک بقعه قرار داشت و قبر هرکدام، معلوم بوده است. ایازخان قشقایی همچنین از وجود بقعه‌های ابراهیم فرزند پیامبر (ص) و عبدالله‌بن‌جعفرطیار در بقیع سخن گفته و در کوچه‌ای نزدیک بقیع، بقعه‌هایی منسوب به صفیه عمه پیامبر(ص)، عاتکه بنت‌عبدالمطلب، حضرت‌ام‌البنین(س) مادر حضرت‌عباس(ع) و چند تن دیگر از بنی‌هاشم را دیده است. چنان‌که مظفر اعلم، نماینده دولت ایران در جده، در نامه‌ای خطاب به کمیسیون دائمی حج در ۲۱آذر ۱۳۳۰ شمسی نوشته، بقیع بعد از تخریب توسط وهابیان در ۱۳۴۴قمری، قبرستانی است که تمامی ساختمان‌های قبور ائمه خراب شده و قبور بزرگان دین مشخص نیست. وی در همین نامه بر لزوم جلب موافقت دولت عربستان برای ساختن دیواری با پنجره‌های آهنی در اطراف محوطه قبور چهار امام شیعه تأکید کرده است. با‌این‌حال، رسول جعفریان معتقد است ملاقات عبدالرحیم صاحب‌فصول حائری (1367 ــ 1294)، از علمای تهران، با ملک عبدالعزیز سعودی، موجب شده است بخشی از بقیع که قبور چهار امام شیعه در آن است، مانند بخش‌های دیگر بقیع تسطیح نشده و دست‌کم محل دقیق قبور ائمه(ع)، همچنان مشخص باشد.