برای فهم دقیق این آیه، ابتدا باید به یک نکته مهم توجه کرد. انبیای الهی هیچ‌گاه از مردم در برابر رسالت خود مزد و اجری مطالبه نمی‌کردند. قرآن کریم در سوره شعراء، از زبان پیامبران مکرر می‌فرماید: «إِنْ أَجْرِی إِلَّا عَلَى الله»‌؛ اجر من جز بر‌عهده خدا نیست. پیامبران، معلمانی بودند که بدون مطالبه مزد، مردم را به‌سوی خدا دعوت می‌کردند. اما درباره رسول خدا(ص)، ماجرا تفاوتی اساسی دارد. ابن‌شهرآشوب در کتاب «مناقب» فصلی را به ویژگی‌های اختصاصی پیامبر اکرم(ص) اختصاص داده و برای ایشان ویژگی‌هایی را برمی‌شمارد که سایر انبیا از آن برخوردار نبودند. یکی از این ویژگی‌ها، خاتمیت پیامبر(ص) است‌؛ یعنی ایشان آخرین پیامبر الهی است و پس از او پیامبری نخواهد آمد.  از همین‌جا ویژگی‌های رسالت پیامبر اکرم(ص) نیز معنا و گستره دیگری پیدا می‌کند: دین او جهانی و ماندگار است، قرآن او معجزه جاودانه است و عترت او نیز تا قیامت امتداد دارد‌؛ یعنی سلسله دوازده امام که ادامه‌دهنده مسیر هدایت پس از پیامبرند. 
ابن‌شهرآشوب همچنین مواردی را ذکر می‌کند که انبیای دیگر از خداوند درخواست کرده بودند اما خداوند آنها را پیشاپیش به پیامبر اکرم(ص) عطا کرده بود. برای نمونه، حضرت موسی(ع) عرضه می‌دارد: «رَبِّ اشْرَحْ لِی صَدْرِی»‌؛ پروردگارا، سینه‌ام را گنجایش عطاکن اما درباره پیامبر اسلام(ص) می‌فرماید: «أَلَمْ نَشْرَحْ لَکَ صَدْرَکَ»‌؛ آیا سینه‌ات را گنجایش ندادیم؟ با این همه، یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های پیامبر اکرم(ص) با دیگر انبیا آن است که ایشان در برابر رسالت خود، از مردم مطالبه‌ای را مطرح می‌کند‌ اما این مطالبه، پول و مال نیست. پیامبر(ص) پس از ۲۳ سال مجاهدت، رنج و سختی، تنها یک چیز از مردم می‌خواهد: «قُل لَا أَسْأَلُکُمْ عَلَیهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّه فِی الْقُرْبَى».  پیامبر(ص) برای هدایت مردم سختی‌های فراوانی تحمل کرد‌؛ عمویش را از دست داد، در جنگ‌ها حضور یافت، پیشانی و دندانش شکست، سنگ بر او زدند، او را دیوانه و ساحر خواندند و یارانش را به شهادت رساندند. اکنون که مردم مسلمان شده‌اند و پیامبر به پایان عمر شریف خود نزدیک می‌شود، مطالبه او از امت چیست؟ مودت نسبت به قربا.  اما «مودت» به چه معناست؟ مودت از ریشه «وُدّ» است و به‌معنای محبت شدید و عمیق است. «قربا» نیز به‌معنای نزدیکان است. در روایات، هنگامی که جابر از پیامبر اکرم(ص) پرسید منظور از قربا چه کسانی هستند، حضرت فرمود: علی، فاطمه و فرزندان آن دو. 
بنابراین، مقصود از قربا در این آیه، حضرت علی(ع)، حضرت فاطمه زهرا(س) و فرزندان ایشان هستند‌؛ و بر همین اساس، امام حسین(ع) نیز از مصادیق روشن قرباست. این معنا در ماجرای شام نیز به‌روشنی خود را نشان داد. پیرمردی که در فضای تبلیغاتی آن روز شام رشد کرده و امام سجاد(ع) را نمی‌شناخت، به ایشان اهانت کرد. امام سجاد(ع) او را مخاطب قرار داد و از او پرسید: آیا این آیه را می‌شناسی که می‌فرماید: «قُل لَا أَسْأَلُکُمْ عَلَیهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّه فِی الْقُرْبَى»؟ پیرمرد پاسخ داد: بله. امام فرمود: آن قربا ما هستیم. 
بنابراین، مودت اهل‌بیت(ع) صرفا یک محبت قلبی و درونی نیست‌؛ بلکه مودتی است که باید در گفتار، کردار و پندار انسان آشکار شود. گویی پیامبر اکرم(ص) از امت خواسته است که در عمل نشان دهند نسبت به خاندان او که همان قربای پیامبرند، چه جایگاهی قائلند. 
اما تاریخ پس از رحلت پیامبر(ص) نشان داد که این مودت تا چه اندازه مورد بی‌مهری قرار گرفت. هنوز مدت چندانی از رحلت پیامبر نگذشته بود که به خانه حضرت زهرا(س) هجوم بردند، آن حضرت آسیب دید و به شهادت رسید و حق حضرت علی(ع) نیز غصب شد. 
اینجاست که مساله «مودت اهل‌بیت(ع)» از یک مفهوم صرفا عاطفی فراتر می‌رود و به یک معیار تاریخی برای سنجش نسبت امت با پیامبر(ص) و خاندان او تبدیل می‌شود.  
اگر «مودت فی‌القربا» مطالبه پیامبر اکرم(ص) از امت است، این پرسش مطرح می‌شود که مودت نسبت به قربای پیامبر چگونه باید نشان داده شود؟ آیا مودت صرفا یک محبت قلبی است یا در عرصه‌های مختلف زندگی اجتماعی و فردی نیز می‌تواند ظهور و بروز داشته باشد؟