به نظر من پاسخ از ضعف توجیه‌های رسمی آغاز می‌شود. روبیو خود در مارس ۲۰۲۶ گفته بود که آمریکا به ایران حمله کرده چون اسرائیل قصد حمله به این کشور را داشته است. این توضیح حتی برخی از هواداران جریان «ماگا» را ناراحت کرد. وقتی استدلال حقوقی و سیاسی نمی‌تواند قانع کند، تاریخ به پناهگاهی مناسب تبدیل می‌شود، چون بحث را از «چرا جنگیدیم؟» به «ما کیستیم و دشمن ما کیست؟» می‌برد. به همین دلیل روبیو جمهوری اسلامی را «فرقه مرگ» خواند و آن را در برابر ارزش‌هایی گذاشت که به تمدن غرب نسبت داد. دشمنی که به‌عنوان تهدید تمدنی معرفی شود، قابل مذاکره نیست و باید با آن مقابله کرد.
ولی نصر، استاد امور بین‌الملل در دانشگاه جانز هاپکینز به هسته ماجرا اشاره کرده است. او این سخنرانی را نسخه‌ای تازه از نظریه «برخورد تمدن‌ها» ساموئل هانتینگتون می‌داند. 
به باور او، دیگر برخورد میان اسلام و غرب مطرح نیست بلکه برخورد میان ایران و غرب است و گویی «ایران‌هراسی» جای «اسلام‌هراسی» را می‌گیرد. نصر، هدف را ساختن دشمنی مشترک برای آمریکا و اروپا می‌داند، در شرایطی که اختلاف دو طرف اقیانوس اطلس بر سر روسیه و اوکراین عمیق شده است. این تحلیل با درخواست روبیو از اروپایی‌ها برای افزایش هزینه‌های دفاعی و با گفت‌وگوهای آمریکا و یونان درباره دفاع و انرژی همخوانی دارد. برخی رسانه‌های آمریکایی هم به لحن ریاست‌جمهوری این سخنرانی اشاره کرده‌ و آن را تلاشی برای جلب نظر محافظه‌کاران دانسته‌اند.
نکته نگران‌کننده این است که چنین خطابی مرز میان مردم ایران، تمدن ایرانی و نظام سیاسی را از میان برمی‌دارد. جالب آن‌که خود روبیو در ژانویه ۲۰۲۵ در جلسه استماع سنا، ایرانیان را مردمی با تمدنی کهن و میراثی مایه افتخار توصیف کرده بود. پس چه چیزی تغییر کرده است؟ به نظر می‌رسد آنچه دیروز مایه تحسین بود، امروز به ابزار بسیج تبدیل شده است.
تاریخ هم به سود روایت او نیست. تورج دریایی، تاریخ‌نگار ایرانی یادآوری می‌کند غارت آتن واقعیت داشته اما روبیو بخش مهمی از روایت هرودوت را کنار گذاشته است؛ هرودوت انگیزه اصلی آن لشکرکشی را انتقام‌جویی می‌داند. 
از سوی دیگر، اگر آتن را قربانی یک تجاوز بدانیم، باید پرسید در جنگ کنونی چه کسی به دیگری حمله کرده است. آمریکا و اسرائیل به ایران حمله کرده‌اند و یادآوری شهری که مورد هجوم قرار گرفت، به واشنگتن جایگاه اخلاقی قربانی نمی‌دهد. تاریخ یونان درس دیگری هم دارد که روبیو به آن توجه نکرد: لشکرکشی ناموفق آتن به سیسیل نشان داد جاه‌طلبی نظامی می‌تواند توان یک قدرت را تحلیل ببرد و آن را به زوال بکشاند.
این اولین بار هم نیست. سال ۲۰۱۷، بنیامین نتانیاهو با اشاره به روایت پوریم، ایران باستان را تهدیدی علیه یهودیان نشان داد. ولادیمیر پوتین در دیدار با او یادآور شد که آن رخدادها به قرن پنجم پیش از میلاد مربوط‌ است و جهان امروز جهان دیگری است. این پاسخ برای روبیو هم صدق می‌کند.مقام‌های ایرانی و رسانه‌های داخلی سخنان روبیو را تحریف تاریخ خواندند. فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت نوشت نه تحریف تاریخ از شکوه این ملت می‌کاهد و نه ترورهای کور قامت این سرزمین را خم می‌کنند اما نقطه ضعف اصلی روایت روبیو جای دیگری است: او به پرسش‌هایی که معنای هر جنگی را تعیین می‌کنند پاسخی نداد. چرا حملات آغاز شد و مبنای حقوقی آن چه بود؟
 اهداف واشنگتن چیست؟ راه پایان دادن به این درگیری کدام است؟ هیچ ارجاعی به خشایارشا یا آتن باستان جای این پاسخ‌ها را نمی‌گیرد. اگر تاریخ قرار است معیار داوری باشد، باید قدرت‌های امروز را هم در برابر اصول اخلاقی و حقوقی پاسخگو کند.