استعمارشناسی ایرانی نیز در همین چارچوب معنا می‌یابد؛ شناختی که صرفا به آگاهی از رخدادهای گذشته بسنده نمی‌کند، بلکه به فهم سازوکارهای سلطه و نفوذ خارجی و چگونگی مواجهه با آنها می‌انجامد.
انقلاب اسلامی دو کار بزرگ و اساسی انجام داده است: نخست، ایجاد تمدن اسلامی؛ به این معنا که اسلام را از حاشیه زندگی به متن آن آورده است. دوم، ایستادگی در برابر سلطه و نفوذ خارجی. این دو، دو بال اصلی انقلاب بوده‌اند؛ اما شوربختانه در دهه پنجم انقلاب، این دو بال به موازات یکدیگر پیش نرفته‌اند. بال نخست نیرومندتر عمل کرده، اما در زمینه شناخت استعمار، آن‌گونه که باید، کار نشده است. در این حوزه، بیش از شناخت عمیق و تحلیل، به شعارها و سخنانی با جنبه‌های صوری توجه کرده‌ایم. ضرورت پرداختن به استعمارشناسی ایرانی نیز از همین کاستی برمی‌خیزد؛ تلاشی برای جبران خلأ شناختی در یکی از مهم‌ترین عرصه‌های مواجهه انقلاب اسلامی با جهان سلطه. یکی از آسیب‌های تاریخی ما به وضعیتی بازمی‌گردد که در نگاه نخست ممکن است امتیاز به نظر برسد: ایران خوشبختانه مستعمره مستقیم نبوده است. اما همین واقعیت، پیامدی ناخواسته داشته و آن، احساس‌نکردن مستقیم سایه استعمار و در نتیجه، شناخت ناکافی از ماهیت و سازوکارهای آن است. ما آنچنان که باید و شاید استعمار را نشناخته‌ایم و به همان اندازه که لازم است، نسبت به غرب و استعمار نفرت و حساسیت نداریم. گاه کافی است آنان لبخندی به ما نشان دهند تا فراموش کنیم چه فجایع و آسیب‌هایی در تاریخ بر کشورمان تحمیل کرده‌اند. مستعمره‌نبودن ایران، به معنای بیرون‌ماندن از مدار سلطه و پیرامونی به‌شمارآمدن که نبوده است.