وطنفروشی سلسله پهلوی
حکومتی یکسره نارسا، پادشاهانی نابخرد، تسلیمپذیر و سستعنصر! این تصور عمومی غالب از قاجارهاست که رژیم پهلوی ایجاد کرد تا خود را با سیاه جلوه دادن قاجاریه موجه نشان دهد.
دکتر موسی نجفی | استادتمام علوم سیاسی
با وجودی که شخصا منکر بیکفایتی قاجاریه نیستم اما شدت آن ناتوانی و بیکفایتی به اندازهای نبوده که پهلویها ادعا میکردند و در مقابل، خود را بسیار متجدد و بهروز جلوه میدادند؛ درحالیکه حداقل، سواد ناصرالدینشاه بسیار از رضاشاه بیشتر بوده که اساسا سوادی نداشت. در پادشاهان قاجار نهتنها حس میهندوستی وجود داشت، بلکه برخلاف پهلویها، به بیگانگان وابسته نبودند. وابستهترین سلسله پادشاهی ایران که کاملا سرسپرده بیگانه بوده، پهلوی است؛ یعنی حاکمانی از نوع نوکرصفتترینشان. در قاجار، صرفنظر از شخص پادشاه، دو جریان کنشگر در صدراعظمها، وزرا و درباریان وجود داشت. در جریان موازنه مثبت، افرادی غربگرا و متصل به غرب و وابسته به دنبال امتیازدهی به روس و انگلیس بودند. دوم، موازنه منفی یا جریان سنت وزارت بود که سیاست ایرانی را دنبال میکرد و معتقد بود به روس و انگلیس که آشکار و نهان در پی بلعیدن ایرانند، نباید پیوست، بلکه نفوذ و فتنههای آنان را باید با اتکا به مردم و حفظ استقلال دفع کرد. چه امیرکبیر و چه قائممقامهای پدر و پسر، چهرههایی برجستهاند که در دستگاه عباسمیرزا بهعنوان وارث سنت وزارت پرورش یافتند. روح دیوانسالاری دیرینه ایرانی حتی در دوره ضعف فراگیر ایران از پرورش کنشگرانی مانند امیرکبیر ناتوان نبود. دیدگاهی هست که قائل است وقتی نمیتوانید بجنگید، پس اینگونه ایستادگی فایدهای ندارد؛ لذا باید به دنبال موازنه سیاسی رفت که البته همین دیدگاه غربزدههای امروز است. با بررسی نامهنگاریهای عباسمیرزا درمییابیم که مثل غربزدههای امروز و دیروز نبود؛ او شخصیتی غیرتمند داشت. جریان عباسمیرزا در میان قاجارها یک کنشگری سالم بود که همین دستگاه از استقلال ایران دفاع کرد و با وجود فساد دربار و نفوذ بیگانگان، ناامید نشد.




