مهم‌ترین چالش‌های هنری چند سال اخیر که از تکنیک ارجاع بهره گرفته‌اند، یکی مربوط است به هنرمند بنگلادشی به نام مرشد میشو و دیگری کار هنرمندی ترک‌تبار است به نام وگار گالانکوش.
چالش شادی جهان
مرشد میشو برای ارجاع تلخی‌های جهان به یک دنیای شیرین و به دور از خشونت وجنگ، دست به دامن تصویرسازی شده است. اگر آثار او را دیده باشید که حتما تا حالا دیده‌اید، تصاویر واقعی، اما تلخ و گزنده از رخدادهای جهان را بر می‌دارد و آنها را به کمک ‌تصویرسازی به موقعیتی آرام و شاد تبدیل می‌کند. آنچه در ارجاعات بصری میشو به‌چشم می‌آید، یک رویا و آرزوی شیرین است. او در گفت‌وگویی که 20 آبان سال 1397 با جام‌جم داشت درباره کارهایش این‌طور گفت: به عکس‌های منتشر شده از فجایعی که در خاورمیانه در حال روی دادن است، نگاه می‌کردم. این تصاویر مرا خشمگین می‌کند و دلم نمی‌خواهد جهان را به این شکل ببینم. به خودم گفتم دوست داری مردم جهان چگونه باشند و پاسخ این بود که می‌خواهم آدم‌ها لبخند بزنند و شاد باشند؛ بنابراین شروع کردم به بازآفرینی تصاویر، اما در فضایی شاد و با آدم‌هایی که لبخند به لب دارند. کار هنری مرشد میشو در تمام جهان مورد توجه قرار گرفت و به‌خصوص مردم خاورمیانه بیشتر از هر جای دیگری هنر او را ستودند.


جهان‌های موازی
وگار گالانکوش از شیوه ارجاع استفاده کرده، اما تضادها را به نمایش گذاشته‌ است. او هم به سراغ عکس‌های گرفته شده از معرکه‌های جنگی خاورمیانه رفته و متناسب با موضوع هر عکس در موقعیت‌های آرام و صلح‌آمیز عکاسی و درنهایت دو عکس را به هم سنجاق کرده است. عکس‌های مونتاژ شده این هنرمند جوان بیشتر از هر چیز روایت جنگ و صلح است در جهان‌های موازی.  ارجاعات گالانکوش به واقعیت‌های جهان است و از تصویرسازی یا نقاشی هم خبری نیست، اما بازنمایی واقعیت‌های جهان‌های موازی، تضاد و تقابلی در آثارش پدید آورده که کار خودش را می‌کند و طعم تلخ درد و رنج را در کام تماشاگرانش می‌نشاند. آنچه از هنر گالانکوش به دست می‌آید مانند مهم‌ترین دستاورد آثار میشو، یک حسرت بزرگ یا آرزوی دور است؛ حسرت دنیایی بهتر و زیباتر. حسرت جهانی که جنگ و صلح به موازات هم پیش نروند و خیر زیر سایه سنگین شر قرار نگیرد.  این هنرمند متولد استانبول به یورونیوز گفته: دوست دارم با مردم کشورهای توسعه‌یافته آشنا شوم، آنها را ببینم و به آنها بگویم خوش‌شانس هستند که جهان مجزایی برای خود دارند. در کشورهای در حال توسعه، جنگ و گرسنگی وجود دارد، مردم در این کشورها با سختی‌های گوناگونی روبه‌رو هستند و پیشرفت اتفاق نمی‌افتد نه در زمینه آموزش، نه سلامت، نه قانون و نه دموکراسی. بازخوردهای متفاوتی از سراسر جهان دریافت می‌کنم. اغلب این واکنش‌ها مثبت هستند و به نظر می‌رسد مردم ایده پشت عکس‌های من را درک می‌کنند.
مجموعه عکس‌هایی که با عنوان «بچه‌های ایران» منتشر شده یک تفاوت بزرگ دارد با دیگر چالش‌های هنری و ارجاعاتی که تا امروز از هنرمندان جهان به دست ما رسیده‌است. این تفاوت، خودش را در نتیجه و برداشتی به نمایش می‌گذارد که از ارجاعات این مجموعه در ذهن و ضمیر مخاطب ایجاد می‌شود؛  این برداشت نه آمیخته به حسرت است و نه از جنس آرزو  بلکه نمایش غرورآمیزی است از  همدلی و همراهی مستمر در هر بزنگاه پر اندوه و دشوار.  گفت‌وگو با مسعود شجاعی طباطبایی نیز مهر تاییدی است بر این برداشت ما و هر کسی که مجموعه «بچه‌های ایران» را می‌بیند و به‌علاوه توضیحاتی درباره شیوه یا سبکی که بر مبنای ارجاعات بصری پیاده شده‌است. نکته جالب اینجاست که یکی از عکس‌های این مجموعه را مسعود شجاعی طباطبایی سال‌ها پیش در دوران دفاع مقدس، عکاسی کرده‌است.

 آقای طباطبایی آیا سبک یا گونه‌ای از هنر متکی بر ارجاعات در جهان ایجاد شده ‌است؟
نمی‌توان آن را یک گونه دانست و تازگی هم ندارد؛ اما این سال‌ها بیشتر از گذشته و عمدتا در عکاسی و هنرهای نمایشی خودش را نشان می‌دهد. در سینما بارها رخ داده که سینماگران در یک نمای خاص یک تابلوی معروف هنری را به صورت دقیق بازسازی کرده‌اند و به عبارتی در یک نما به یک تابلوی نقاشی ارجاع داده‌اند. همین طور در سینمای ایران هم آثاری مثل سفر به چزابه مرحوم رسول ملاقلی‌پور را داریم که مدام در حال ارجاع از زمان فیلم به زمان جنگ هشت ساله است.  اما در سال‌های اخیر کارهای جالبی با استفاده از شیوه ارجاع رخ داده که شاید معمولی‌ترین آنها عکس‌های خانوادگی باشد که سال‌ها قبل گرفته شده‌اند و حالا آدم‌های عکس بزرگ‌تر یا پیرتر شده‌اند و دوباره به همان شکل در یک قاب قرار می‌گیرند.  در کشور خودمان هم نمونه‌هایی از این جنس ارجاعات تصویری را دیده‌ایم و حتی در زمینه عکاسی، نمونه عکس‌هایی را به یاد دارم که از کنار هم قرار دادن تصاویر مربوط به سفر راهیان نور با عکس‌های دفاع مقدس شکل گرفته‌بودند.
 پس نمی‌شود گفت  گونه تازه‌ای شکل گرفته‌است؟
نه اما شیوه جالبی است و معمولا تاثیرگذاری قابل اعتنایی دارد.
 از مجموعه بچه‌های ایران کدام عکس را شما گرفته‌اید و برای چه زمانی است؟
عکسی که یکی از رزمندگان را در حال استراحت در سنگر نشان می‌دهد در حالی که آماده رزم است و سلاحش را در دست دارد. این عکس در عملیات کربلای یک ثبت شده که منجر به آزادسازی شهر مهران شد. جالب است بدانید این عکس همراه با مجموعه عکس‌های دیگری از عملیات کربلای یک در یک کتاب نیز منتشر شده ‌است. در این کتاب برای هر کس دلنوشته‌ای است که با همکاری افشین اعلا شاعر خوب کشورمان، نوشته شده‌اند.
 مجموعه عکس‌های بچه‌های ایران، به لحاظ ارجاع چه شباهت‌ها یا تفاوت‌های با نمونه‌های مشابه دارد؟
این عکس‌ها نگاه و توجه جدی به مدافعان سلامت را نشان می‌دهد و این‌که جانفشانی آنها برای بچه‌های ایران، هم اندازه و همسطح جانفشانی‌های رزمندگان در طول سال‌های دفاع مقدس است و از قداستی حکایت می‌کند که برای رزمندگان قائل هستیم چه رزمندگان در هشت سال دفاع مقدس چه مدافعان حرم که جانشان را کف دست گرفته‌اند و به میدانی که هیچ از میدان مین کم ندارد، قدم گذاشته‌اند. چیزی که در این عکس‌ها می‌بینیم تکرار تاریخ است و روایت قهرمانی آدم‌هاست در دوره‌های مختلف تاریخ و در زمان بروز فاجعه‌ها.
 شما مسابقات بین‌المللی متعددی برگزار کرده‌اید از جمله برای کرونا. آیا شاهد تفاوت نگاه یا برداشتی بین هنرمندان ایرانی و خارجی بودید؟
هنرمندان هر منطقه جغرافیایی یا مذهبی نگاه خاص خودشان را به موضوعات مختلف دارند که برآمده از اعتقادات و فرهنگ متفاوت آنهاست.  آنها در آثارشان از نمادهای بصری متفاوتی استفاده می‌کنند؛ مثلا هنرمندان غربی، کسانی که از آمریکای شمالی یا آمریکای لاتین برایمان اثر می‌فرستادند، نمادهایی چون سوپرمن و بتمن را برای توصیف جان گذشتن‌ گروه‌های مدافع سلامت در کارهایشان استفاده می‌کنند، هنرمندان آسیای میانه به لحاظ نمادشناسی سراغ بودا و قدیسین مشابه بودا می‌روند و در کشورهای اسلامی، ملائک و فرشته‌ها بیشترین کارکرد بصری را برای نشان دادن ارزش و قداست مدافعان سلامت دارند.  
نکته قابل توجه درباره مجموعه مونتاژ بچه‌های ایران، این است که یک رویداد عینی را نمایش می‌دهد. نه سراغ تخیل رفته و نه از نمادهای فرهنگی، مذهبی یا تاریخی استفاده کرده‌اند. آنچه می‌بینیم حقیقت محض است و من بعید می‌دانم عکس‌های جدید بازسازی شده‌باشند.
همه ما در عکس‌های مختلف، پزشکان و پرستارانی را دیده‌ایم که چهره‌هایشان رد ماسک گرفته و حتی زخم شده‌است. تصاویر زیادی از تلاش و خستگی‌‌هایشان ثبت شده و عکس‌هایی که آنها را در پوشش سنگین دفاعی بیمارستان نمایش می‌دهد. همچنین عکس‌هایی از رزمندگان در ذهن داریم با تجهیزات سنگین، ماسک‌های شیمیایی، صورت‌های زخمی، پاهایی که در پوتین‌ها زخم می‌شدند.
اتفاق مهم این مجموعه آن است که همه اینها را به موازات هم نمایش داده و بهانه‌ای شده برای یادآوری دوران دفاع مقدس که باید همیشه و دائم صورت بگیرد.