حمایت‌ها،  پولی  شد!

برگزاری نمایشگاه ملی صنایع‌دستی با هزینه‌های گزاف و سنگین، واکنش گلایه‌آمیز هنرمندان و فعالان صنایع‌دستی را به‌دنبال داشته‌است

حمایت‌ها، پولی شد!

اگرچه وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی در مراسم سالگرد شهادت سردار سلیمانی بر اهمیت صنایع‌دستی تاکید کرد و این بخش را یکی از مهم‌ترین موضوعات اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی در کشور ما و مصادیق بارز اقتصاد مقاومتی دانست اما شاید برای درک اهمیت این حوزه حتی نیاز به این تاکید وزیر هم نبود و نیست، چه این‌که پیش از این رهبر معظم انقلاب بارها روی مهم بودن جایگاه و نقش اقتصادی، فرهنگی صنایع‌دستی دست گذاشته و نه در حرف که در عمل بر این مهم صحه گذاشته‌اند، آنجا که تمام وسایل حسینیه ایشان از صنایع‌دستی و بومی است؛ از زیلوی آبی رنگ میبدی که حسینیه با آن مفروش شده گرفته تا میز منبت‌کاری و قاب خاتم و رومیزی‌های ترمه‌ای مزین به بته جقه. نامگذاری سال 1397 با عنوان سال حمایت از کالای ایرانی از سوی ایشان تلنگری دیگر به توجه به صنایع‌دستی و هنرهای بومی ایرانی بود که ایرانی‌ترین کالا در جامعه ما محسوب می‌شود و اتفاقا عمده فعالیت‌ اقتصادی خانواده‌ها به‌ویژه روستاییان و مرز‌نشینان استان‌های مرزی در حوزه کسب‌و‌کارهای خانگی و کارگاه‌های خرد با محوریت همین صنایع‌دستی پیگیری می‌شود. آمارها هم حکایت از شاغل بودن حدود یک‌و‌نیم میلیون نفر در این حوزه دارد که 70درصد آنها خانم بوده و از این جمعیت 20درصد خودسرپرست محسوب می‌شوند. همه اینها یعنی یکی از اقتصادی‌ترین و بومی‌ترین بخش‌های فعال کشور نیاز به حمایت و توجه دوچندان دارد تا شعار مورد نظر رهبری یعنی اقتصاد مقاومتی در شرایط سخت کنونی که کشورمان محصور در تحریم‌هاست، جامعه عمل بپوشاند، به‌ویژه این‌که شیوع کرونا طی دو سال گذشته باعث تعطیلی کارگاه‌ها و نابودی بسیاری از کسب‌و‌کارها در این حوزه شد. قطعا برگزاری نمایشگاه‌های ملی و استانی فروش صنایع‌دستی آن هم با حمایت و سوبسید دولتی بهترین راهکار برای حمایت از این اقتصادی بومی روبه ورشکستگی است. متاسفانه آنچه در عمل شاهد آن هستیم اولا نبود چنین حمایت‌هاست و دوم این‌که اگر قدمی در این راه برداشته شود؛ چنان‌که اخیرا با اعلام برگزاری نمایشگاه ملی صنایع‌دستی برداشته شده، بیشتر نمکی روی زخم هنرمندان و فعالان صنایع‌دستی است.

شیوع کرونا همان‌طور که به بسیاری از کسب‌و‌کارها در حوزه‌های اقتصادی و فرهنگی و خدماتی آسیب زد و خسارت وارد کرد؛ همان‌طور که چرخ‌های تازه به حرکت درآمده صنعت گردشگری را متوقف کرد و بسیاری از مشاغل پاگرفته در این حوزه را به ورشکستگی کشاند، حوزه مهم صنایع‌دستی را که یکی از بخش‌های مهم اقتصادی بومی کشورمان محسوب می‌شود به ورطه نابودی رساند، چنان‌که در طول دوسال گذشته، بسیاری از کارگاه‌های کوچک و بزرگ صنایع‌دستی تعطیل یا نیمه‌تعطیل شد و کسب‌و‌کارهای کوچک خانگی از بین رفت و هزاران نفر در این میان بیکار شده و توان درآمدزایی خود را از دست دادند.
حمایت‌های اندک و قطره چکانی که طی دو سال کرونازده گذشته نیز به هنرمندان و فعالان این حوزه وعده داده شده بود، چندان کمکی به آنها نکرد چراکه با ضمانت اجرایی همراه نبود و فی‌المثل اگر وعده امهال بانکی برای اقساط تسهیلات بانکی هنرمندان داده و در نظر گرفته شد، عملا اجرایی نشد، زیرا بانک‌ها برای اجرای آن همراهی نکردند.
به هر روی دو سال سخت و نفسگیر برای فعالان این حوزه پشت سر گذاشته شد و این روزها که سایه کرونا هر روز کمرنگ‌تر می‌شود و کسب‌و‌کارها در حال جان گرفتن دوباره، انتظار می‌رود دولت با برنامه‌های حمایتی جدی دست فعالان صنایع‌دستی را گرفته و به دلیل حمایت از اقتصاد مقاومتی کشور هم که شده، روی خوش به این حوزه فعال و درآمدزا و اشتغال‌آفرین نشان دهد. قطعا یکی از این برنامه‌های حمایتی می‌تواند برگزاری نمایشگاه‌های ملی و استانی رایگان کمافی سابق باشد که بهترین بازار برای فروش صنایع‌دستی هنرمندان است.
اما آنچه در عمل شاهدیم و خبرش چند روزی است رسانه‌ای شده، نه نمایشگاه رایگان که یک نمایشگاه پولی با هزینه‌های سنگین و کمرشکن برای قشر فعالان و هنرمندان صنایع‌دستی است که هزینه‌های گزاف آن با گلایه و واکنش فعالان این حوزه و تحریم نمایشگاه توسط آنها مواجه شده است. آنها می‌گویند در نمایشگاهی که تحت مدیریت معاونت صنایع‌دستی و با هزینه‌های سنگین و نامعقول برگزار می‌شود، شرکت نخواهند کرد.
 قیمت بالای غرفه‌ها
حمایت از بخش صنایع‌دستی در همه دولت‌های گذشته وجود داشته و بارزترین مصداق این حمایت، برگزاری نمایشگاه‌های سالانه ملی صنایع‌دستی در بیستم خرداد هر سال یعنی 10 ژوئن روز جهانی صنایع‌دستی بوده‌است. سال‌99 به‌دلیل شیوع کرونا این نمایشگاه برگزار نشد و امسال هم برگزاری آن با تعویق همراه و ابتدا از خرداد به مهرماه موکول شد و اکنون هم اعلام شده که در بهمن ماه جاری برگزار خواهد شد. این نمایشگاه از 9 تا 12بهمن یعنی یک بازه چهار روزه در محل دائمی نمایشگاه‌های بین‌المللی تهران برگزار می‌شود و اجاره‌بهای غرفه‌های آن برای هر متر 454هزارتومان اعلام شده‌است. از آنجا که هر غرفه حدود 12 متر است، بهای هر غرفه چیزی حدود 5میلیون تومان برآورد می‌شود. این هزینه منهای هزینه اسکان و خوراک هنرمندانی است که قرار است از سراسر کشور خود را به پایتخت برسانند.
نیما ذاکری‌سعید، یکی از گردانندگان کمپین حمایت از صنایع‌دستی ایران با گلایه از برگزاری چنین نمایشگاهی به ما می‌گوید: هزینه حضور در چنین نمایشگاهی نه به‌صرفه‌اقتصادی برای هنرمندان است و نه آنها در عمل توان پرداخت این هزینه سنگین را دارند، به‌ویژه آن‌که طی دو سال گذشته بسیاری از آنها ورشکسته و مقروض و بدهکار شده و کسب‌و‌کار خود را از دست داده‌اند.  ذاکری‌سعید تاکید می‌کند اگر قرار به شرکت در نمایشگاهی برای فروش کالا باشد، در نمایشگاه‌های خصوصی شرکت می‌کنیم که هم‌اکنون در گوشه و کنار کشور با قیمتی نصف یا یک‌سوم قیمت دولتی و تخفیف‌های ویژه از هنرمندان برای حضور دعوت به‌عمل‌آورده‌اند.  گلایه این هنرمند چرم‌دوز کشورمان فقط از برگزاری چنین نمایشگاه عجیبی نیست و با اشاره به کمرنگ‌شدن کارایی و توانمندی معاونت صنایع‌دستی طی 12-10 سال گذشته می‌گوید: تا پیش از سال 92 نمایشگاه‌هایی از طرف معاونت صنایع‌دستی برای هنرمندان به‌صورت رایگان برگزار می‌شد و هر استان هم پنج تا هفت سهمیه رایگان برای اسکان و پذیرایی و خوراک داشت. این روند تا دولت یازدهم ادامه داشت و در این دولت متاسفانه به‌صورت لاک‌پشتی و آرام‌آرام، ابتدا اسکان و خوراک هنرمندان مدعو حذف شد و بعد هم غرفه‌ها یک‌درمیان پولی شد و در نهایت نمایشگاه ملی و رایگان صنایع‌دستی تبدیل به یک نمایشگاه کاملا پولی شد که دیگر شرکت در آن نه‌تنها صرفه اقتصادی نداشت، بلکه در عمل ضرر و زیان هم روی دست هنرمندان باقی می‌گذاشت. از این پس برگزاری نمایشگاه صرفا جنبه آماری و شوی رسانه‌ای پیدا کرد و از حالت حمایتی خارج شد. حتی نمایشگاه‌های خارجی که رایگان برگزار می‌شد هم لغو و به کانون اتومبیلرانی واگذار و پولی شد.
این فعال صنایع دستی می‌گوید حالا در سال‌های گذشته اگرچه نمایشگاه‌ها پولی بود اما دست‌کم هنرمندان درآمدی داشتند، ولی طی دو سال گذشته که به دلیل کرونا همه کسب‌و‌کارها به حالت تعطیل و نیمه‌تعطیل درآمده و هنرمندان مقروض شده و دست‌شان پر شده از چک‌های برگشتی، انتظار می‌رفت که معاونت صنایع‌دستی و وزارتخانه در حمایت آنها به برگزاری یک نمایشگاه سراسری رایگان اقدام کند، نه نمایشگاهی که هزینه آن برای قشر ضعیف هنرمند، نجومی و غیرقابل پرداخت است.   گلایه دیگر ذاکری‌سعید که البته گلایه بسیاری از هنرمندان است، ثبت ملی و جهانی روستاها و شهرهای صنایع‌دستی بدون ایجاد زیرساخت‌های توسعه‌ای در آنهاست. به گفته آنها، این ثبت‌های ملی و جهانی تنها جنبه تبلیغی دارد و طی چند سال گذشته هیچ دردی از هنرمندان دوا نکرده است، کمااین‌که تفاهم‌نامه‌هایی که طی چند سال گذشته معاونت صنایع‌دستی با ادارات مختلف برای خرید یا حمایت از صنایع‌دستی امضا کرده هم در عمل به درد هنرمندان نخورده و اجرایی نشده است؛ نمونه‌اش امضای تفاهم‌نامه با بانک‌ها برای امهال به اقساط بانکی در طول شیوع کروناست که مدیران بانکی زیر بار اجرای آن نرفتند.  به‌گفته هنرمندان، وعده تخصیص وام 60میلیونی برای خرید مسکن از سوی معاونت صنایع‌دستی هم در این شرایط گرانی سرسام آور مسکن، از آن وعده‌های عجیب و بی‌فایده‌ای است که حتی نمی‌تواند دردی از اجاره و رهن هنرمندان دوا کند چه رسد به این‌که آنها را خانه‌دار کند.
 اگر پول ندارید
نمایشگاه برگزار نکنید

شاهرخ پوری، تولیدکننده و طراح نوآور در حوزه محصولات نمدی است که با گلایه می‌گوید وزارتخانه میراث فرهنگی و معاونت صنایع‌دستی اگر پولی در بساط ندارند، بهتر است نمایشگاه برگزار نکنند، چراکه این پرسش مطرح می‌شود که با برگزاری چنین نمایشگاه سنگین و گرانی، پس فرق بخش دولتی با خصوصی و صحبت از حمایت‌های دولتی چیست؟! به گفته پوری، شرایط حضور در نمایشگاه‌های خصوصی حتی بسیار آسان‌تر از نمایشگاه دولتی است، چه این‌که اگر هنرمند فروش نداشته باشد، می‌تواند پول غرفه را ندهد اما در نمایشگاه دولتی اول باید پول غرفه‌ها برای تمام مدت برگزاری نمایشگاه به حساب شرکت برگزارکننده واریز شود، چه هنرمند فروش داشته باشد و چه نداشته باشد. ضمن این‌که مدت برگزاری نمایشگاه‌های خصوصی 10روزه است و نمایشگاه‌های دولتی سه چهار روزه که فرصت بسیار کمی است و تا مردم از برگزاری آن مطلع شوند، هنرمندان باید غرفه‌های خود را جمع کنند و تحویل دهند.
این هنرمند یادآور می‌شود که اگر دلیل برگزاری نمایشگاه پولی  نداشتن بودجه است، پس یقینا آنها بودجه‌ای برای تبلیغ و معرفی نمایشگاه در سطح کشور و رسانه‌ها را نخواهند داشت و نمایشگاهی که درست معرفی و تبلیغ نشود، مشتری و فروش نخواهد داشت. پس چه اصراری است که هنرمند از هزاران کیلومتر در گوشه‌وکنار کشور بکوبد و بیاید پایتخت که نه‌تنها فروش نکند، بلکه ضرر و زیان هم داشته باشد؛ اتفاقی که قطعا مغایر با شعار حمایت از تولید ملی و هویت فرهنگی است.
در هر روی امیدواریم که سیدعزت‌ا... ضرغامی، وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی که چندماهی است سکان این وزارتخانه را در دست گرفته و نشان داده می‌خواهد در عرصه میراث فرهنگی و گردشگری گام‌های بلند و موثری بردارد، به حوزه صنایع‌دستی که مکمل بخش گردشگری است و برگزاری منصفانه نمایشگاه صنایع‌دستی هم نگاه ویژه داشته باشد. البته وی چندی پیش در پاسخ به خبرنگار فارس در خصوص اعتراض هنرمندان صنایع‌دستی به اجاره‌بهای غرفه‌های نمایشگاه صنایع‌دستی گفته بود من در مورد حضور فعالان صنایع‌دستی تمام توضیحات لازم را ارائه کردم اما از آخرین تصمیم‌ها اطلاع ندارم، هرچند همچنان زمان داریم و می‌توانیم به این مهم رسیدگی کنیم.