همان‌طور که بیان شد، تعداد خطوط فعال به بالای 140 میلیون رسیده است. عدد دقیق اعلامی خطوط فعال 1400میلیون و 58 هزار و 879 خط است. از این عدد سهم خطوط فعال همراه اول 53‌درصد و چیزی حدود بیش از 74 میلیون، سهم خطوط فعال ایرانسل 43‌درصد و چیزی حدود بیش از 60 میلیون و سهم خطوط رایتل تنها 4درصد و چیزی حدود بیش از پنج میلیون است. گرچه سهم خطوط فعال همراه اول بیشتر از دو اپراتور دیگر است اما در خطوط اعتباری آمارها کمی متفاوت است. در خطوط اعتباری ایرانسل گوی سبقت را از همراه اول ربوده است. 49‌درصد خطوط اعتباری از آن ایرانسل است و همراه اول با 47‌درصد در رتبه دوم قرار دارد. رایتل نیز با 4درصد رتبه سوم اپراتورها را در بین خطوط اعتباری دارد.

 وضعیت پوشش خطوط 
یکی دیگر از شاخص‌های مهم برای شناسایی پراکندگی خطوط، وضعیت پوشش‌دهی خطوط در سراسر کشور است. همراه اول با 96.5درصد پوشش در کل کشور بیشترین میزان پوشش را دارد. پس از همراه‌ اول اپراتور ایرانسل با 87.21درصد مقام دوم پوشش‌دهی را در کشور دارد. رایتل با 56.5درصد در مقام سوم قرار دارد و تنها نیمی از کشور را پوشش می‌دهد. همچنین در تعداد شهرهای تحت پوشش همراه اول 1395 شهر، ایرانسل 1374 شهر و رایتل تنها 411 شهر است. وضعیت پوشش‌دهی روستاها کمی متفاوت است. گرچه شهرهای تحت پوشش همراه اول و ایرانسل نزدیک به هم است اما در پوشش‌دهی روستاها همراه اول با اختلاف در مقام اول قرار دارد. همراه اول طبق آخرین آمار سال 1400 تعداد 44 هزار و 918 روستا را پوشش می‌دهد در حالی که ایرانسل تنها 19 هزار و 909 روستا را پوشش می‌دهد. آمار پوشش‌دهی روستاها توسط اپراتور رایتل بیشتر از شهرهایی است که این اپراتور پوشش می‌دهد و این آمار چیزی حدود 955 روستاست.

 ضریب نفوذ پهنای باند
با توجه به پیشرفت‌های این سال‌ها تعداد مشترکان اینترنت روزبه‌روز رو به افزایش است. خدمات اینترنت و پهنای باند به دو دسته کلی پهنای باند ثابت و سیار تقسیم‌بندی می‌شوند. گرچه سابقه اینترنت ثابت در ایران بیشتر است اما جالب است بدانید آمارها نشان می‌دهد ضریب نفوذ اینترنت سیار بسیار بیشتر از اینترنت ثابت است. تعداد اشتراک‌های اینترنت ثابت چیزی حدود 11050024 اشتراک است. این عدد ضریب نفوذ 13.15درصد را نشان می‌دهد. در واقع اینترنت ثابت کمتر از 15‌درصد جمعیت کشور را نشان می‌دهد. البته از آنجا که به‌طورمعمول هر یک اشتراک اینترنت ثابت توسط چند کاربر مورد استفاده قرار می‌گیرد می‌تواند عدد چند برابری را برای این نوع از اینترنت در نظر گرفت.با این‌که ضریب نفوذ اینترنت ثابت عدد بسیار پایینی را نشان می‌دهد ضریب نفوذ اینترنت سیار بالای 100 است. تعداد مشترکین اینترنت سیار بیش‌از 95میلیون و 869 هزار اشتراک است که عدد ضریب نفوذ این نوع اینترنت به 114.06رسانده‌است.

 جزئیات تفکیک مشترکین اینترنتی
در دسته‌بندی کلی طرح‌های اینترنتی به دو دسته‌ ثابت و سیار تقسیم‌بندی می‌شوند. ولی هر کدام از این دسته‌بندی‌ها زیرمجموعه‌ای دارند که در ادامه به تفکیک میزان مشترکین هر یک بررسی شده‌است. اینترنت ثابت دارای چهار دسته‌بندی کلی است. xDSL به معنای انواع اینترنت‌های DSL با جمع کل نزدیک‌به 9 میلیون مشترک بیشترین مشترک اینترنت ثابت را به خود اختصاص داده است. بعد از آن اینترنت WiFi با جمع کل کمی بیش از 400 هزار مشترک و اینترنت TD-LTE با جمع کل 37.875مشترک در رتبه‌های دوم و سوم اینترنت ثابت کشور هستند. اینترنت FTTX با جمع کل کمی بیش از 204 هزار مشترک کمترین مشترکین اینترنت ثابت را به خود اختصاص داده است. در اینترنت سیار هم اینترنت‌های نسل سوم و چهارم (3G و 4G) به تفکیک مشخص شده‌اند. در اینترنت سیار سه اپراتور اصلی کشور ارائه‌دهنده خدمات هستند. اپراتورهای همراه‌اول، ایرانسل و رایتل به ترتیب بیشترین مشترکین اینترنت سیار کشور را تشکیل داده‌اند. تعداد مشترکین اینترنت 3G نسبت به اینترنت 4G بسیار کمتر است. این روند در تمامی اپراتورهای کشور به وضوح مشخص است و تمامی اپراتورهای اینترنت سیار تعداد مشترکان اینترنت 4G بیشتری نسبت به اینترنت 3G دارند. اپراتور همراه اول از 51‌میلیون مشترک اینترنت سیار چیزی حدود 42 میلیون مشترک 4G دارد و فقط چیزی حدود کمتر از نه میلیون مشترک اینترنت 3G دارد. ایرانسل که در مقام دوم ارائه اینترنت سیار کشور از نظر تعداد مشترکین قرار دارد از 40‌میلیون مشترک خود چیزی حدود 35‌میلیون مشترک 4G و چیزی حدود کمتر از 5 میلیون مشترک اینترنت 3G دارد. رایتل نیز به همین صورت با چیزی حدود چهار میلیون مشترک، به بخش عظیم مشترکین خود خدمات 4G را ارائه می‌دهد. تعداد مشترکین 4G رایتل چیزی حدود 3.5میلیون مشترک و تعداد مشترکین 3G رایتل چیزی حدود 500 هزار نفر است.آمارهای خطوط فعال اپراتورهای تلفن‌همراه نشان می‌دهد که به طور میانگین هر ایرانی یک و نیم خط تلفن‌همراه دارد. البته این فقط نتیجه‌گیری کمی از این آمار است. آمارهای دقیق شاید بهتر نشان دهند که هنوز هم در برخی از مناطق کشور برخی از ایرانی‌ها از داشتن خط تلفن محروم هستند و تجربه استفاده از تلفن‌همراه هوشمند و اینترنت سیار را ندارند. بخواهیم یا نخواهیم فناوری اطلاعات و ارتباطات در جای‌جای زندگی ما رخنه کرده است و باید بستری فراهم شود که استفاده از تلفن‌همراه و اینترنت مانند دیگر مسائل مهم در بحث انرژی مانند گاز، برق و آب، در تمامیی مناطق کشور امکان‌پذیر باشد.

 جمع‌بندی
آمارها نشان می‌دهد به دلیل پیشرفت‌های انجام‌شده در جهان در حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات و به تبع آن در ایران، کشور ما نیز از حیث دارابودن تجهیزات و امکان ارائه خدمات در موقعیت خوبی قرار دارد. نکته حائز اهمیت این‌که آمارها نشان می‌دهند که تعداد مشترکین اینترنت سیار بسیار بیشتر از مشترکین اینترنت ثابت است و همین امر نشان‌دهنده میل و علاقه بیشتر مردم به استفاده از اینترنت سیار است. افزایش قیمت‌های اینترنت سیار توسط اپراتورهای ارائه‌دهنده این خدمات ممکن است موجب کاهش مصرف برخی از اقشار جامعه شود. بسیاری از کارشناسان فناوری اطلاعات و ارتباطات براین عقیده هستند که قیمت اینترنت متناسب با دیگر خدمات افزایش پیدا نکرده است اما با توجه به شرایط کنونی و آمارهای استفاده از اینترنت سیار در ایران به نظر می‌رسد افزایش قیمت می‌تواند دسترسی تعداد زیادی از مشترکین را محدود کند.

محسن سمسار‌پور - پژوهشگر حوزه فناوری اطلاعات