خواب و بیدار تبهکاران ساختارشکن

خواب و بیدار تبهکاران ساختارشکن

«خواب و بیدار» یکی از موفق‌ترین سریال‌های پلیسی دو دهه اخیر است که در زمان خود با در نظر گرفتن مقیاس‌های ژانر پلیسی در ایران توانست مسیر تازه‌ای را برای این‌گونه سریال‌‌ها ترسیم کند.

این سریال به کارگردانی مهدی فخیم‌زاده سال‌1381روی آنتن رفت و وجه تمایزش با همه آثار پلیسی قبل از خود، به تصویر کشیدن زندگی و نقشه‌های تبهکارانه یک زن بود. توران، معروف به ناتاشا زن خلافکاری است که کودکی سختی را گذرانده و حالا که بعد از سال‌ها به ایران بازگشته، کار خلاف را کنار گذاشته است. او به مرور برای ورود به خلاف وسوسه و درگیر سرقت مسلحانه می‌شود.فخیم‌زاده از آن کارگردان‌هایی است که به دلیل بازیگری‌اش چهره‌ای نام‌آشناست و بسیاری هنوز او را با نام‌های نمکی و اصغر کُپَک می‌شناسند. او با ساخت سریال‌های پلیسی مخصوصا خواب و بیدار و معرفی یک شخصیت زن منفی جدید به نام ناتاشا با بازی رویا نونهالی به‌خوبی توانست برای خود جایی در میان مخاطبان باز کند. سریال به سفارش نیروی انتظامی و با راه‌اندازی موسسه فیلمسازی ناجی هنر شکل گرفت و این اثر جزو اولین سریال‌های مهم در این زمینه شد.  با این حال نکته مهم در ساخت این سریال سفارشی، استقلال کارگردان و تیزبینی او در به تصویرکشیدن نیروی انتظامی بود. فخیم‌زاده با پرهیز از صحنه‌های اغراق‌آمیز، قهرمان‌سازی‌های کاذب و تبلیغ مستقیم، تصویر متفاوتی از پلیس را روی آنتن برد که تا آن زمان چنین اثری دیده نشده ‌بود. او با خلق موقعیت‌هایی از شوخی‌ها و رقابت‌ها، حسادت‌ها، کارشکنی‌ها و مشکلات شخصی ماموران نیروی انتظامی آنها را افراد معمولی و بدون ویژگی‌های مافوق انسانی به تصویر کشید و همین نکته باعث اعتماد و اطمینان بیننده به نیروی انتظامی شد.در این مجموعه بیننده شاهد اثری متفاوت با بهره‌گیری از مولفه‌های گونه پلیسی است. نبرد ازلی و ابدی خیر و شر پایه و زیربنای فیلمنامه خواب و بیدار است که در هر دو قطب خود شخصیت‌های پرداخت شده‌ای دارد. اما برگ برنده سریال تا حد زیادی وامدار نشان‌دادن زنانگی در دو بخش مجرم و پلیس است که در آن سال‌ها موضوع جدیدی در تلویزیون بود. طراحی شخصیت ناتاشا با بازی قوی و رازآلود رویا نونهالی در کنار شخصیت سرگرد جلالی به عنوان پلیس زن دو برگ برنده کارگردان است.  نونهالی که مهم‌ترین نقش منفی زن آثار پلیسی تاریخ تلویزیون ایران را از آن خود کرده، تصویر کاملا متفاوتی از زن خلافکاری ارائه می‌دهد که رئیس یک باند است. شخصیت او به بهترین شکل ممکن داستان را پیش می‌برد و مخاطب را تشنه نبرد نهایی با دو سروان کارکشته و باهوش پلیس، جلالی و حسینی (با بازی دانیال حکیمی و محمد صادقی) می‌کند. آنچه شخصیت ناتاشا را این حد باورپذیر می‌کند علاوه بر بازیگری رویا نونهالی برگشتن به گذشته تلخ و سیاه و کودکی ناتاشاست که او را شخصیتی چندوجهی، جذاب و منفی به تصویر می‌کشد تا همدلی و د‌لسوزی بیننده را برانگیزد و او را باورپذیرتر جلوه دهد و با این شناسنامه کامل و پروپیمان به پیچیده‌تر شدن این شخصیت کمک کند. از سوی دیگر شخصیت سرگرد جلالی که ‌از یک خانواده کاملا پلیسی می‌آید هم کامل و به دور از اغراق است. سریال با رودر رو قرار دادن زنی که ریاست یک کلانتری به او واگذار شده با زنی که عبدا... پلنگ زیردستش است، داستانی جذاب را پیش می‌برد. سرگرد جلالی برای دستگیری این زن خلافکار با همسر و برادرش که پلیس هستند همکاری می‌کند. این شخصیت، یکی از نخستین زنان پلیس در مجموعه‌های نمایشی است که نقش موثری درقصه دارد و ازآن تصویر زن پلیس حاشیه‌ای و منفعل دیگر سریال‌ها فاصله گرفته است. دیگرشخصیت‌های مثبت ومنفی داستان ازجمله اصغر کُپَک بابازی فخیم‌زاده و عبدا... پلنگ با بازی اردشیر تفتی هم متقاعدکننده از کار درآمده و مخاطب با آنها همذات‌پنداری می‌کنند. 

نیره رضایی مطلق | روزنامه‌نگار