دورهمی شنژن و چند نکته
درباره اهمیت دورهمی آمریکا، چین و روسیه در شنژن و اثرات وضعی آن نکاتی چند را میتوان برشمرد؛
دکتر مراد عنادی | کارشناس ارشد مسائل بینالملل
نکته اول اینکه با گذشت ۳۵ سال از فروپاشی نظام دوقطبی در ۱۹۹۱، برگزاری نشست سه قدرت جهانی یعنی چین، آمریکا و روسیه در شنژن این تصور را به همراه داشت که روابط بینالملل پس از سالها نوسان در تفسیر معادلات قدرت جهانی و توزیع قدرت در آن که با تعابیری همچون نظام تکقطبی، تک چندقطبی، چندقطبی و سلسلهمراتبی همراه بود، اکنون در قالب نظام سهقطبی و شکلگیری مثلث قدرت نوین بروز و ظهور یافته است، با این توضیح که روسیه و چین به علت اشتراک مواضع در بسیاری از موضوعات بینالمللی و اختلاف منافع با آمریکا، عملا دو در برابر یک هستند.
نکته دوم، هرچند به لحاظ وزن و جایگاه، قدرت این سه کشور همسان نیست و بهعقیده برخی تحلیلگران نظام بینالملل کنونی در اصل دوقطبی بوده و آمریکا و چین بهعلت قدرت برتر اقتصادی و رقابت نزدیک نظامی و سیاسی سکاندار آن هستند اما حضور پوتین در کنار شی جی پینگ و ترامپ نشان داد که با وجود برتری آمریکا و چین نسبت به روسیه، جایگاه مسکو به عنوان دومین دارنده بزرگ سلاحهای هستهای و دارنده حق وتو در کنار منابع عظیم انرژی یعنی نفت و گاز در معادلات جهانی غیر قابلانکار است.
اما نکته سوم از منظر معادله و وزن قطبهای قدرت قابلتوجه است.
سران آمریکا، چین و روسیه در چارچوب نشست سازمان همکاریهای اقتصادی آسیا پاسیفیک (آپک) گردهم آمده بودند و از این منظر عدم حضور نمایندهای از اتحادیه اروپا در آن ضرورت نداشت اما تصویر مخابرهشده به جهان بهویژه موضوعات در دستور کار نشست، با این پیام همراه بود که عصر سهقطبی در روابط بینالملل آغاز شده؛ عصری که در آن اتحادیه اروپا با وجود سالها ممارست برای همگرایی و تلاش برای ثبت جایگاه خود در معادلات بینالمللی بهعنوان یکی از قطبهای قدرت، از لیگ برتر قدرتهای جهانی کنار گذاشته شده یا حداقل در محاسبات کنونی جایگاهی اثرگذار ندارد. پیامی که بهنظر میرسد فریدریش مرتس به دریافت آن واکنش نشان داد و با اشاره به جنگ اوکراین گفت، هرگونه نشستی مشابه کنفرانس یالتا بدون مشارکت اروپاییها به موفقیت منجر نخواهد شد.
نکته چهارم اینکه در بیانیه پایانی نشست شنژن آمریکا، چین و روسیه بر ضرورت اصلاح ساختار سازمان ملل متحد، محدود ساختن تصمیمات دیوان کیفری بینالمللی، مدیریت انرژی و ساماندهی رقابتهای هستهای و حتی درخواست چین برای خلعسلاح هستهای تمرکز و تأکید داشتند که خود مبین تلاش این سه قدرت برای مدیریت هماهنگ چالشهایی است که هر روز ابعاد گستردهتری به خود میگیرد.
شایان ذکر است در سالهای اخیر نقش سازمان ملل متحد عملا به حاشیه رانده شده؛ چنانکه این سازمان و حتی آژانس بینالمللی انرژی اتمی بهعنوان نهاد تخصصی وابسته به آن در قبال حمله نامشروع آمریکا و اسرائیل به ایران که نقض آشکار منشور ملل متحد و مقررات آژانس محسوب میشد سکوت اختیار کرده، حتی در نشان دادن واکنشی سطحی نیز ناتوان ظاهر شدند. از طرفی با وجود رأی دیوان کیفری بینالمللی در جنایتکار جنگی معرفی کردن نتانیاهو، آمریکا همچنان از شرارتهای اسرائیل در منطقه و حمله به ایران دفاع میکند و برعکس بهدنبال محدود ساختن تصمیمات دیوان برآمده است.
اینکه طرح این مباحث در نشست شنژن چقدر میتواند راهگشا باشد سؤالی است که پاسخ آن را در میزان پایبندی این سه قدرت به حفظ صلح و امنیت منطقهای و بینالمللی بایستی جستوجو کرد.
نکته پنجم، اگر اظهارات ترامپ را مبنی بر این که آمریکا با در اختیار داشتن ۴۰۰۰ کلاهک هستهای در مقام نخست و روسیه با ۳۸۰۰ کلاهک و چین با ۵۰۰ کلاهک اتمی در ردیفهای بعدی دارندگان اصلی سلاح هسته قرار دارند ملاک قرار دهیم، شاید تأکید این سه قدرت بهویژه آمریکا مبنی بر ضرورت پرهیز از وقوع جنگ هستهای جدی نبوده و بیشتر نمایشی رسانهای برای جهانیان است. هر چند در این زمینه تاکید چین بر خلعسلاح هستهای با هر انگیزهای که باشد، میتواند گامی در تحکیم صلح و امنیت جهانی تلقی شود.
در مجموع با وجود دورهمی شنژن به نظر میرسد آمریکا، روسیه و چین بهرغم ژست رسانهای در مقابل دوربینها خصوصا از طرف ترامپ، بر سر مسائلی نظیر اوکراین، ایران و مدیریت انرژی دارای اختلافنظر بوده و از نگاه یکسانی برخوردار نیستند و آنچه که بر پیچیدگی تصمیمگیری در چنین دورهمیهایی میافزاید و در لایه دوم قابل تحلیل است، مواضع نزدیک چین و روسیه یعنی دو ضلع مثلث قدرت در مخالفت و عدمهمراهی با ضلع دیگر است که نه در کنفرانسهای خبری و بیانیههای پایانی که در عمل خود را نشان میدهد .
نکته دوم، هرچند به لحاظ وزن و جایگاه، قدرت این سه کشور همسان نیست و بهعقیده برخی تحلیلگران نظام بینالملل کنونی در اصل دوقطبی بوده و آمریکا و چین بهعلت قدرت برتر اقتصادی و رقابت نزدیک نظامی و سیاسی سکاندار آن هستند اما حضور پوتین در کنار شی جی پینگ و ترامپ نشان داد که با وجود برتری آمریکا و چین نسبت به روسیه، جایگاه مسکو به عنوان دومین دارنده بزرگ سلاحهای هستهای و دارنده حق وتو در کنار منابع عظیم انرژی یعنی نفت و گاز در معادلات جهانی غیر قابلانکار است.
اما نکته سوم از منظر معادله و وزن قطبهای قدرت قابلتوجه است.
سران آمریکا، چین و روسیه در چارچوب نشست سازمان همکاریهای اقتصادی آسیا پاسیفیک (آپک) گردهم آمده بودند و از این منظر عدم حضور نمایندهای از اتحادیه اروپا در آن ضرورت نداشت اما تصویر مخابرهشده به جهان بهویژه موضوعات در دستور کار نشست، با این پیام همراه بود که عصر سهقطبی در روابط بینالملل آغاز شده؛ عصری که در آن اتحادیه اروپا با وجود سالها ممارست برای همگرایی و تلاش برای ثبت جایگاه خود در معادلات بینالمللی بهعنوان یکی از قطبهای قدرت، از لیگ برتر قدرتهای جهانی کنار گذاشته شده یا حداقل در محاسبات کنونی جایگاهی اثرگذار ندارد. پیامی که بهنظر میرسد فریدریش مرتس به دریافت آن واکنش نشان داد و با اشاره به جنگ اوکراین گفت، هرگونه نشستی مشابه کنفرانس یالتا بدون مشارکت اروپاییها به موفقیت منجر نخواهد شد.
نکته چهارم اینکه در بیانیه پایانی نشست شنژن آمریکا، چین و روسیه بر ضرورت اصلاح ساختار سازمان ملل متحد، محدود ساختن تصمیمات دیوان کیفری بینالمللی، مدیریت انرژی و ساماندهی رقابتهای هستهای و حتی درخواست چین برای خلعسلاح هستهای تمرکز و تأکید داشتند که خود مبین تلاش این سه قدرت برای مدیریت هماهنگ چالشهایی است که هر روز ابعاد گستردهتری به خود میگیرد.
شایان ذکر است در سالهای اخیر نقش سازمان ملل متحد عملا به حاشیه رانده شده؛ چنانکه این سازمان و حتی آژانس بینالمللی انرژی اتمی بهعنوان نهاد تخصصی وابسته به آن در قبال حمله نامشروع آمریکا و اسرائیل به ایران که نقض آشکار منشور ملل متحد و مقررات آژانس محسوب میشد سکوت اختیار کرده، حتی در نشان دادن واکنشی سطحی نیز ناتوان ظاهر شدند. از طرفی با وجود رأی دیوان کیفری بینالمللی در جنایتکار جنگی معرفی کردن نتانیاهو، آمریکا همچنان از شرارتهای اسرائیل در منطقه و حمله به ایران دفاع میکند و برعکس بهدنبال محدود ساختن تصمیمات دیوان برآمده است.
اینکه طرح این مباحث در نشست شنژن چقدر میتواند راهگشا باشد سؤالی است که پاسخ آن را در میزان پایبندی این سه قدرت به حفظ صلح و امنیت منطقهای و بینالمللی بایستی جستوجو کرد.
نکته پنجم، اگر اظهارات ترامپ را مبنی بر این که آمریکا با در اختیار داشتن ۴۰۰۰ کلاهک هستهای در مقام نخست و روسیه با ۳۸۰۰ کلاهک و چین با ۵۰۰ کلاهک اتمی در ردیفهای بعدی دارندگان اصلی سلاح هسته قرار دارند ملاک قرار دهیم، شاید تأکید این سه قدرت بهویژه آمریکا مبنی بر ضرورت پرهیز از وقوع جنگ هستهای جدی نبوده و بیشتر نمایشی رسانهای برای جهانیان است. هر چند در این زمینه تاکید چین بر خلعسلاح هستهای با هر انگیزهای که باشد، میتواند گامی در تحکیم صلح و امنیت جهانی تلقی شود.
در مجموع با وجود دورهمی شنژن به نظر میرسد آمریکا، روسیه و چین بهرغم ژست رسانهای در مقابل دوربینها خصوصا از طرف ترامپ، بر سر مسائلی نظیر اوکراین، ایران و مدیریت انرژی دارای اختلافنظر بوده و از نگاه یکسانی برخوردار نیستند و آنچه که بر پیچیدگی تصمیمگیری در چنین دورهمیهایی میافزاید و در لایه دوم قابل تحلیل است، مواضع نزدیک چین و روسیه یعنی دو ضلع مثلث قدرت در مخالفت و عدمهمراهی با ضلع دیگر است که نه در کنفرانسهای خبری و بیانیههای پایانی که در عمل خود را نشان میدهد .
تیتر خبرها




