گفتوگو با کتایون جهانگیری به بهانه تولید سری جدید یک مستند
«پناه جان»؛ عاشقانهای برای حیاتوحش
پررنگترین تصویر در ذهن همه ما از مستند، مستندهای حیاتوحش است که همواره از رسانههای مختلف پخش میشود. مستندهایی که به حیات جاندارانی میپردازد که کمتر سراغ آنها میرویم و اطلاعات کمی از زیست آنها داریم. همین اطلاعات کم و بعضا غلطی که افراد غیرمتخصص به ما انتقال میدهند، موجب حیوانهراسی شدهاست که خود این یکی از عوامل افزایش خشونت علیه حیوانات میشود. این روزها اخبار زیادی از آزار و خشونت علیه جانوران و حیاتوحش به گوشمان میرسد که ناشی از همین ناآگاهی است. مستند «پناه جان» از مجموعه مستنداتی است که با نگاه متفاوت و تازه به حیاتوحش ورود پیدا کردهاست. تاکنون دو فصل از این مجموعه مستند به کارگردانی کتایون جهانگیری در شبکه مستند پخش شدهاست. سریسوم «پناه جان» هم آماده پخش از این شبکه تلویزیونی است. مستندساز تلاش دارد در این مجموعه فرهنگسازی در زمینه حیاتوحش داشتهباشد و در این فصل نگاهی تازه به علم دامپزشکی و ترکیب آن با حوزه تخصصی انسانی ارائه کند. این تقابل پر از مهر با حیوانات در قالب پناه جان بهانهای شد تا گفتوگویی با کارگردان این مستند داشتهباشیم که مشروح آن را در ادامه میخوانید.
سالهاست بحث حیاتوحش جزو دغدغههای زندگیام است و من در این حوزه و مسائل و مشکلات شان فعالیت میکردم. وارد دامپزشکی میشدم و میدیدم چه امکاناتی وجود دارد و چه جراحیهایی انجام میشود. زمانهایی بود که به مساله حیاتوحش توجهی نمیشد و این امکانات نبود. معمولا ما به راحتی حیوانات را از دست میدادیم اما وقتی به دامپزشکی به عنوان یک حرفه جدی نگاه شد و روی آن کار صورت گرفت، همه چیز تغییر کرد. الان دیگر اینطور نیست که اگر حیوانی از دست رفت، ما به سادگی از کنار آن بگذریم.
در این سری از مستند به چه چیزهایی میپردازید و قرار است این داستان تا کجا ادامه پیدا کند؟
این سری از مجموعه حوزه دامپزشکی و کارهای نوینی را دربر میگیرد که درحال انجام است. بحث این است که چطور میتوان از این روشها برای کمک به حیوانات استفاده کرد. فصل تازه، مستند هفتقسمتی است و فکر نمیکنم ادامهدار شود.
در این فصل چه نگاه تازهای به روندی که قبلا هم سراغ آن رفتید، داشتید؟
یکی از اتفاقات مربوط به ترکیبی از تخصص حوزه پزشکی انسانی و حوزه پزشکی حیوانی است. من به مشارکتهایی که میان این دو ایجاد شدهاست، پرداختهام. آنچه ما با آن مواجه شدهایم این است که به حیات وحشمان آسیب میزنیم. در این مجموعه با مسائلی روبهرو میشوید که تکاندهنده است.
مخاطبان چطور؟ چقدر با این مجموعه ارتباط برقرار کردند؟
مستند ما خوب دیده شدهاست. قاعدتا برای افرادی که مستند ما را دیدند تجربه جدید و نو به حساب میآید.
در این مجموعه مستند با چه چالشهایی مواجه بودید؟
هرقدر بخواهید کار کیفیت بهتری داشتهباشد، نیازمند این است هزینه پرداخت شود. هزینههای پایین محدودیتهای زیادی را ایجاد میکند. من مجبور شدم در این مجموعه مواردی را خودم تقبل کنم. در فرآیند این مستند، اتفاقاتی رقم خورد که باعث شد تشخیص نتیجه مستند سخت شود و برخی موارد نیاز به هزینههای دوباره داشت. مشکلات مالی از مسائلی است که مستندسازان به ویژه مستندسازان در حوزه حیاتوحش با آن درگیرند.
ما با معضل فرهنگی در حوزه حیوانات مواجه هستیم و چقدر بحث آسیبها، مربوط به آسیب انسانی است. آسیبهایی که عمدی است و هزینه مادی و معنوی در پی دارد. دلیل آن هم فقط به نبود فرهنگسازی در این زمینه مربوط است.
این فرهنگسازی وظیفه چه سازمانی است و نبود آن ازکجا نشأت میگیرد؟
بهتر است بپرسیم آیا ما کاری انجام دادهایم؟ تلویزیون با مستنداتی که پخش میکند و روند معکوسی که دارد، جهت خلاف فرهنگسازی را طی میکند. مثلا مستند غیرعلمی و غیر فرهنگی «دومینو» را در نظر بگیرید. دقیقا از زمان پخش این برنامه آمار حیوانآزاری ما به شدت افزایش پیدا کردهاست. در این یکسال با مواردی مواجه شدم که هولناک بودهاست. وقتی حیوانهراسی را باب میکنند، بعدتر به گونههای دیگر حیوانی گسترش پیدا میکند. کلی تلاش کردهایم حیوانهراسی و خشونت علیه حیوانات را تعدیل کنیم اما یک مستند با حرفهای غیرواقعی همه چیز را به هم میریزد.
اصلا علت جا انداختن فرهنگ حیوانهراسی چیست؟
زمان قرون وسطی زمانی که طاعون آمد، افراد را زنده زنده میسوزاندند. چون توانایی مقابله با آن و علمش را نداشتند. الان هم چون افراد برای حیاتوحش وقت نمیگذارند و با آن برخورد علمی ندارند، از بیخ آن را قطع میکنند. میخواهند مردم در خانههایشان از حیوانات نداشته باشند از بدیهای آن حیوان میگویند. مثلا میگویندسگ بد است ولی این قضیه تنها به سگ منتهی نمیشود. از این حیوان به تمام حیوانات اشاعه پیدا میکند. ما میتوانیم آموزش دهیم اگر حیوان خانگی میآورید، مشکلاتی دارد و نمیتوانید نگهداری کنید. باید جلوی قاچاق و پرورشدهندگان را بگیرند. چون نمیتوانند این کارها را انجام دهند، میآیند بین مردم حیوانهراسی را اشاعه میدهند تا زمانی که به حیوانات آزار میرسانند، مردم مخالفت نکنند. من میگویم این حیوانهراسی منجر به خشونت میشود. اصلا یکی از وجوه ترس، خشونت است. در دعواهای انسانی نیز همین است. من در این مجموعه میخواهم بگویم چیزی به نام علم وجود دارد و از دریچه علم به آن وارد شویم. امیدوارم سایر شبکهها نیز مانند شبکه مستند نگاهشان را تغییر دهند و اطلاعات درست به مردم بدهند. اگر تلویزیون اطلاعات غلط به جامعه دهد، نتیجهاش عوارض روانی غلطی است که در جامعه میبینیم.
هانیه علینژاد - روزنامهنگار




