گزارش «جام‌جم» از جزئیات پرداخت مالیات اصناف و فعالان اقتصادی
ترفندهای فراریان مالیاتی
زمانی که قرار است بودجه سالانه کشور تهیه و تدوین شود، هر سال رسانه‌ها گزارشی از کشورهای دیگر منتشر می‌کنند که آنها با مالیات کشورشان را اداره می‌کنند اما براساس گزارشی که در چند روز گذشته مطرح شده برخی فعالان صنفی مانند وکلا، مالیات صفر پرداختند و تعداد زیادی از آنها معاف شدند. برخی کارشناسان اقتصادی معتقدند معافیت‌های مالیاتی یکی از عوامل کسری بودجه است. برخی دیگر فرار مالیاتی را تا 200هزار میلیارد تومان برآورد می‌کنند اما مسئولان سازمان امور مالیاتی می‌گویند بین 50تا 80هزار میلیارد تومان است. هرچند سازمان مالیاتی معتقد است به‌منظور مقابله با فرارهای مالیاتی، اقدامات گسترده‌ای انجام داده اما یک ضرب‌المثل است که می‌گوید وقتی بهترین قفل وجود دارد یعنی بهترین دزد فعال است. به بیان بهتر هرچه قوانین سازمان امور مالیاتی سخت‌تر باشد باز هم افرادی هستند که بتوانند قانون را دور بزنند. وزارت امور اقتصادی و دارایی در دولت سیزدهم از بانک مرکزی خواست اطلاعات حساب‌های تجاری را به سازمان امور مالیاتی تحویل دهد و همین موضوع باعث شد تا صد‌درصد درآمد پیش‌بینی شده در بودجه محقق شود. چندی پیش اعلام شد کارت‌به‌کارت مشمول مالیات می‌شود که خبرنگار ما این موضوع را از سازمان مالیاتی پیگیری کرد و نتیجه این شد که کارت‌به‌کارت معمولی مشمول مالیات نیست بلکه کارت‌به‌کارت‌هایی زیر چتر مالیاتی قرار می‌گیرند که به‌منظور فرار از پرداخت آن باشد؛ به این صورت که افراد از حساب تجاری به حساب‌های دیگر پول را منتقل می‌کنند.
فرار مالیاتی چیست؟ برای پاسخ به این پرسش کافی است در اینترنت یک جست‌وجوی ساده انجام دهید و با انواع تعاریف آشنا شوید اما از نظر اقتصادی به هر نوع تلاش و کار قانونی یا غیرقانونی یک کسب‌وکار با هدف پرهیز از پرداخت مالیات قانونی یا کمتر پرداخت کردن آن، به هر روش که انجام شود، فرار مالیاتی می‌گویند. فرار مالیاتی یک اصطلاح رایج در رابطه با کارهایی است که به پرداخت نکردن بدهی مالیاتی نسبت داده می‌شود و به این منظور است که مؤدی کمتر از میزانی که قانونا موظف است بپردازد، می‌پردازد. یکی از مهم‌ترین مواد قانونی در جرم‌انگاری فرار مالیاتی مربوط به ماده ۱۹۹ و ۲۰۰ قانون مالیات‌های مستقیم می‌شود که بر این اساس، هر شخص حقیقی یا حقوقی که به موجب مقررات این قانون مکلف به کسر و ایصال مالیات مؤدیان دیگر است، در صورت تخلف از انجام وظایف مقرره علاوه بر مسئولیت تضامنی که با مؤدی در پرداخت مالیات خواهد داشت مشمول جریمه‌ای معادل ۲۰درصد مالیات پرداخت نشده خواهد بود. براساس تبصره یک این ماده ۱۹۹ قانون، حتی برای متخلفان دولتی نیز مجازات پیش‌بینی شده است و آمده: «در مواردی که مکلفین به کسر مالیات، وزارتخانه، شرکت یا مؤسسه دولتی یا شهرداری باشد، مسئولان امر مشمول مجازات مقرر طبق قانون تخلفات اداری خواهند بود.» در ایران، فرار مالیاتی بیشتر از طریق استفاده از کارت‌های بازرگانی دیگران، صدور فاکتورهای صوری و دو دفتره بودن، حساب‌های اجاره‌ای، دستگا‌ه‌های کارتخوان بی‌هویت، قاچاق کالا، اعلام نکردن سود واقعی، فعالیت‌های پنهان اقتصادی، دور زدن قانون، کتمان و ارائه نکردن اطلاعات شغلی و ممیز‌محور بودن سازمان مالیات رخ می‌دهد. برخی شرکت‌ها به‌منظور پرداخت نکردن مالیات، افرادی را به‌عنوان حسابداران مالیاتی یا مشاور مالیات استخدام می‌کنند تا دفتر روزنامه(دفتر مربوط به درآمد و هزینه) شرکت را به‌گونه‌ای تنظیم کنند که کمترین میزان مالیات را بپردازند. این ترفند تا همین سال گذشته بسیار رواج داشت تا این‌که وزارت امور اقتصادی و دارایی اعلام کرد پولی که به حساب‌های کارتخوان واریز شود به‌عنوان درآمد تلقی شده و مشمول مالیات است.
کارت‌های بازرگانی اجاره‌ای
آمار و ارقام نشان می‌دهد فرارهای مالیاتی دارندگان کارت‌های بازرگانی اجاره ای بیشتر از سایر بخش‌هاست که طی آخرین اظهارنظر از سخنگوی ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز، حدود 30هزار میلیارد تومان در این بخش فرار مالیاتی وجود دارد که همه آنها به سبب صدور کارت‌های یکبار مصرف یا همان کارت‌های اجاره‌ای بازرگانی است. فرار مالیاتی در ایران در بازه چهار دهه گذشته به طور میانگین سهم ۱۱درصدی از تولید ناخالص داخلی داشته است.
مالیات پزشکان چه شد؟
سازمان امور مالیاتی اعلام کرده تا ابتدای مهر ماه، ساماندهی کارتخوان برای پزشکان را عملی خواهد کرد. پزشکانی هم که تا مدت زمان تعیین‌شده نسبت به اجرای قانون ممانعت کنند، از نظر سازمان امور مالیاتی، فرار مالیاتی محسوب می‌شوند و طبق قانون با آنها برخورد جدی خواهد شد. در عین حال کسانی که تا پایان مهر ماه قانون را اجرا نکنند، جریمه شده و 2درصد از درآمدشان به عنوان جریمه مطالبه خواهد شد و این جریمه نیز غیرقابل بخشش است. همین موضوع دلیلی بود که شاهین مستوفی، مدیرکل دفتر حسابرسی سازمان امور مالیاتی در گفت‌وگویی که با خبرنگار ما داشت تاکید کند پزشکان سال گذشته، بیشترین میزان مالیات را پرداخته‌اند. 15اسفند بود که سامانه سوت‌زنی مالیات راه‌اندازی شد و بر اساس آن، هر پزشکی یا فعال اقتصادی که از ارائه دستگاه کارتخوان برای بیماران یا افراد به منظور ارائه خدمات امتناع می‌کرد، مشمول پرداخت مالیات می‌شد. حتی اعلام شد مردم می‌توانند در صورت نبودن کارتخوان در مطب یک پزشک، به شماره ۱۵۲۶اطلاع دهند تا پیگیری و برخوردهای لازم از سوی سازمان انجام پذیرد. مستوفی در این زمینه می‌گوید، پزشکان و دندانپزشکان با توجه به میزان تعداد اظهارنامه‌ای که تسلیم کردند بیشترین میزان مالیات را پرداخته‌اند.
کمترین و بیشترین استان‌های مالیاتی
براساس گزارشی که سازمان امور مالیاتی در اختیار جام جم قرار داده تهران اولین استان در پرداخت مالیات است. با توجه به این‌که تهران حدود 11اداره کل در شهر و کل استان دارد، بیشترین میزان مالیات مربوط به پایتخت است. همچنین اصفهان نیز در رتبه دوم قرار دارد. استان‌های خراسان شمالی و ایلام نیز در پایان جدول پرداخت مالیات قرار دارند و کمترین درآمدهای مالیاتی کشور مربوط به این دو استان است.
اصناف مالیاتی
مستوفی، مدیرکل دفتر حسابرسی سازمان امور مالیاتی می‌گوید، پزشکان و دندانپزشکان و وکلا بیشترین مالیات را پرداختند و صنف مسافرخانه‌ها با متوسط یک میلیون و 600هزار تومان کمترین صنف در پرداخت مالیات است. این در حالی است که طبق اعلام سامانه ملی انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات، سال گذشته ۲۰هزار و 865 وکیل مشمول معافیت ابرازی شدند و 19هزار و253 وکیل هم مالیات قطعی صفر دارند. بر اساس استعلام صورت گرفته از سامانه انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات در سال1400، 63درصد از وکلا در سال قبل مالیات پرداخت نکرده‌اند. طبق پاسخ سامانه انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات، تعداد وکلای ثبت‌نام شده 63هزار و 679 نفر است که از این تعداد 20هزار و 865وکیل در سال قبل مشمول معافیت ابرازی هستند و 19هزار و 253 وکیل هم مالیات قطعی صفر دارند. 23هزار و561 وکیل دیگر سال گذشته در مجموع بیش از 68میلیارد و 189میلیون تومان مالیات پرداخته‌اند.
آن‌طور که مستوفی به خبرنگار ما گفته، اطلاعات حساب افراد شاغل در اختیار سازمان امور مالیاتی است و راه فرار مالیاتی در حال بسته شدن است. حتی کتمان آن نیز مشمول جریمه خواهد شد و افراد دیگر امکان دور زدن قانون را ندارند. به گزارش «جام‌جم»، سال گذشته تنها 37درصد از وکلا مالیات پرداختند و با این حال در رتبه سوم قرار گرفته‌اند.
از استخدام مشاوران مالیاتی تا کمک به خیریه
پرداخت به‌موقع مالیات: پرداختن به‌موقع مالیات به شما این امکان را می‌دهد تا تخفیف مالیاتی، مشمول مودی خوش حساب شود. محاسبه و ثبت استهلاک دارایی‌های مستهلک‌شونده، اظهار کردن مبلغ درآمد سال قبل در اظهارنامه مالیاتی سال جاری، پیگیری قوانین مربوط به معافیت‌های مالیاتی، نگه داشتن کوچک‌ترین فاکتورهای هزینه‌ای، کمک کردن به مراکز خیریه و موسسات عام‌المنفعه، به اشتراک گذاشتن دارایی‌ها و درآمدها با افراد مطمئن و معتمد و استفاده از منزل به عنوان دفتر کار، از جمله ترفندهایی است که برخی افراد به کار می‌گیرند تا مالیات کمتری بپردازند.
اگر مودیان در فصل تسلیم اظهارنامه‌های مالیاتی، مدارک خود را تحویل سازمان مالیات ندهند باید جریمه‌ای معادل ۵درصد قیمت اموال اظهارنشده طبق تشخیص قطعی پرداخت و در صورت تسلیم اظهارنامه خلاف واقع، موظف به پرداخت جریمه‌ای معادل 2.5درصد مابه‌التفاوت بهای مندرج در اظهارنامه با رقم مورد تشخیص دارایی - که ملاک احتساب مالیاتی قطعی است- خواهد شد. برخی شرکت‌ها به‌منظور پرداخت نکردن مالیات، افرادی را به‌عنوان حسابداران مالیاتی یا مشاور مالیات استخدام می‌کنند تا دفتر روزنامه(دفتر مربوط به درآمد و هزینه) شرکت را به‌گونه‌ای تنظیم کند که کمترین میزان مالیات را بپردازند. این ترفند تا همین سال گذشته بسیار رواج داشت تا این‌که وزارت امور اقتصادی و دارایی اعلام کرد پولی که به حساب‌های کارتخوان واریز شود به عنوان درآمد تلقی شده و مشمول مالیات است.
محمد حسین علی‌اکبری - گروه اقتصاد
کارت‌های بازرگانی اجاره‌ای
آمار و ارقام نشان می‌دهد فرارهای مالیاتی دارندگان کارت‌های بازرگانی اجاره ای بیشتر از سایر بخش‌هاست که طی آخرین اظهارنظر از سخنگوی ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز، حدود 30هزار میلیارد تومان در این بخش فرار مالیاتی وجود دارد که همه آنها به سبب صدور کارت‌های یکبار مصرف یا همان کارت‌های اجاره‌ای بازرگانی است. فرار مالیاتی در ایران در بازه چهار دهه گذشته به طور میانگین سهم ۱۱درصدی از تولید ناخالص داخلی داشته است.
مالیات پزشکان چه شد؟
سازمان امور مالیاتی اعلام کرده تا ابتدای مهر ماه، ساماندهی کارتخوان برای پزشکان را عملی خواهد کرد. پزشکانی هم که تا مدت زمان تعیین‌شده نسبت به اجرای قانون ممانعت کنند، از نظر سازمان امور مالیاتی، فرار مالیاتی محسوب می‌شوند و طبق قانون با آنها برخورد جدی خواهد شد. در عین حال کسانی که تا پایان مهر ماه قانون را اجرا نکنند، جریمه شده و 2درصد از درآمدشان به عنوان جریمه مطالبه خواهد شد و این جریمه نیز غیرقابل بخشش است. همین موضوع دلیلی بود که شاهین مستوفی، مدیرکل دفتر حسابرسی سازمان امور مالیاتی در گفت‌وگویی که با خبرنگار ما داشت تاکید کند پزشکان سال گذشته، بیشترین میزان مالیات را پرداخته‌اند. 15اسفند بود که سامانه سوت‌زنی مالیات راه‌اندازی شد و بر اساس آن، هر پزشکی یا فعال اقتصادی که از ارائه دستگاه کارتخوان برای بیماران یا افراد به منظور ارائه خدمات امتناع می‌کرد، مشمول پرداخت مالیات می‌شد. حتی اعلام شد مردم می‌توانند در صورت نبودن کارتخوان در مطب یک پزشک، به شماره ۱۵۲۶اطلاع دهند تا پیگیری و برخوردهای لازم از سوی سازمان انجام پذیرد. مستوفی در این زمینه می‌گوید، پزشکان و دندانپزشکان با توجه به میزان تعداد اظهارنامه‌ای که تسلیم کردند بیشترین میزان مالیات را پرداخته‌اند.
کمترین و بیشترین استان‌های مالیاتی
براساس گزارشی که سازمان امور مالیاتی در اختیار جام جم قرار داده تهران اولین استان در پرداخت مالیات است. با توجه به این‌که تهران حدود 11اداره کل در شهر و کل استان دارد، بیشترین میزان مالیات مربوط به پایتخت است. همچنین اصفهان نیز در رتبه دوم قرار دارد. استان‌های خراسان شمالی و ایلام نیز در پایان جدول پرداخت مالیات قرار دارند و کمترین درآمدهای مالیاتی کشور مربوط به این دو استان است.
اصناف مالیاتی
مستوفی، مدیرکل دفتر حسابرسی سازمان امور مالیاتی می‌گوید، پزشکان و دندانپزشکان و وکلا بیشترین مالیات را پرداختند و صنف مسافرخانه‌ها با متوسط یک میلیون و 600هزار تومان کمترین صنف در پرداخت مالیات است. این در حالی است که طبق اعلام سامانه ملی انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات، سال گذشته ۲۰هزار و 865 وکیل مشمول معافیت ابرازی شدند و 19هزار و253 وکیل هم مالیات قطعی صفر دارند. بر اساس استعلام صورت گرفته از سامانه انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات در سال1400، 63درصد از وکلا در سال قبل مالیات پرداخت نکرده‌اند. طبق پاسخ سامانه انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات، تعداد وکلای ثبت‌نام شده 63هزار و 679 نفر است که از این تعداد 20هزار و 865وکیل در سال قبل مشمول معافیت ابرازی هستند و 19هزار و 253 وکیل هم مالیات قطعی صفر دارند. 23هزار و561 وکیل دیگر سال گذشته در مجموع بیش از 68میلیارد و 189میلیون تومان مالیات پرداخته‌اند.
آن‌طور که مستوفی به خبرنگار ما گفته، اطلاعات حساب افراد شاغل در اختیار سازمان امور مالیاتی است و راه فرار مالیاتی در حال بسته شدن است. حتی کتمان آن نیز مشمول جریمه خواهد شد و افراد دیگر امکان دور زدن قانون را ندارند. به گزارش «جام‌جم»، سال گذشته تنها 37درصد از وکلا مالیات پرداختند و با این حال در رتبه سوم قرار گرفته‌اند.
از استخدام مشاوران مالیاتی تا کمک به خیریه
پرداخت به‌موقع مالیات: پرداختن به‌موقع مالیات به شما این امکان را می‌دهد تا تخفیف مالیاتی، مشمول مودی خوش حساب شود. محاسبه و ثبت استهلاک دارایی‌های مستهلک‌شونده، اظهار کردن مبلغ درآمد سال قبل در اظهارنامه مالیاتی سال جاری، پیگیری قوانین مربوط به معافیت‌های مالیاتی، نگه داشتن کوچک‌ترین فاکتورهای هزینه‌ای، کمک کردن به مراکز خیریه و موسسات عام‌المنفعه، به اشتراک گذاشتن دارایی‌ها و درآمدها با افراد مطمئن و معتمد و استفاده از منزل به عنوان دفتر کار، از جمله ترفندهایی است که برخی افراد به کار می‌گیرند تا مالیات کمتری بپردازند.
اگر مودیان در فصل تسلیم اظهارنامه‌های مالیاتی، مدارک خود را تحویل سازمان مالیات ندهند باید جریمه‌ای معادل ۵درصد قیمت اموال اظهارنشده طبق تشخیص قطعی پرداخت و در صورت تسلیم اظهارنامه خلاف واقع، موظف به پرداخت جریمه‌ای معادل 2.5درصد مابه‌التفاوت بهای مندرج در اظهارنامه با رقم مورد تشخیص دارایی - که ملاک احتساب مالیاتی قطعی است- خواهد شد. برخی شرکت‌ها به‌منظور پرداخت نکردن مالیات، افرادی را به‌عنوان حسابداران مالیاتی یا مشاور مالیات استخدام می‌کنند تا دفتر روزنامه(دفتر مربوط به درآمد و هزینه) شرکت را به‌گونه‌ای تنظیم کند که کمترین میزان مالیات را بپردازند. این ترفند تا همین سال گذشته بسیار رواج داشت تا این‌که وزارت امور اقتصادی و دارایی اعلام کرد پولی که به حساب‌های کارتخوان واریز شود به عنوان درآمد تلقی شده و مشمول مالیات است.
محمد حسین علی‌اکبری - گروه اقتصاد
ضمیمه ویژه نامه
تیتر خبرها
