درجات ربوبیت
ربوبیت و تسلط درجات و مراتب دارد. به هر درجه که شما در مسیر عبودیت جلو بروید، ربوبیت پیدا می‌کنید و به اصطلاح ولایت، یعنی تسلط پیدا می‌کنید. به آنجا می‌رسید که مالک خاطرات نفس خودتان می‌شوید.
بالاتر از این هم درجه‌ای هست؟
بله، یک انسان مستجاب‌الدعوه - لااقل درباره خودتان - می‌شوید. حتی می‌توانید روی بدن خودتان اثر بگذارید، اعجاز کنید، کرامت کنید، در نتیجه عبودیت که جوْهرهٌ کنهها الرُّبوبیة نتیجه عبودیت تسلط است.
آیا بالاتر از این هم هست؟
بله، اما این بالاتر، برای فهم‌ها و فکرهای ما خیلی زیاد است، خیلی از اشخاص نمی‌توانند باور کنند که انسانی در اثر عبودیت و بندگی خدا و تذلّل، در اثر این که صراط عبودیت را طی کرده است، برسد به جایی که در جهان هم بتواند تصرف کند، یعنی بتواند یک بیماری را از راه روحی معالجه کند، یک کور مادرزاد را شفا بدهد، یک پیس را شفا بدهد (آنطور که قرآن درباره عیسی بن مریم نقل می‌کند) البته به اذن ا...؛ خدا به آنها چنین قدرتی داده است.
اذن خدا همان قدرتی است که خدا افاضه می‌کند: و تُبْرِئُ اْلَاکمَهَ وَالْابْرَصَ بِاذْنی وَ اذْ تُخْرِجُ الْمَوْتی بِاذْنی
یا در آیه دیگر: وَ احْی الْمَوْتی بِاذْنِ ا... . این یک درجه بالاتر است.
حضرت علی(ع) از آن عبدها و بندههایی است که به این خداوندگاری نائل شده است. اما اشتباه نکنید، خیال نکنید این عبودیت که نتیجه‌اش خداوندگاری و تسلط است، نتیجه‌اش خودبینی و غرور و منیت هم هست؛ ابدا، خودبینی با عبودیت سازگار نیست.
آن بندهای که بندگی کند برای ربوبیت، کارش به جایی نمی‌رسد. عبودیت جز تذلّل و خاکساری چیز دیگری نیست.
حضرت علی(ع) در مناجات‌های خودش عرض می‌کند: خدایا! کفی لی فَخراً انْ اکونَ لَک عَبْداً وَ کفی لی عِزّاً انْ تَکونَ لی رَبّاً. خدایا! این افتخار برای من بس که بنده تو باشم و این عزت و شرافت برای من بس که تو رب و خداوندگار و پروردگار من باشی.
ما برای حضرت علی(ع) خیلی مقامات قائل هستیم و باید هم قائل باشیم.
اصلا مسأله ولایت که می‌گویند، بدون ولایت تکوینی- در یک حدودی- اساسا ولایت نیست.
کسانی که منکر ولایت تکوینی شده‌اند و حتی ولایت تکوینی را نمی‌فهمند که چیست؛ یک‌چیز دیگر را پیش خودشان جاهلانه فرض و تصور کرده‌اند و همان‌ها را هم مرتب به مردم گفته‌اند، در کتاب‌های‌شان هم نوشته‌اند چون شعورشان به این مسائل نمی‌رسد. آنها اساسا انسان و خدا را نمی‌شناسند.
در اینجور مسائل اظهارنظر کردن، فرع بر دو مسأله است: اول شناختن خدا، دوم شناختن انسان و استعدادهای درونی انسان و معنی تقرب انسان به خدا و معنی عبودیت و معنی عبادت. علی که این‌چنین محبوب است به خاطر عبودیت است. چه خوب می‌گوید ابوسعید ابی‌الخیر:
آن‌کس که تو را شناخت جان را چه کند
فرزند و عیال و خانمان را چه کند
دیوانه کنی هر دو جهانش بخشی
دیوانه تو هر دو جهان را چه کند
آن کسی که مجذوب تو می‌شود، چه اعتنایی به این ربوبیت‌ها دارد که بخواهد منیت، غرور و تکبر پیدا کند.
برگرفته از کتاب آزادی معنوی
استاد شهید مرتضی مطهری
بله، یک انسان مستجاب‌الدعوه - لااقل درباره خودتان - می‌شوید. حتی می‌توانید روی بدن خودتان اثر بگذارید، اعجاز کنید، کرامت کنید، در نتیجه عبودیت که جوْهرهٌ کنهها الرُّبوبیة نتیجه عبودیت تسلط است.
آیا بالاتر از این هم هست؟
بله، اما این بالاتر، برای فهم‌ها و فکرهای ما خیلی زیاد است، خیلی از اشخاص نمی‌توانند باور کنند که انسانی در اثر عبودیت و بندگی خدا و تذلّل، در اثر این که صراط عبودیت را طی کرده است، برسد به جایی که در جهان هم بتواند تصرف کند، یعنی بتواند یک بیماری را از راه روحی معالجه کند، یک کور مادرزاد را شفا بدهد، یک پیس را شفا بدهد (آنطور که قرآن درباره عیسی بن مریم نقل می‌کند) البته به اذن ا...؛ خدا به آنها چنین قدرتی داده است.
اذن خدا همان قدرتی است که خدا افاضه می‌کند: و تُبْرِئُ اْلَاکمَهَ وَالْابْرَصَ بِاذْنی وَ اذْ تُخْرِجُ الْمَوْتی بِاذْنی
یا در آیه دیگر: وَ احْی الْمَوْتی بِاذْنِ ا... . این یک درجه بالاتر است.
حضرت علی(ع) از آن عبدها و بندههایی است که به این خداوندگاری نائل شده است. اما اشتباه نکنید، خیال نکنید این عبودیت که نتیجه‌اش خداوندگاری و تسلط است، نتیجه‌اش خودبینی و غرور و منیت هم هست؛ ابدا، خودبینی با عبودیت سازگار نیست.
آن بندهای که بندگی کند برای ربوبیت، کارش به جایی نمی‌رسد. عبودیت جز تذلّل و خاکساری چیز دیگری نیست.
حضرت علی(ع) در مناجات‌های خودش عرض می‌کند: خدایا! کفی لی فَخراً انْ اکونَ لَک عَبْداً وَ کفی لی عِزّاً انْ تَکونَ لی رَبّاً. خدایا! این افتخار برای من بس که بنده تو باشم و این عزت و شرافت برای من بس که تو رب و خداوندگار و پروردگار من باشی.
ما برای حضرت علی(ع) خیلی مقامات قائل هستیم و باید هم قائل باشیم.
اصلا مسأله ولایت که می‌گویند، بدون ولایت تکوینی- در یک حدودی- اساسا ولایت نیست.
کسانی که منکر ولایت تکوینی شده‌اند و حتی ولایت تکوینی را نمی‌فهمند که چیست؛ یک‌چیز دیگر را پیش خودشان جاهلانه فرض و تصور کرده‌اند و همان‌ها را هم مرتب به مردم گفته‌اند، در کتاب‌های‌شان هم نوشته‌اند چون شعورشان به این مسائل نمی‌رسد. آنها اساسا انسان و خدا را نمی‌شناسند.
در اینجور مسائل اظهارنظر کردن، فرع بر دو مسأله است: اول شناختن خدا، دوم شناختن انسان و استعدادهای درونی انسان و معنی تقرب انسان به خدا و معنی عبودیت و معنی عبادت. علی که این‌چنین محبوب است به خاطر عبودیت است. چه خوب می‌گوید ابوسعید ابی‌الخیر:
آن‌کس که تو را شناخت جان را چه کند
فرزند و عیال و خانمان را چه کند
دیوانه کنی هر دو جهانش بخشی
دیوانه تو هر دو جهان را چه کند
آن کسی که مجذوب تو می‌شود، چه اعتنایی به این ربوبیت‌ها دارد که بخواهد منیت، غرور و تکبر پیدا کند.
برگرفته از کتاب آزادی معنوی
استاد شهید مرتضی مطهری
ضمیمه ویژه نامه
