جز حیرت، چیزی عاید بشر نمیشود
در این عالمی که از یک طرف وسعت بینهایت و عظمت اجرام فلکی و کهکشانهای آن اندیشه و فکر بشر را خیره و مبهوت ساخته و از طرف دیگر دقایقی که در شکم اتمهای ریز و ذرات ذرهبینی آن نهفته شده عقلش را تباه و چنان سرگردانش نموده که اگر بخواهد فکر خود را بین این دو سنخ موجود خُرد و بزرگ جولان دهد، جز حیرت چیزی عایدش نمیشود.
آری، آدمی را از موهبت فکر و نور خِرَد جز اندکی ناچیز مانند چراغموشی که مسیر کوتاه زندگیش را روشن ساخته بهسان شمعی که در ظلمات شبی دیجور پیش پای صاحبش را هویدا کند ارزانی نداشتهاند، بنابراین باید گفت هر چیزی که مورد علم ما قرار میگیرد حقیقت و واقعیتش وابسته و مربوط به موجودات اطراف خود و آن موجودات هم به موجودات دیگر و همچنین ... و این موجودات حقایقی هستند که بهکلی از علم و ادراک آدمی غایبند. پس این موجود مفروض هم حقیقتش از حیطه علم ما بیرون است و ما وقتی میتوانیم بهطور حقیقت و به تمام معنا علم به چیزی پیدا کنیم که تمامی موجودات وابسته به آن یعنی به سراپای عالم وجود و اسرار آن واقف شویم، و این معنا برای ما که خود مخلوقی هستیم محدود، دست نمیدهد، وهمچنین برای غیر ما از موجودات دیگر./ ترجمه تفسیر المیزان، ج۶، ص۲۹۱




