بارش‌ها هدر رفت،صدای کم‌آبی بلند شد
با فرا رسیدن فصل گرما و ماه‌های داغ ایران، یک بار دیگر موضوع آب و کم‌آبی و بحران‌های ناشی از آن رخ می‌نماید اما با توجه به بارش‌های خوبی که از ابتدای امسال صورت گرفت و حتی سیلاب‌های ویرانگری که در چندین استان کشور به وقوع پیوست، باید پرسید چه برنامه‌ای برای مهار این روان‌آب‌ها و حفظ و استفاده از آنها در دستور کار قرار گرفت.
با این‌که طی چند دهه اخیر موضوع آب و خشکسالی‌ها یکی از مهم‌ترین مباحث کشور بوده اما بی‌توجهی به مدیریت آب موجب شده تا بسیاری از استان‌ها با فرارسیدن فصل گرما دوباره صدای زنگ خطر کم‌آبی را بشنوند.بیشتر استان‌های ایران بنا به موقعیت خاص جغرافیایی از مناطق خشک و کم‌آب به‌شمار می‌آیند. در حال حاضر به غیر از شمال و شمال غرب ایران، سایر نقاط کشور با مشکلات شدید کم‌آبی روبهرو هستند که این مسأله در مرکز و جنوب شرق بیش از نقاط دیگر به چشم می‌خورد.اما واقعیت تلخ این است که نزولات آسمانی و باران‌های مناسب هم نمی‌تواند چاره‌ای بر درد کم‌آبی باشد، چون مدیران هیچ برنامه‌ای برای مهار، حفظ و استفاده از روان‌آب‌ها ندارند.در کمال تأسف باید گفت کار به جایی رسیده که در حال حاضر بسیاری از استان‌هایی که روزی به سرسبزی و پرآبی شهره بودند نیز ناله کم‌آبی سرداده‌اند؛ استان‌هایی مثل آذربایجان شرقی و غربی، زنجان، گیلان و مازندران که هم بارش‌های خوبی را تجربه می‌کنند و هم با چالش‌های کم‌آبی روبهرو هستند.اگر به آمار میزان بارش‌ها در مناطق مختلف ایران و آب مورد نیاز برای شرب و کشاورزی و صنعت نگاهی بیندازیم، به‌راحتی مشخص می‌شود که ایران می‌تواند با یک مدیریت صحیح، از شر بحران کم‌آبی برای همیشه رها شود.مهار و استفاده از آب‌های سطحی و سیلاب‌ها یکی از شیوه‌های هوشمندانه در این خصوص به‌شمار می‌آید که به طرق مختلف سنتی و مدرن از جمله بندسارهای کشاورزی، طرح‌های آبخیزداری و سدسازی نسبت به کنترل روان‌آب‌ها و سیلاب‌ها از آن استفاده می‌شود.احداث بندسارهای خاکی کوچک‌مقیاس بر اساس دانش سنتی مردم تأثیر بسزایی در تغذیه سفره‌های آب زیرزمینی، ایجاد و نگهداری رطوبت در خاک، زراعت و تأمین آب کشاورزی دارد و به‌عنوان یک فناوری بومی برای کشاورزان نیز دارای منافع اقتصادی است.همچنین مهار روان‌آب‌های ناشی از بارندگی‌ها در دشت‌ها و مناطق بیابانی می‌تواند به حفظ خاک و بهبود وضعیت آن و نیز بهبود منابع و ذخایر زیرزمینی دشت‌ها کمک کند.در این زمینه اداره منابع طبیعی و آبخیزداری استان‌ها با احداث سازه‌های آبخیزداری خاکی، سنگی، سنگی ــ ملاتی، گابیونی و سایر روش‌ها سهم بسزایی در مهار روان‌آب‌ها و سیلاب‌ها ایفا می‌کنند.سد و سدسازی نیز از دیگر راهکارهای راهبردی مهار روان‌آب‌ها و سیلاب‌هاست که نظرها و ایده‌ها در ارتباط با مزایا و معایب آن متفاوت است.در هر حال کارشناسان تأکید دارند که سرمایه‌گذاری در مورد جمع‌آوری روان‌آب‌ها با توجه به حجم زیاد آن و شرایط کم‌آبی در کشور، می‌تواند نه‌تنها سودآور، بلکه اقتصادی باشد.
رضا نقیلو | کارشناس محیط زیست
رضا نقیلو | کارشناس محیط زیست
ضمیمه ویژه نامه
تیتر خبرها
