رئیس مرکز آمار ایران در گفت‌وگوی اختصاصی با روزنامه «جام‌جم» تشریح کرد
سرشماری بدون مراجعه عمومی
سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۴۰۵ را می‌توان یکی از مهم‌ترین طرح‌های آماری کشور در سال‌های اخیر دانست؛ طرحی که قرار است با عبور از شیوه سنتی مراجعه به خانه تمام خانوارها، برای نخستین‌بار به شکل ثبتی‌مبنا اجرا شود. در این روش، اطلاعات جمعیتی و سکونتی شهروندان از سامانه‌های دستگاه‌های اجرایی دریافت و پس از تطبیق و راستی‌آزمایی آماری، تصویر دقیق‌تری از وضعیت جمعیت و مسکن کشور ارائه می‌شود. تغییری که علاوه بر کاهش هزینه‌های اجرایی، می‌تواند مسیر نظام آماری ایران را از سرشماری‌های مقطعی و ۱۰ساله به سمت تولید مستمر اطلاعات جمعیتی هموار کند. این درحالی است که اطلاعات جمعیت، محل سکونت، ترکیب خانوارها و ویژگی‌های جمعیتی مناطق مختلف، از پایه‌های اصلی برنامه‌ریزی اقتصادی و اجتماعی است. هرگونه خطا یا فاصله زمانی در این اطلاعات می‌تواند بر سیاست‌گذاری‌هایی مانند ساخت مسکن، توزیع امکانات آموزشی و درمانی، تخصیص بودجه و توسعه زیرساخت‌ها اثر بگذارد. از سوی دیگر، اجرای روش ثبتی‌مبنا پرسش‌هایی درباره نحوه جمع‌آوری و تطبیق داده‌ها، میزان دقت اطلاعات، محرمانگی داده‌های شهروندان و ضرورت مشارکت مردم ایجاد کرده است. در این مورد با غلامرضا گودرزی، رئیس مرکز آمار ایران، درباره تفاوت‌های سرشماری ۱۴۰۵ با دوره گذشته، نحوه مشارکت خانوارها، منابع اطلاعاتی، تضمین محرمانگی داده‌ها و دستاوردهای اقتصادی این طرح گفتوگو کرده‌ایم. او می‌گوید: مرکز آمار در این دوره تلاش کرده با استفاده از ظرفیت سامانه‌های دولتی، فناوری‌های جدید و هوش‌مصنوعی، شیوه متفاوتی از سرشماری را به اجرا بگذارد؛ رویکردی که موفقیت آن می‌تواند به الگویی ماندگار برای نظام آماری کشور تبدیل شود. گودرزی تصریح کرد: قرار است نتایج این سرشماری در قالب بیش از 2000 جدول آماری منتشر شود تا اطلاعات دقیق‌تری از وضعیت جمعیت و مسکن کشور در اختیار مردم، پژوهشگران و دستگاه‌های تصمیم‌گیر قرار گیرد. مشروح بخش دوم این گفتوگو را در ادامه می‌خوانید.
محسن نظری | گروه اقتصاد
سرشماری ۱۴۰۵ به روش ثبتی‌مبنا انجام می‌شود. این روش چه دستاوردهایی برای آینده نظام آماری کشور خواهد داشت؟
در سال ۱۳۹۵ سرشماری را به‌صورت همان روش متداول و قدیمی انجام شد، اما این‌بار روش جدیدی را به کار گرفته‌ایم. نخستین تفاوت این است که دیگر مانند گذشته به تک‌تک خانوارها مراجعه نمی‌کنیم، بلکه ابتدا سراغ دستگاه‌های اجرایی و اطلاعات موجود در سامانه‌های آنها می‌رویم. این سرشماری تاریخ شروع مشخصی به معنای متداول ندارد و از چند مرحله آغاز شده است؛ مطالعات و مدل‌سازی در مرکز آمار، ایجاد زیرساخت‌های مورد نیاز و سپس شناسایی سامانه‌های دستگاه‌های اجرایی و فراهم‌کردن امکان استفاده از داده‌های آنها. این دسترسی به معنای انتقال همه اطلاعات سامانه‌های کشور به مرکز آمار نیست. سامانه‌های مختلف را شناسایی کردیم و مشخص شد کدام اطلاعات برای مرکز کاربرد دارد. سپس با استفاده از دستورالعمل‌های مربوط، امکان استفاده از داده‌ها فراهم شد. در ادامه، اطلاعات براساس مفاهیم آماری مورد نظر با یکدیگر تطبیق داده شدند. اکنون مدل طراحی‌شده در حال اجراست و در کنار آن، عملیات میدانی نیز برای بررسی جمعیت محدودتری انجام می‌شود.
دومین تغییر، به تفکر و رویکرد اجرایی مربوط است. در روش پیشین، این ذهنیت وجود داشت که باید به همه نقاط کشور مراجعه و تمام خانوارها را شمارش کرد؛ اما اکنون فقط مناطقی بررسی می‌شوند که اطلاعات آنها با مشکل روبه‌روست یا برای اطمینان از صحت داده‌ها به راستی‌آزمایی نیاز دارند.
سومین تغییر، شیوه اطلاع‌رسانی است. در گذشته تبلیغات گسترده‌ای انجام می‌دادیم، چون مأموران قرار بود به در خانه همه مردم مراجعه کنند. اکنون بخش مهمی از اطلاع‌رسانی برای تبیین اهمیت سرشماری و توضیح تأثیر مشارکت مردم در نتیجه کار است. باید برای مردم روشن کنیم همکاری آنها چه دستاوردی برای خودشان و آینده کشور دارد؛ زیرا اثر این سرشماری مقطعی نیست و نتایج آن در سال‌های آینده در برنامه‌ریزی کشور نمایان خواهد شد. از طرف دیگر، ابزارهای فناورانه بیشتری به کار گرفته‌ایم. به‌جای اعزام مأموران برای دریافت اطلاعات از همه نقاط، از پیامک استفاده می‌کنیم. هوش مصنوعی نیز در برخی مراحل، ازجمله تطبیق و تقاطع‌گیری داده‌ها، به ما کمک می‌کند. تبلت و ابزارهای الکترونیکی نیز در این فرآیند مورد استفاده قرار می‌گیرند.
چرا تصمیم گرفتید به سمت روش ثبتی‌مبنا حرکت کنید و چه ضرورتی برای این تغییر وجود داشت؟
این حرکت دو دلیل اصلی داشت. دلیل نخست این بود که روش ثبتی‌مبنا، روش نوین سرشماری و در واقع آینده سرشماری در دنیاست. اکنون نیز زمان مناسبی برای حرکت به این سمت بود؛ زیرا مجموعه‌ای از اقدامات و پروژه‌ها در کشور در حال انجام است که با ثبت اطلاعات ارتباط دارند. برخی از این پروژه‌ها، مانند اتصال کد ملی به کد پستی یا طرح‌های مرتبط با کالا و سامانه‌های دولتی، متعلق به مرکز آمار نیستند و دولت و دستگاه‌های دیگر آنها را اجرا می‌کنند. بااین‌حال، زمینه همکاری دستگاه‌ها فراهم شده بود تا از ظرفیت‌های موجود برای تقویت نظام ثبت اطلاعات کشور استفاده شود. اصل موضوع این است که ثبت اطلاعات در کشور باید جایگاه واقعی خود را پیدا کند و به یک زیرساخت مستقر تبدیل شود. وقتی ثبت‌ها دقیق باشند، تصمیم‌گیری‌ها نیز بهتر انجام می‌شوند. سرشماری فرصت مناسبی بود تا این روش را اجرا کنیم و لازم نبود ۱۰ سال دیگر برای حرکت به این سمت منتظر بمانیم. البته اجرای پروژه‌های جدید ممکن است با مخاطرات و مشکلاتی همراه باشد، اما وقتی در مسیر تازه‌ای قدم می‌گذاریم، باید آمادگی اصلاح روش‌ها و رفع مشکلات را داشته باشیم. به نظرم زمان مناسبی بود تا توانایی کشور در اجرای چنین پروژه‌ای نشان داده شود و تا اینجا نیز کار به‌خوبی پیش رفته است.
دلیل دوم، مطالبه خود مردم بود. بسیاری از نخبگان، پژوهشگران، استادان دانشگاه و حتی مردم عادی می‌گفتند در سال‌های گذشته بارها از ما اطلاعات گرفته‌اید؛ چرا دوباره باید مراجعه کنید و داده بگیرید؟ این مطالبه درستی است. مردم حق دارند از دولت انتظار داشته باشند هزینه‌های خود را کاهش دهد. یکی از مصادیق جدی کاهش هزینه‌ها، استفاده از ظرفیت اطلاعات موجود و پرهیز از انجام کارهای تکراری است. مرکز آمار نیز تلاش کرد با رویکردی جدید به این مطالبه پاسخ دهد. نباید از احتمال وجود اشکال در روش جدید بترسیم و از اجرای آن منصرف شویم؛ بلکه باید مخاطرات را مدیریت و برای حل مشکلات تلاش کنیم.
چه خانوارهایی پیامک دریافت می‌کنند و معیار انتخاب خانوارهایی که برای آنها پیامک ارسال می‌شود یا مورد مراجعه حضوری قرار می‌گیرند، چیست؟
در مورد خانوارهایی که به آنها مراجعه می‌کنیم، چند دلیل وجود دارد. دلیل اول این است که اطلاعات آنها در سامانه‌های مختلف کشور وجود نداشته باشد. البته این گروه درصد بسیار کمی از جمعیت را تشکیل می‌دهند و خوشبختانه اطلاعات عمده مردم در سامانه‌های کشور موجود است. دلیل دوم این است که اطلاعات یک خانوار در سامانه‌های مختلف با یکدیگر تفاوت داشته باشد. برای مثال، ممکن است در یک سامانه اطلاعاتی ثبت شده باشد و در سامانه دیگر اطلاعات متفاوتی ببینیم. دلیل سوم نیز این است که اطلاعات خانوار کامل باشد، اما برای اطمینان از صحت آن نیاز به راستی‌آزمایی است.
اما این‌که چرا برخی خانوارها از طریق پیامک مورد توجه قرار می‌گیرند و برخی دیگر مراجعه حضوری دارند، به نوع عملیات آماری مربوط می‌شود. برای بررسی برخی ویژگی‌ها که هنوز در ثبت‌های کشور وجود ندارند یا اطلاعات آنها ناقص است، ناچار به استفاده از روش نمونه‌گیری هستیم. در این بخش، طرح نمونه‌گیری طراحی کرده‌ایم تا ویژگی‌های مورد نظر بررسی شود. تعداد خانوارهای این نمونه حدود یک‌میلیون و ۳۰۰هزار خانوار است و مراجعه حضوری ما نیز به همین گروه محدود می‌شود.
بنابراین خانوارهایی که اطلاعات‌شان کامل است، لزوما نیازی به مراجعه حضوری ندارند؟
بله. اگر اطلاعات خانوار در سامانه‌ها کامل باشد و نیازی به راستی‌آزمایی نداشته باشیم، طبیعتا مراجعه حضوری انجام نمی‌شود. در بخش نمونه‌گیری نیز خانوارها به‌صورت تصادفی و بر اساس روش‌های آماری انتخاب شده‌اند؛ یعنی یک فرد یا خانوار خاص را شخصا انتخاب نکرده‌ایم. جامعه آماری مشخص شده و خانوارها بر اساس روش علمی نمونه‌گیری انتخاب شده‌اند. به همین دلیل ممکن است برای یک خانوار هم پیامک ارسال شود و هم یکی از همکاران ما به‌صورت حضوری مراجعه کند. این دو عملیات از نظر آماری مستقلند و در هرکدام اطلاعات متفاوتی بررسی می‌شود.
بخشی از اطلاعات سرشماری از دستگاه‌های اجرایی دریافت می‌شود و بخش دیگری نیز از طریق پیامک یا مراجعه به خانوارها به دست می‌آید. تطبیق این اطلاعات چگونه انجام می‌شود؟
این موضوع روش‌های آماری خاص خودش را دارد. همکاران ما سال‌ها روی این مسأله کار کرده‌اند که چگونه داده‌های مختلف را با یکدیگر تطبیق دهند تا به اطلاعات آماری مورد نیاز برسیم. سال گذشته نیز این روش را به‌صورت آزمایشی اجرا کردیم. در سال ۱۴۰۴ نقاط قوت زیادی داشتیم، اما چند نقطه ضعف نیز مشخص شد که همکاران در فرآیند کار آنها را اصلاح کردند. اکنون وارد مرحله اجرا شده‌ایم و از روش‌های طراحی‌شده استفاده می‌کنیم. تطبیق اطلاعات یک فرآیند تخصصی است و بر اساس مفاهیم و روش‌های آماری انجام می‌شود. ما صرفا اطلاعات چند سامانه را کنار هم قرار نمی‌دهیم، بلکه داده‌ها را براساس معیارها و تعاریف آماری بررسی می‌کنیم تا به نتیجه‌ای قابل اتکا برسیم.
منابع اطلاعاتی و سامانه‌هایی که مرکز آمار از آنها استفاده می‌کند کدامند و چه ملاک‌هایی برای تطبیق داده‌ها دارید؟
سناریویی که طراحی کرده‌ایم بر پایه ثبت‌های اداری است. برای ما چند سامانه اصلی وجود دارد. طبق قوانین و مقررات، ازجمله قانون مدیریت داده‌ها، در موضوع کد ملی، سامانه اصلی ما ثبت احوال است. بنابراین هر اطلاعاتی که درباره کد ملی افراد نیاز داشته باشیم، مبنای اصلی آن اطلاعات ثبت احوال خواهد بود. ممکن است در سامانه دیگری کد ملی فردی وجود داشته باشد، اما آن کد در سامانه ثبت احوال ثبت نشده یا با اطلاعات آن تطابق نداشته باشد. در چنین مواردی اطلاعات را کنار می‌گذاریم و موضوع را از مرجع اصلی پیگیری می‌کنیم؛ زیرا ملاک ما برای کد ملی، ثبت احوال است.
در مورد محل سکونت نیز سامانه اصلی ما املاک و اسکان است. طبق قانون، این سامانه ملاک شناسایی محل سکونت افراد قرار گرفته است. بنابراین اطلاعاتی که افراد در این سامانه ثبت کرده‌اند یا از طریق آن شناسایی شده‌اند، برای ما ملاک قرار می‌گیرد. با مسئولان سامانه املاک و اسکان نیز تعامل داریم و در این زمینه به یکدیگر کمک می‌کنیم. برای مثال، ممکن است اعلام کنیم برخی اطلاعات نیاز به تکمیل دارد یا باید برای رفع نقاط ضعف اطلاعاتی اقدام شود. این همکاری با رعایت کامل محرمانگی اطلاعات انجام می‌شود. اگر در سامانه دیگری اطلاعاتی مانند کد پستی پیدا کنیم، آن اطلاعات نیز با داده‌های سامانه اصلی تطبیق داده می‌شود و بر اساس فرمول‌ها و روش‌های آماری مورد بررسی قرار می‌گیرد. در کنار این دو سامانه اصلی، اطلاعات دستگاه‌های دیگر نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد؛ ازجمله وزارت آموزش و پرورش، وزارت بهداشت، آموزش عالی، حوزه‌های مختلف، فراجا، گذرنامه و سایر دستگاه‌هایی که به مردم خدمات ارائه می‌کنند. اطلاعات این دستگاه‌ها متناسب با وزن و اهمیت هرکدام، در فرآیند تقاطع‌گیری و تطبیق آماری مورد استفاده قرار می‌گیرد.
در سال ۱۳۹۵ سرشماری را به‌صورت همان روش متداول و قدیمی انجام شد، اما این‌بار روش جدیدی را به کار گرفته‌ایم. نخستین تفاوت این است که دیگر مانند گذشته به تک‌تک خانوارها مراجعه نمی‌کنیم، بلکه ابتدا سراغ دستگاه‌های اجرایی و اطلاعات موجود در سامانه‌های آنها می‌رویم. این سرشماری تاریخ شروع مشخصی به معنای متداول ندارد و از چند مرحله آغاز شده است؛ مطالعات و مدل‌سازی در مرکز آمار، ایجاد زیرساخت‌های مورد نیاز و سپس شناسایی سامانه‌های دستگاه‌های اجرایی و فراهم‌کردن امکان استفاده از داده‌های آنها. این دسترسی به معنای انتقال همه اطلاعات سامانه‌های کشور به مرکز آمار نیست. سامانه‌های مختلف را شناسایی کردیم و مشخص شد کدام اطلاعات برای مرکز کاربرد دارد. سپس با استفاده از دستورالعمل‌های مربوط، امکان استفاده از داده‌ها فراهم شد. در ادامه، اطلاعات براساس مفاهیم آماری مورد نظر با یکدیگر تطبیق داده شدند. اکنون مدل طراحی‌شده در حال اجراست و در کنار آن، عملیات میدانی نیز برای بررسی جمعیت محدودتری انجام می‌شود.
دومین تغییر، به تفکر و رویکرد اجرایی مربوط است. در روش پیشین، این ذهنیت وجود داشت که باید به همه نقاط کشور مراجعه و تمام خانوارها را شمارش کرد؛ اما اکنون فقط مناطقی بررسی می‌شوند که اطلاعات آنها با مشکل روبه‌روست یا برای اطمینان از صحت داده‌ها به راستی‌آزمایی نیاز دارند.
سومین تغییر، شیوه اطلاع‌رسانی است. در گذشته تبلیغات گسترده‌ای انجام می‌دادیم، چون مأموران قرار بود به در خانه همه مردم مراجعه کنند. اکنون بخش مهمی از اطلاع‌رسانی برای تبیین اهمیت سرشماری و توضیح تأثیر مشارکت مردم در نتیجه کار است. باید برای مردم روشن کنیم همکاری آنها چه دستاوردی برای خودشان و آینده کشور دارد؛ زیرا اثر این سرشماری مقطعی نیست و نتایج آن در سال‌های آینده در برنامه‌ریزی کشور نمایان خواهد شد. از طرف دیگر، ابزارهای فناورانه بیشتری به کار گرفته‌ایم. به‌جای اعزام مأموران برای دریافت اطلاعات از همه نقاط، از پیامک استفاده می‌کنیم. هوش مصنوعی نیز در برخی مراحل، ازجمله تطبیق و تقاطع‌گیری داده‌ها، به ما کمک می‌کند. تبلت و ابزارهای الکترونیکی نیز در این فرآیند مورد استفاده قرار می‌گیرند.
چرا تصمیم گرفتید به سمت روش ثبتی‌مبنا حرکت کنید و چه ضرورتی برای این تغییر وجود داشت؟
این حرکت دو دلیل اصلی داشت. دلیل نخست این بود که روش ثبتی‌مبنا، روش نوین سرشماری و در واقع آینده سرشماری در دنیاست. اکنون نیز زمان مناسبی برای حرکت به این سمت بود؛ زیرا مجموعه‌ای از اقدامات و پروژه‌ها در کشور در حال انجام است که با ثبت اطلاعات ارتباط دارند. برخی از این پروژه‌ها، مانند اتصال کد ملی به کد پستی یا طرح‌های مرتبط با کالا و سامانه‌های دولتی، متعلق به مرکز آمار نیستند و دولت و دستگاه‌های دیگر آنها را اجرا می‌کنند. بااین‌حال، زمینه همکاری دستگاه‌ها فراهم شده بود تا از ظرفیت‌های موجود برای تقویت نظام ثبت اطلاعات کشور استفاده شود. اصل موضوع این است که ثبت اطلاعات در کشور باید جایگاه واقعی خود را پیدا کند و به یک زیرساخت مستقر تبدیل شود. وقتی ثبت‌ها دقیق باشند، تصمیم‌گیری‌ها نیز بهتر انجام می‌شوند. سرشماری فرصت مناسبی بود تا این روش را اجرا کنیم و لازم نبود ۱۰ سال دیگر برای حرکت به این سمت منتظر بمانیم. البته اجرای پروژه‌های جدید ممکن است با مخاطرات و مشکلاتی همراه باشد، اما وقتی در مسیر تازه‌ای قدم می‌گذاریم، باید آمادگی اصلاح روش‌ها و رفع مشکلات را داشته باشیم. به نظرم زمان مناسبی بود تا توانایی کشور در اجرای چنین پروژه‌ای نشان داده شود و تا اینجا نیز کار به‌خوبی پیش رفته است.
دلیل دوم، مطالبه خود مردم بود. بسیاری از نخبگان، پژوهشگران، استادان دانشگاه و حتی مردم عادی می‌گفتند در سال‌های گذشته بارها از ما اطلاعات گرفته‌اید؛ چرا دوباره باید مراجعه کنید و داده بگیرید؟ این مطالبه درستی است. مردم حق دارند از دولت انتظار داشته باشند هزینه‌های خود را کاهش دهد. یکی از مصادیق جدی کاهش هزینه‌ها، استفاده از ظرفیت اطلاعات موجود و پرهیز از انجام کارهای تکراری است. مرکز آمار نیز تلاش کرد با رویکردی جدید به این مطالبه پاسخ دهد. نباید از احتمال وجود اشکال در روش جدید بترسیم و از اجرای آن منصرف شویم؛ بلکه باید مخاطرات را مدیریت و برای حل مشکلات تلاش کنیم.
چه خانوارهایی پیامک دریافت می‌کنند و معیار انتخاب خانوارهایی که برای آنها پیامک ارسال می‌شود یا مورد مراجعه حضوری قرار می‌گیرند، چیست؟
در مورد خانوارهایی که به آنها مراجعه می‌کنیم، چند دلیل وجود دارد. دلیل اول این است که اطلاعات آنها در سامانه‌های مختلف کشور وجود نداشته باشد. البته این گروه درصد بسیار کمی از جمعیت را تشکیل می‌دهند و خوشبختانه اطلاعات عمده مردم در سامانه‌های کشور موجود است. دلیل دوم این است که اطلاعات یک خانوار در سامانه‌های مختلف با یکدیگر تفاوت داشته باشد. برای مثال، ممکن است در یک سامانه اطلاعاتی ثبت شده باشد و در سامانه دیگر اطلاعات متفاوتی ببینیم. دلیل سوم نیز این است که اطلاعات خانوار کامل باشد، اما برای اطمینان از صحت آن نیاز به راستی‌آزمایی است.
اما این‌که چرا برخی خانوارها از طریق پیامک مورد توجه قرار می‌گیرند و برخی دیگر مراجعه حضوری دارند، به نوع عملیات آماری مربوط می‌شود. برای بررسی برخی ویژگی‌ها که هنوز در ثبت‌های کشور وجود ندارند یا اطلاعات آنها ناقص است، ناچار به استفاده از روش نمونه‌گیری هستیم. در این بخش، طرح نمونه‌گیری طراحی کرده‌ایم تا ویژگی‌های مورد نظر بررسی شود. تعداد خانوارهای این نمونه حدود یک‌میلیون و ۳۰۰هزار خانوار است و مراجعه حضوری ما نیز به همین گروه محدود می‌شود.
بنابراین خانوارهایی که اطلاعات‌شان کامل است، لزوما نیازی به مراجعه حضوری ندارند؟
بله. اگر اطلاعات خانوار در سامانه‌ها کامل باشد و نیازی به راستی‌آزمایی نداشته باشیم، طبیعتا مراجعه حضوری انجام نمی‌شود. در بخش نمونه‌گیری نیز خانوارها به‌صورت تصادفی و بر اساس روش‌های آماری انتخاب شده‌اند؛ یعنی یک فرد یا خانوار خاص را شخصا انتخاب نکرده‌ایم. جامعه آماری مشخص شده و خانوارها بر اساس روش علمی نمونه‌گیری انتخاب شده‌اند. به همین دلیل ممکن است برای یک خانوار هم پیامک ارسال شود و هم یکی از همکاران ما به‌صورت حضوری مراجعه کند. این دو عملیات از نظر آماری مستقلند و در هرکدام اطلاعات متفاوتی بررسی می‌شود.
بخشی از اطلاعات سرشماری از دستگاه‌های اجرایی دریافت می‌شود و بخش دیگری نیز از طریق پیامک یا مراجعه به خانوارها به دست می‌آید. تطبیق این اطلاعات چگونه انجام می‌شود؟
این موضوع روش‌های آماری خاص خودش را دارد. همکاران ما سال‌ها روی این مسأله کار کرده‌اند که چگونه داده‌های مختلف را با یکدیگر تطبیق دهند تا به اطلاعات آماری مورد نیاز برسیم. سال گذشته نیز این روش را به‌صورت آزمایشی اجرا کردیم. در سال ۱۴۰۴ نقاط قوت زیادی داشتیم، اما چند نقطه ضعف نیز مشخص شد که همکاران در فرآیند کار آنها را اصلاح کردند. اکنون وارد مرحله اجرا شده‌ایم و از روش‌های طراحی‌شده استفاده می‌کنیم. تطبیق اطلاعات یک فرآیند تخصصی است و بر اساس مفاهیم و روش‌های آماری انجام می‌شود. ما صرفا اطلاعات چند سامانه را کنار هم قرار نمی‌دهیم، بلکه داده‌ها را براساس معیارها و تعاریف آماری بررسی می‌کنیم تا به نتیجه‌ای قابل اتکا برسیم.
منابع اطلاعاتی و سامانه‌هایی که مرکز آمار از آنها استفاده می‌کند کدامند و چه ملاک‌هایی برای تطبیق داده‌ها دارید؟
سناریویی که طراحی کرده‌ایم بر پایه ثبت‌های اداری است. برای ما چند سامانه اصلی وجود دارد. طبق قوانین و مقررات، ازجمله قانون مدیریت داده‌ها، در موضوع کد ملی، سامانه اصلی ما ثبت احوال است. بنابراین هر اطلاعاتی که درباره کد ملی افراد نیاز داشته باشیم، مبنای اصلی آن اطلاعات ثبت احوال خواهد بود. ممکن است در سامانه دیگری کد ملی فردی وجود داشته باشد، اما آن کد در سامانه ثبت احوال ثبت نشده یا با اطلاعات آن تطابق نداشته باشد. در چنین مواردی اطلاعات را کنار می‌گذاریم و موضوع را از مرجع اصلی پیگیری می‌کنیم؛ زیرا ملاک ما برای کد ملی، ثبت احوال است.
در مورد محل سکونت نیز سامانه اصلی ما املاک و اسکان است. طبق قانون، این سامانه ملاک شناسایی محل سکونت افراد قرار گرفته است. بنابراین اطلاعاتی که افراد در این سامانه ثبت کرده‌اند یا از طریق آن شناسایی شده‌اند، برای ما ملاک قرار می‌گیرد. با مسئولان سامانه املاک و اسکان نیز تعامل داریم و در این زمینه به یکدیگر کمک می‌کنیم. برای مثال، ممکن است اعلام کنیم برخی اطلاعات نیاز به تکمیل دارد یا باید برای رفع نقاط ضعف اطلاعاتی اقدام شود. این همکاری با رعایت کامل محرمانگی اطلاعات انجام می‌شود. اگر در سامانه دیگری اطلاعاتی مانند کد پستی پیدا کنیم، آن اطلاعات نیز با داده‌های سامانه اصلی تطبیق داده می‌شود و بر اساس فرمول‌ها و روش‌های آماری مورد بررسی قرار می‌گیرد. در کنار این دو سامانه اصلی، اطلاعات دستگاه‌های دیگر نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد؛ ازجمله وزارت آموزش و پرورش، وزارت بهداشت، آموزش عالی، حوزه‌های مختلف، فراجا، گذرنامه و سایر دستگاه‌هایی که به مردم خدمات ارائه می‌کنند. اطلاعات این دستگاه‌ها متناسب با وزن و اهمیت هرکدام، در فرآیند تقاطع‌گیری و تطبیق آماری مورد استفاده قرار می‌گیرد.
