مردی که عمرش را پای شاهنامه گذاشت

دیروز سالروز درگذشت دکتر محمدامین ریاحی بود

مردی که عمرش را پای شاهنامه گذاشت



دکتر محمدامین ریاحی هم با تصحیح متون مهمی از ادبیات منظوم و منثور فارسی به گردن اهالی ادب و فرهنگ حق دارد و هم با کتاب‌ها و مقالات ارزشمندی که درباره شاعران و نویسندگان ادب فارسی به رشته تحریر درآورده است؛ مخصوصا پژوهش‌هایش درباره فردوسی و شاهنامه و مقالاتش درباره شعر حافظ - که در کتاب «گلگشت در شعر و اندیشه حافظ» جمع شده است - را باید از جمله بهترین تحقیقات ادبی در میان علاقه‌مندان به شعر و ادب فارسی دانست.
 به عنوان مثال این ریاحی بود که اثبات کرد رباعی «امشب ز غمت میان خون خواهم خفت / وز بستر عافیت برون خواهم خفت / باور نکنی خیال خود را بفرست / تا در نگرد که بی‌تو چون خواهم خفت» نه از حافظ، که از کمال‌الدین اسماعیل است و بعضی رباعی‌های منسوب به حافظ از عایشه سمرقندی و فتوحی مروزی و مضبوط در نسخه‌های قبل از تولد حافظ است.
از حافظ که بگذریم، مهم‌ترین حیطه فعالیت ریاحی در طول عمرش، کارهای پژوهشی روی شاهنامه فردوسی بود. او از سال 1354 ریاست بنیاد ملی شاهنامه فردوسی را به عهده گرفت که یکی از مجموعه‌های شگفت در تاریخ ایران است. شاید برایتان جالب باشد که مهم‌ترین کار این بنیاد، به بیان بسیاری از کسانی که با آن از نزدیک مرتبط بودند، این بود که تمام نسخه‌های شاهنامه و پژوهش‌ها و کتاب‌ها به زبان‌های مختلف در مورد شاهنامه را گردآوری و در یک مرکز نگهداری کند. ریاحی این ابتکار را نخستین‌بار در بنیاد شاهنامه به کار گرفت تا یک مجموعه بی‌نظیر از تمام آنچه در حوزه میراث مکتوب به شاهنامه مربوط می‌شود، در یک جا جمع گردد.  ریاحی معتقد بود صحبت از شاهنامه مهم‌ترین ابزاری است که می‌تواند فرهنگ ایران را به بهترین شکل به جهان معرفی کند. ریاحی کتابی دارد به نام «فردوسی» که در آن به شرح حال و زندگی فردوسی می‌پردازد او در این کتاب خاطره‌ای از مرحوم استاد بدیع‌الزمان فروزانفر نقل می‌کند که موید همین نکته است: «مرحوم فروزانفر گفته بود وقتی من پس از تحصیل در بشرویه به تهران آمدم هر جا که می‌رفتم کسی حرف‌ها و نوشته‌های مرا تحویل نمی‌گرفت.  بعد به اشاره یکی که گفت شاهنامه بخوان، یکی دو بار شاهنامه را خواندم و از آن پس هر جایی سخنی گفتم و مطلبی نوشتم محبوب جمع شدم.»