اسماعیلیه از بدو ورود به جهان اسلام در تحولات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی مسلمانان بسیار تاثیرگذار بوده و همین موضوع در بین مورخان موجب دو قطبی‌شدن بدخواهان و هواداران آن فرقه شده است. حسن صباح به مثابه نقطه‌عطف تاریخ اسماعیلیه محسوب می‌شود؛ زیرا شخصیت شگفت‌انگیز، زندگی اسرارآمیز و زاهدمنشانه او که اصول عقاید اسماعیلیه را متحول کرد، موجب شد همه توجهات به او و پایگاه اصلی‌اش قلعه الموت معطوف شود. سال ۲۹۸ ه.ق سامانیان به حکومت صفاریان در قهستان خاتمه دادند و حاکمیت بر آن منطقه را به سیمجوریان واگذاشتند. در آن دوران حضور نزاریان اسماعیلی در قهستان چنان گسترش یافت که ابوسهل منور آخرین حاکم سیمجوری با قیام اسماعیلیان مواجه شد. حسن صباح پس از استقرار در الموت و تحکیم مواضع خود، دایره نفوذش را در سراسر نواحی همجوار گسترش داد. در سال۴۸۴ قمری داعی حسین قائنی از طرف حسن صباح مأموریت یافت که به زادگاهش قهستان رفته و به تبلیغ بپردازد. مردم ورود حسین قائنی را مغتنم شمردند و توده مردم با اسماعیلیان متحد شدند. پس از آن و به سرعت طبس، قاین، خور، خوسف، تون، طبس مسینا و اطراف آن به تصرف اسماعیلیان درآمد و داعیان و فداییان اسماعیلی بر فراز کوه‌های مشرف بر شهرها، آبادی‌ها و راه‌های ارتباطی قاین، طبس، خوسف، نهبندان، طبس مسینا، گناباد، فردوس و ترشیز قلعه‌ها برآوردند و در آنها به تک و پاتک پرداختند. در این بین قلعه مرکزی حسن صباح یا قلعه مؤمن‌آباد معروف به قلعه کل حسن صباح، مرکز اصلی قیام و دعوت اسماعیلیان قهستان شد و البته به نوعی پایتخت اسماعیلیان در بیرجند.