امروز هم با همراهی شما به خراسان بزرگ میرویم و به تماشای یکی دیگر از مناطق بسیار زیبا اما ناشناخته آن به نام نهبندان مینشینیم
ناشناخته اما اصیل و تماشایی
نهبندان از آن دسته شهرستانهای ایران است که اگرچه زیباییهای بسیاری دارد اما نهتنها در بین مردم عادی، بلکه در بین ایرانگردان حرفهای هم چندان شناختهشده نیست. دلیل اصلی این امر هم شرایط خاص جغرافیایی آن محدوده است، زیرا نهبندان در حالی امروزه جنوبیترین شهرستان خراسان بزرگ شناخته میشود که در دورههایی از تاریخ، شمالیترین بخش سیستان محسوب میشده است. همین مسأله باعث شده هنوز هم درخشانترین دوره فرهنگی این منطقه دوران اشکانی و ساسانی باشد؛ دورانی که رد پای آن را میتوان در قلعههای مستحکم باقیمانده از آن زمانها پی گرفت. این شهر در دوران حضور اولیه مسلمانان در ایران هم نقش بزرگی ایفا کرده و گواه آن اسکان برخی اعراب خزیمه در این منطقه است که اکنون هم نوادگان آنها بخش مهمی از جمعیت منطقه را شامل میشوند. این شهر همچنین در دوران حضور اسماعیلیان هم از مناطق مهم نفوذ آنان بوده است.
قلعه شاهدژ نهبندان بیش از 1500 سال پیش ساخته شده است. این قلعه که در شش کیلومتری شرق نهبندان قرار دارد بهعنوان بزرگترین و وسیعترین قلعه کوهستانی شرقایران و بزرگترین شهر سنگی مخروبه ایران شناخته میشود. قلعه دارای چندین حصار و برج است و در داخل آن فضاهایی نظیر اتاقهای سربازان، انبارهای آذوقه و آبانبارها قرار دارد. شالوده این بنا مربوط به دوره ساسانی است که در قرن پنجم هجری توسط اسماعیلیان خریداری و بازسازی شده است. این قلعه با دیگر قلاع اسماعیلیه تفاوت محسوسی دارد و از دو نوع بناهای اشرافی و عادی برخوردار است. شاهدژ چهار برج نیمدایرهای داشته که اکنون یکی از آنها برجای مانده است. آنچه بیشتر از هر چیز در این قلعه توجه را به خود جلب میکند تنها در ورودی آن است که در اصل قطعهسنگ بزرگی بوده که به شیوهای ماهرانه تراشیده شده است. در این قلعه، آبانبارهایی به شکل حوض برای ذخیره آب باران وجود دارد.
قلعه دایرهایشکل اشکانیان
قلعه نهبندان با حدود دو هکتار مساحت، مهمترین سازه تاریخی موجود در داخل شهر نهبندان است. با توجه به اشیایی که از محوطه این قلعه بهدستآمده و نقشه موجود، قدمت آن را به دوران اشکانیان و ساسانیان نسبت دادهاند. گفته میشود این قلعه در دوران اسلامی تا دوران حکومت صفویان فعال بوده، اما از آن زمان به بعد متروکه و بدون استفاده مانده است. قلعه نهبندان بهصورت دایرهایشکل بنیان یافته و دورتادور آن را چند عدد برج احاطه کرده است. امروزه تنها بقایای هشت عدد برج قابلشناسایی است.
آسبادهای کویری زیبا
شرایط دشوار طبیعی مناطق کویری و بیابانی ایران باعث شده تا مردم کویرنشین از ابتکار و خلاقیت خود استفاده کرده و با حداکثر بهرهگیری از شرایط و امکانات موجود آن را تحت اختیار و سیطره خود درآورند. مثل مردم نهبندان که با استفاده از ظرفیت وزش بادهای 120روزه سیستان در منطقه، اقدام به ساخت آسبادهای متعددی در نقاط مختلف شهرستان کردند. برترین این آسبادها در روستاهای چهارفرسخ، گوند، خوانشرف و میغان قرار دارند. در این بین آسبادهای خوانشرف تفاوتهایی با باقی آسبادهای منطقه دارند و دوطبقه ساخته شدهاند. آسبادهای خراسانجنوبی به دلیل نوع کاربرد فاقد هر نوع عنصر تزئینی هستند.
مسجدی که قنات دارد
مسجد میغان در روستای میغان واقع در 60کیلومتری شمالغرب نهبندان قرار دارد. مسجد میغان دارای صحن، شبستان گنبددار و شبستان ستوندار و گنبدخانه است. همچنین قناتی در صحن مسجد جاری است که آب آن از زیربنا عبور کرده و در آبگیر پشت مسجد جمع میشود. یک ورودی در صحن مسجد قرار دارد که به داخل شبستان گنبددار مرتبط میشود و محوطهای مستطیلشکل را شامل میگردد که سقف آن گنبدی است و تعداد سه گنبد در این فضا جای گرفتهاند که زیر این گنبدها تزئینات رسمی بندی زیبایی مشاهده میشود. از زیباترین قسمتهای این مسجد شبستان ستوندار آن است.
مزار بیبیمریم
آستان بیبیمریم(س) در محل روستای افضلآباد بخش شوسف شهرستان نهبندان ۳۰ کیلومتری شرق شوسف در یک منطقه کوهستانی قرار دارد. این مکان مقدس در دل کوههای سربهفلککشیده و در پای کوهستان قرار دارد و از آبوهوای به نسبت خوب و مناظر دیدنی خصوصا در بهار و تابستان برخوردار است. این زیارتگاه دارای یک اتاق کوچک 15مترمربعی گنبدی است و در اطراف آن چند اتاق جهت سکونت زوار ساخته شده است. عامه مردم ایشان را بیبیمریمخاتون دختر امامکاظم(ع) و خواهر امامرضا(ع) میدانند.
کوههای مریخی قرمز و خاکستری
کوههای مینیاتوری در پنج کیلومتری غرب نهبندان و حاشیه محور نهبندان ـــ کرمان قرار داشته و حدود یک کیلومتر عرض و ۲۵ کیلومتر طول دارند. این تپهها از شگفت انگیزترین، زیباترین و باشکوهترین جاذبههای طبیعی جهان و پدیدهای منحصر به فرد و بینظیر در طبیعت محسوب میشوند. کلوتهای نهبندان که در محل به کوههای مریخی معروف هستند، طی فرسایش میلیون ساله در حاشیه کویر لوت ایران به وجود آمدهاند. این پدیده طبیعی از مهمترین جاذبههای طبیعی و شگفتانگیز عوارض بیابانی جهان و یکی از مهمترین تفریحگاههای نهبندان محسوب میشود. رصد آسمان در شبهای پر ستاره نهبندان، یکی از ویژگیهای جذاب این منطقه است. این کوهها که به رنگهای قرمز و خاکستری هستند به لحاظ وجود آب، گونههای جانوری و پوشش گیاهی در نوع خود بینظیر است و با رنگهای متنوع و شکل مخروطی بسیار زیبا نظر بسیاری از طبیعتگردان را از دیگر نقاط جهان به خود جلب کرده است.
قلعهدختر شوسف
قلعه دختر شوسف در حدود پنج کیلومتری غرب شوسف و در میان کوههایی به نسبت بلند، بر فراز کوهی به ارتفاع ۲۲۰۰ متر واقع شده است. این قلعه از لحاظ موقعیت، صعبالعبورترین قلعه شهرستان نهبندان بهشمار میرود. در درههای واقع در دو طرف این کوه جویباری روان است که در گذشته آب مورد نیاز اهالی قلعه را تأمین میکرده. بررسی آثار سفالی قلعه بیانگر احداث آن در دوره ساسانی و استفاده از آن در دوران اسلامی، بهویژه اسماعیلیه است.
رودخانهای با بستر سنگی
رودشور نهبندان که در ۱۰کیلومتری نهبندان قرار دارد، مهمترین رودخانه دائمی این شهرستان محسوب میشود. عمده ویژگی زیست محیطی این رودخانه دارا بودن بستر سنگی است که همیشه برخی از مسیرهای آن به دلیل سنگی بودن بستر همچون استخرهای آب نمایان است. از ویژگیهای این رود میتوان به وجود سکونتگاه گونههای مختلف پرندگان همچون عقاب طلایی، کرکس، شاهین و پیغوی کوچک در اطراف آن اشاره کرد. آب این رودخانه که در نهایت به دریاچه هامون میریزد در برخی نقاط آن به بیش از سه متر هم میرسد.
دهسلم زیبا و خوش آب و هوا
روستای دهسلم در ۸۵کیلومتری غرب شهرستان نهبندان در مسیر جاده نهبندان ـــ شهداد قرار دارد. این روستای سرسبز در دل کویر به علت نخلستانهای زیبای خود و مردم مهماننواز این خطه در میان طبیعت دوستانی که قصد سفر به کویر لوت را دارند، بسیار شناخته شده است و اغلب، شبی را در بومگردیهای آن میگذرانند. شغل اصلی اهالی روستا، پرورش شتر است و با توجه به قنات پرآب روستا کشاورزی در دهسلم رونق بسیاری دارد و علاوه بر خرما، گندم، جو و پنبه هم کشت میشود. این روستا نزدیکترین روستای زنده و قابل اقامت در حاشیه بیابان جهانی لوت است. کویر این منطقه یکی از مناسبترین و خاصترین مناطق گردشگری کویری در ایران است. رصد آسمان شب در کویر به دلیل نبود نورهای مصنوعی، گرد و غبار و نبود ابر یکی از زیباترین مناظر روستای دهسلم است که گروههای زیادی بهخصوص در زمان شهاب باران به این منطقه سفر میکنند.
ریگ یلان، جادویی و چشم نواز
ریگ یلان در نزدیکی حیدرآباد نهبندان یکی از حیرتانگیزترین بیابانهای جهان و مقصدهای کویرگردی ایران است و بنا به تشخیص حسگرهای ماهوارههای ناسا در چند سال متوالی به عنوان گرمترین نقطه کره زمین شناخته شده است. همچنین بلندترین تپههای ماسهای دنیا با بیش از ۴۷۵ متر ارتفاع نسبی در ریگ یلان وجود دارد. تپههای ریگ یلان به صورت دیوارههایی با طول کیلومترها کشیده شده و در میان آنها درههایی قرار دارد که به کوچه هم معروف است.




