به گفته دانشمندان سازمان علوم اتمسفری و اقیانوسی آمریکا (NOAA) و شبکه دانشمندان جهانی صخره‌‌های مرجانی (ICRI)، مرجان‌های جهان در حال حاضر چهارمین رویداد سراسری سفیدشدگی را تجربه می‌‌کنند که برای دومین بار در 10 سال گذشته رخ داده است. تنش گرمایی، عامل بیماری سفیدشدگی مرجان‌ها که ناشی از افزایش طولانی‌مدت دمای غیرعادی آب‌های اقیانوسی است از سوی دید‌بان صخره‌‌های مرجانی NOAA (CRW) بررسی شده و براساس گزارش‌ها، در سرتاسر اقیانوس‌های اطلس، آرام و هند گسترده شده است. از فوریه 2023/ بهمن 1401 تاکنون، سفیدشدگی قابل‌توجه مرجان‌ها در هر دو نیمکره شمالی و جنوبی و در همه حوضه‌های اصلی اقیانوسی ثبت شده و همچنان ادامه دارد. رکورد دما در اقیانوس‌ها چند ماه است که پی‌درپی شکسته می‌شود اما این اولین‌بار است که شواهدی سراسری از تاثیر آن بر آبزیان ظاهر می‌شود. برای تایید سفیدشدگی در سطح جهانی، ابتدا باید پدیده‌های سفیدشدگی در هر حوضه اقیانوسی تایید شود. سفیدشدگی انبوه صخره‌های مرجانی، در حداقل 53 منطقه و کشور، از جمله فلوریدا (آمریکا)، دریای کارائیب، شرق اقیانوس آرام گرمسیری (از جمله مکزیک، السالوادور، کاستاریکا، پاناما و کلمبیا)، دیواره مرجانی بزرگ استرالیا، مناطق وسیعی از اقیانوس‌آرام جنوبی (شامل فیجی، وانواتو، تووالو، کیریباتی، و ساموآ)، بخش‌‌هایی از اقیانوس اطلس جنوبی در امتداد سواحل شمال‌شرقی برزیل، بخش‌‌هایی از اقیانوس هند غربی، از جمله تانزانیا، کنیا، موریس، سیشل، تروملین، مایوت و سواحل غربی اندونزی، جزیره کوسو در سنگاپور، دریای سرخ (از جمله خلیج عقبه)، خلیج‌فارس و خلیج عدن ثبت و تایید شده است. آسیب‌دیدگی مرجان‌های خلیج‌فارس به‌علت موج جدید جهانی افزایش دمای آب و بروز سفیدشدگی، در حالی اتفاق می‌افتد که جدا از این مسأله و در حالت عادی نیز، شرایط زیستی برای مرجان‌های این منطقه به‌علت بالا بودن دما، نوسانات دمایی در فصول سرد و گرم، شوری بالاتر از حد میانگین آب‌های اقیانوسی و نرخ بالای رسوب‌گذاری، دشوار بوده است؛ از طرفی دیگر، هنوز بوم‌سازگان‌های مرجانی خلیج‌فارس پس از بروز چند موج گرمایی و سفیدشدگی ناشی از کوتاه شدن فواصل ال-نینو، فرصت کافی و شرایط لازم جهت بازسازی و احیای خود را پیدا نکرده بود. مدل‌های آب‌‌و‌هوایی برای صخره‌‌های مرجانی در طی سال‌های مختلف نشان می‌‌دهد که هم‌راستا با گرم‌شدن اقیانوس‌‌ها، فرکانس و بزرگی تأثیرات بیماری‌زایی و سفیدشدگی افزایش می‌یابد. پیرو وضعیت اخیر صخره‌های مرجانی در نقاط مختلف جهان، سازمان‌ها و تشکل‌های جهانی مرتبط چون NOAA و ICRI شیوه‌های مدیریتی مبتنی بر حفظ توان باززایی بوم‌سازگان‌های مرجانی، حفاظت، احیاء و بازسازی مرجان‌ها را در برنامه‌های راهبردی و استراتژیک خود گنجانده‌اند.

دکتر محمدمهدی زمانی‌جمشیدی / پژوهشگر زیست‌شناسی دریا