حمل‌ونقل عمومی؛ از نگاه خدماتی تا رسالت اجتماعی
شهر، موجودی زنده و پویاست و هر تصمیمی در حوزه مدیریت شهری، مستقیما بر کیفیت زندگی، سلامت روان و سبد معیشتی میلیون‌ها انسان تاثیر می‌گذارد.
پرویز سروری - نایب‌رئیس شورای اسلامی شهر تهران
در این میان، حمل‌ونقل عمومی رگ‌های حیاتی این کالبد بزرگ هستند. طرح تسهیل دسترسی شهروندان به شبکه مترو و اتوبوس از طریق ارزان‌سازی ملموس یا رایگان‌سازی بلیت برای گروه‌های هدف، فراتر از تصمیمی مقطعی، یک «فلسفه مدیریتی جدید» است که تلاش می‌کند رابطه شهروند و مدیریت شهری را بر پایه اعتماد، عدالت و پایداری بازتعریف کند.
برای تبیین دقیق‌تر این ایده، باید ابعاد مختلف آن را مورد واکاوی قرار داد: نخست رویکرد انسان‌محور به توسعه شهری؛ در دهه‌های گذشته، توسعه شهری در بسیاری از کلان‌شهرها به سمت «خودرومحوری» حرکت کرده است؛ ساخت بزرگراه‌ها، تقاطع‌های غیرهمسطح و تونل‌ها، اگرچه لازم بوده‌اند اما عملا فضا را برای خودروهای شخصی فراخ‌تر و برای انسان‌ها تنگ‌تر کرده‌اند. طرح ارزان‌سازی استفاده از حمل و نقل عمومی و رایگان‌سازی بلیت مترو و اتوبوس، گامی تبیینی برای چرخش فرمان مدیریت شهری به سمت «انسان‌محوری» است. وقتی دسترسی به شبکه ریلی و ناوگان اتوبوسرانی از نظر اقتصادی کاملا تسهیل شود، شهروند به جای احساس انزوا در خودروی شخصی، خود را بخشی از یک جامعه پویای شهری می‌بیند. این اقدام، دعوت محترمانه و عملی شهرداری از مردم برای مشارکت در نجات شهر از چنگال ترافیک و آلودگی هواست. بعد دیگر این موضوع بازتعریف یارانه به‌عنوان سرمایه ملی است؛ یکی از مهم‌ترین نیازمندی‌های تبیین این طرح، اصلاح یک نگاه سنتی است؛ نگاهی که بودجه‌های تخصیص‌یافته به بخش بلیت حمل‌ونقل عمومی را «هزینه جاری و از دست‌رفته» می‌پندارد. در نگاه نوین مدیریت شهری، این بودجه‌ها دقیقا یک «سرمایه‌گذاری بلندمدت با ارزش افزوده بالا» هستند. کاهش موانع مالی برای استفاده از مترو و اتوبوس، به طور مستقیم بر کاهش مصرف سوخت، تقلیل آلاینده‌های جوی و در نتیجه کاهش بار بیماری‌های ریوی و قلبی بر دوش نظام سلامت کشور اثر می‌گذارد. پولی که امروز برای یارانه بلیت تخصیص می‌یابد، در واقع پیشگیری از هزینه‌های سرسام‌آور درمانی و زیست‌محیطی فرداست که به بودجه عمومی کشور بازمی‌گردد. دیگر موضوع قابل طرح، توازن معیشتی و صیانت از کرامت شهروندان است؛ عدالت اجتماعی در ویترین پایتخت زمانی ملموس می‌شود که ضعیف‌ترین قشر جامعه برای ساده‌ترین حق خود یعنی «تردد در شهر» دغدغه مالی نداشته باشد.
برای تبیین دقیق‌تر این ایده، باید ابعاد مختلف آن را مورد واکاوی قرار داد: نخست رویکرد انسان‌محور به توسعه شهری؛ در دهه‌های گذشته، توسعه شهری در بسیاری از کلان‌شهرها به سمت «خودرومحوری» حرکت کرده است؛ ساخت بزرگراه‌ها، تقاطع‌های غیرهمسطح و تونل‌ها، اگرچه لازم بوده‌اند اما عملا فضا را برای خودروهای شخصی فراخ‌تر و برای انسان‌ها تنگ‌تر کرده‌اند. طرح ارزان‌سازی استفاده از حمل و نقل عمومی و رایگان‌سازی بلیت مترو و اتوبوس، گامی تبیینی برای چرخش فرمان مدیریت شهری به سمت «انسان‌محوری» است. وقتی دسترسی به شبکه ریلی و ناوگان اتوبوسرانی از نظر اقتصادی کاملا تسهیل شود، شهروند به جای احساس انزوا در خودروی شخصی، خود را بخشی از یک جامعه پویای شهری می‌بیند. این اقدام، دعوت محترمانه و عملی شهرداری از مردم برای مشارکت در نجات شهر از چنگال ترافیک و آلودگی هواست. بعد دیگر این موضوع بازتعریف یارانه به‌عنوان سرمایه ملی است؛ یکی از مهم‌ترین نیازمندی‌های تبیین این طرح، اصلاح یک نگاه سنتی است؛ نگاهی که بودجه‌های تخصیص‌یافته به بخش بلیت حمل‌ونقل عمومی را «هزینه جاری و از دست‌رفته» می‌پندارد. در نگاه نوین مدیریت شهری، این بودجه‌ها دقیقا یک «سرمایه‌گذاری بلندمدت با ارزش افزوده بالا» هستند. کاهش موانع مالی برای استفاده از مترو و اتوبوس، به طور مستقیم بر کاهش مصرف سوخت، تقلیل آلاینده‌های جوی و در نتیجه کاهش بار بیماری‌های ریوی و قلبی بر دوش نظام سلامت کشور اثر می‌گذارد. پولی که امروز برای یارانه بلیت تخصیص می‌یابد، در واقع پیشگیری از هزینه‌های سرسام‌آور درمانی و زیست‌محیطی فرداست که به بودجه عمومی کشور بازمی‌گردد. دیگر موضوع قابل طرح، توازن معیشتی و صیانت از کرامت شهروندان است؛ عدالت اجتماعی در ویترین پایتخت زمانی ملموس می‌شود که ضعیف‌ترین قشر جامعه برای ساده‌ترین حق خود یعنی «تردد در شهر» دغدغه مالی نداشته باشد.
ضمیمه ویژه نامه
تیتر خبرها
