در مسیر تازه
همین دیروز و همزمان با سفر ایران به روسیه، معاون مطبوعاتی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی از قرار گرفتن رابطه فرهنگی ایران و روسیه در مسیر تازه خبر داد و از بخش زبان‌روسی نورنیوز رونمایی شد. در این سال‌ها اتفاقات دیگری هم در رابطه فرهنگی ایران و روسیه رخ داده است که رونمایی از تندیس شعرای ایران در شهرهای روسیه و برگزاری هفته‌های فرهنگی از آن‌جمله‌است.
مسعود احمدوند، رایزن فرهنگی ایران در روسیه درباره برنامه‌های فرهنگی سفر رئیس‌جمهور کشورمان به روسیه به جام‌جم می‌گوید: اهتمام رئیس‌جمهور به موضوعات فرهنگی در این سفر از مواردی است که در آن تردیدی وجود ندارد. ایشان سه برنامه مهم در روسیه دارد که عبارت است از: حضور و سخنرانی در جمع اساتید و دانشجویان دانشگاه دولتی مسکو، حضور در مسجد جامع روسیه و نیز دیدار با ایرانیان مقیم روسیه.
رایزن فرهنگی کشورمان در روسیه، درباره اهمیت این دیدارها توضیح می‌دهد: حضور رئیس‌جمهور کشورمان در مسجد جامع روسیه و سخنرانی در جمع علمای اهل تسنن و تشیع و نمازگزاران به دعوت رئیس اداره دینی این مسجد صورت گرفته و از این بابت مهم است که در جمعیت 147 میلیونی روسیه 30میلیون نفر مسلمان بوده و از این جمعیت بخش زیادی بومی هستند. امسال جشن 1100 سالگی پذیرش رسمی دین اسلام در برخی نقاط روسیه از جمله تاتارستان و ولگا برگزار شده است.
احمدوند درباره اهمیت سخنرانی رئیس‌جمهور کشورمان در جمع اساتید دانشگاه دولتی مسکو، به گفتمان دولت جدید در سیاست خارجی اشاره کرد و آن را پیامی در راستای تحکیم روابط فرهنگی برشمرد.
رایزن فرهنگی ایران در روسیه با اشاره به رابطه پر فراز و نشیب کشورمان با همسایه شمالی می‌گوید: همچنان که این ارتباط اوج و فرودهای بسیار داشته، فرهنگ نیز متاثر شده ولی همیشه روسیه به شناخت ایران علاقه‌مند بوده و گام‌هایی در این زمینه برداشته است.
او درباره اهمیت ایران‌شناسی در روسیه یا دلیل علاقه روس‌ها به شناخت ایران توضیح می‌دهد: بیش از 306 سال پیش، پترکبیر پنج نفر را به اصفهان می‌فرستد تا زبان فارسی را بیاموزند و به عنوان مترجم مشغول به کار شوند. این شاید اولین تلاش روس‌ها برای شناخت ما
باشد.
احمدوند اضافه می‌کند: از سال 1732 میلادی یعنی نزدیک به 300 سال قبل، وزارت خارجه روسیه به تربیت مترجم زبان فارسی همت کرده و نیز سه مکتب مهم ایران‌شناسی به نام مکتب ایران‌شناسی غازان، مکتب مسکو و مکتب سن‌پترزبورگ در روسیه به‌وجود آمده است. نسخه‌شناسی کتب و اسناد فارسی و تصحیح شاهنامه فردوسی نیز در روسیه سابقه دیرینه دارد.
ایران‌شناسی روس‌ها به اعتقاد مسعود احمدوند با ایران‌شناسی دیگران از جمله آمریکایی‌ها و اروپایی‌ها متفاوت است.
او در این باره می‌گوید: پیوستگی جغرافیایی که مواجهه مستقیم ایرانی‌ها و روس‌ها را در پی داشته، به‌علاوه دسترسی بی‌واسطه روس‌ها به ایران از آسیای مرکزی تا قفقاز و نیز علاقه حکمرانان روسی به همسایه جنوبی به دلیل مسائل ژئوپلیتیکی از مهم‌ترین دلایلی است که ایران‌شناسی روس‌ها را با دیگران متفاوت کرده است.
به گفته رایزن فرهنگی ایران در روسیه، همزمان با شناخت ایران، روشنفکران روسی به مفاخر ایران هم علاقه نشان داده‌اند؛ از خیام که بسیار در روسیه معروف است تا سعدی، حافظ، فردوسی و... نزد روشنفکران روسیه جایگاه ویژه‌ای دارند. همین‌طور باستان‌شناسان ایرانی که در کشف بازمانده‌های دوره‌های ساسانیان و اشکانیان سهم قابل اعتنایی داشته‌اند.
گویا رابطه فرهنگی ایران و روسیه در زمان شوروی سابق از سال 1917میلادی به بعد رسمی‌تر و دولتی‌تر شده و اولین موافقت‌نامه فرهنگی بین ایران و شوروی سال 1345 منعقد شده و همچنان پا برجاست.
احمدوند آخرین الحاقیه این قرارداد را مربوط به فروردین امسال می‌داند که به تاسیس مراکز فرهنگی بین دو کشور مرتبط است.





رایزنی فرهنگی ایران در مسکو از سال 1378 تاسیس شده است تاکنون رایزن‌های متفاوتی مسوول رابطه فرهنگی ایران و روسیه بوده‌اند از مهدی سنایی تا مسعود احمدوند و در این سال‌ها برنامه‌های زیادی در این رایزنی فرهنگی به انجام رسیده است که برخی از آنها به این ترتیب هستند:
کمک به چاپ و نشر کتاب‌های مرتبط با فرهنگ و زبان فارسی از جمله ترجمه شش‌جلدی مثنوی، گلستان سعدی، شاهنامه و... .
تهیه فهرست توصیفی نسخه‌های خطی موجود در روسیه.
ترجمه و چاپ و نشر بیش از 70رمان معروف فارسی از جمله آثاری از مصطفی مستور، سیدمهدی شجاعی، مهدی آذریزدی و... .
گفت‌وگوهای مستمر ایران و کلیسای ارتدوکس روسیه که شانزده دوره از آن برگزار شده است.
آموزش زبان فارسی که تا پیش از تاسیس بنیاد سعدی به عهده رایزنی فرهنگی بوده و حالا با مشارکت رایزنی فرهنگی برگزار می‌شود.
برگزاری هفته‌های فرهنگی که بیش از 50 هنرمند در رشته‌های سینما، تئاتر، تجسمی، موسیقی، سفالگری، قلمزنی، مینیاتور و... در جریان این رویداد به روسیه سفر می‌کنند و آنجا هنرشان را به نمایش می‌گذارند.
مشارکت در جشنواره‌ها و نمایشگاه‌های سالانه روسیه و شرکت در روز ایران در دانشگاه‌ها و مراکز فرهنگی این کشور.
تهیه پادکست ایران‌شناسی به زبان روسی با همکاری دانش‌آموختگان دانشگاه روسیه.
تهیه محتوا برای سایت ایران امروز به زبان روسی.
نمایش مستمر فیلم ایرانی به دوبله یا با زیرنویس فارسی در ساعت 5 عصر هر یکشنبه.
برگزاری جشنواره بزرگ صنایع‌دستی و مد اسلامی که به‌زودی برگزار می‌شود.
انتشار مجله ایران‌شناسی که در دستور کار قرار دارد.
در کنار برنامه‌هایی که به صورت مستقیم به همت رایزنی فرهنگی ایران در روسیه انجام شده است، برخی تبادلات فرهنگی دیگر نیز بین ایران و روسیه وجود داشته که از آن جمله می‌توان به حضور مرمت‌کاران ایرانی در روسیه و مرمت ساختمان قدیمی سفارت ایران و آثار ارزشمند تاریخی و هنری موجود در آن اشاره کرد که حوالی سال 1398 اتفاق افتاد. ساختمان قدیمی سفارت ایران در مسکو که بیش از ۲۰۰ سال قدمت دارد سال ۱۸۱۶ بنا شده و از سال ۱۹۲۱ سفارت ایران در این ساختمان استقرار یافته است.
در کنار ارتباطات اینچنینی، طی سال‌های اخیر بارها تندیس مفاخر ایرانی نیز در روسیه نصب شده‌ است. به عنوان نمونه بیشتر از ۲۰سال پیش، مجسمه فردوسی در محل کتابخانه ادبیات خارجی مسکو نصب شد. همچنین رونمایی از تندیس چهار شاعر ایرانی در مسکو و نیز نصب تندیس حکیم عمر خیام در آستاراخان روسیه از دیگر ارتباطات فرهنگی دو کشور بوده است.
چهار شاعری که تندیس آنها در روسیه نصب شده شامل رودکی پدر شعر پارسی، حافظ غزلسرای بزرگ ایران، سعدی شاعر و حکیم و فردوسی حماسه‌سرای بزرگ ایران هستند. این تندیس‌ها در محوطه سفارت کشورمان در مسکو نصب شده‌اند.
تندیس حکیم عمر خیام به عنوان نماد ملی ایران در آستراخان روسیه نیز مرداد سال 1396 رونمایی شد.