Deepseek قاتل انحصار دره سیلیکون
تا همین چند وقت پیش، تصور عمومی این بود که هوش مصنوعی پیشرفته فقط در انحصار چند شرکت بزرگ آمریکایی مثل OpenAI، گوگل و متاست. مدلهای قدرتمندی مثل GPT-4 یا Gemini تنها با هزینههای میلیارد دلاری آموزش دیده بودند و استفاده از آنها برای مردم عادی جهان_ چه از نظر مالی و چه از نظر تحریمهای فناورانه_ تقریبا غیرممکن بهنظر میرسید اما دیپسیک آمد و همه معادلات را بههم ریخت.
رضا سجادیان - گروه کلیک
این استارتآپ چینی با بودجهای فقط 5.6میلیون دلار (کمتر از هزینه یک آگهی تبلیغاتی سوپربول در آمریکا) مدلی ساخت که در بسیاری از آزمونها از رقبای آمریکایی خود بهتر عمل میکند. مهمتر از همه، دیپسیک مدل خود را بهصورت متنباز و رایگان در اختیار تمام جهان قرار داد این یعنی انحصار آمریکایی شکسته شده و هوش مصنوعی برای اولین بار واقعا همگانی شده است.
طوفانی از جنس صفر و یک
داستان از جولای ۲۰۲۳ شروع میشد؛ وقتی لیانگ ونفنگ مدیرعامل ۳۸ساله صندوق سرمایهگذاری «هایفلایر» (High-Flyer) در چین تصمیم گرفت تیمی از نخبهترین مهندسان هوش مصنوعی را جمع کند. او هیچ بودجه کلانی از سرمایهگذاران خارجی نگرفت، هیچ تبلیغات پرهزینهای راه نینداخت و حتی دفتر مرکزیاش را در شهری به جز پکن یا شانگهای انتخاب کرد؛ شهری به نام «هانگژو» که بیشتر به چای سبز و دریاچه معروفش شهرت دارد تا فناوری.
معمای مخلوط متخصصان
راز این موفقیت در معماری فنی هوشمندانهای به نام Mixture of Experts (MoE) نهفته است. به زبان ساده، بیشتر مدلهای هوش مصنوعی بزرگ مثل یک ارکستر عمل میکنند که تمام نوازندگان برای هر نت همزمان مینوازند. این یعنی مصرف انرژی و هزینه بالا. اما دیپسیک مثل یک بیمارستان تخصصی عمل میکند: برای هر سوال فقط آن «پزشک متخصص» که در آن زمینه خبره است فعال میشود. در نتیجه مصرف انرژی بهشدت کاهش مییابد و سرعت پاسخدهی بالا میرود. اما مهمتر از همه، سیاست «متنباز» دیپسیک است. برخلاف OpenAI که بهتدریج مدلهای خود را بسته و تجاری کرد، دیپسیک وزن مدلهای خود (یعنی پارامترهای آموزشدیده) را بهصورت رایگان در اختیار عموم قرار میدهد. این یعنی هر دانشجوی کامپیوتر در تهران یا هر برنامهنویسی در شیراز میتواند مدل را روی لپتاپ شخصی خود نصب کرده و بدون نیاز به اینترنت از آن استفاده کند. حجم مدل فشرده دیپسیک حدود ۴گیگابایت است. یعنی کوچکتر از یک فیلم Full HD.
خبرهای خوب برای فارسیزبانان
هفته گذشته دیپسیک از مدل بهروزرسانیشده خود با نام DeepSeek-R1-Lite-Preview رونمایی کرد. مهمترین ویژگی این نسخه، پنجره زمینه (Context Window) یک میلیون توکنی است. برای اینکه مفهومش را درک کنید: این مدل میتواند سهگانه «سهگنج» (شاهنامه، ایلیاد و اودیسه) را یکجا بخواندوخلاصه کند.یا تمام مکالمات یک سال یک شرکت را تحلیل نماید. یا حتی کتاب «تاریخ بیهقی» را یکجا بررسی کرده والگوهای سبک نویسندگی آن را استخراج کند. اما برای کاربران ایرانی خبر خوشتر این است که دیپسیک به زبان فارسی توجه ویژهای دارد. براساس مستندات فنی منتشرشده، این مدل با ۸۵زبان زنده دنیا آموزش دیده و در میان آنها، گروه زبانهای ایرانی (فارسی، تاجیکی، کردی) سهم قابل توجهی در دادههای آموزشی داشته است.البته هنوز نقاط ضعفی هم وجود دارد.رابط کاربری وب و اپلیکیشن دیپسیک بهطور کامل ازراست به چپ پشتیبانی نمیکندوگاهی درفاصلهگذاری بین کلمات فارسی دچاراشتباه میشود.همچنین دسترسی به آن درایران اگرچه آسانترازبسیاری سرویسهای خارجی است اماهمچنان گاهی با اختلال یا فیلتر مقطعی همراه میشود.
طوفانی از جنس صفر و یک
داستان از جولای ۲۰۲۳ شروع میشد؛ وقتی لیانگ ونفنگ مدیرعامل ۳۸ساله صندوق سرمایهگذاری «هایفلایر» (High-Flyer) در چین تصمیم گرفت تیمی از نخبهترین مهندسان هوش مصنوعی را جمع کند. او هیچ بودجه کلانی از سرمایهگذاران خارجی نگرفت، هیچ تبلیغات پرهزینهای راه نینداخت و حتی دفتر مرکزیاش را در شهری به جز پکن یا شانگهای انتخاب کرد؛ شهری به نام «هانگژو» که بیشتر به چای سبز و دریاچه معروفش شهرت دارد تا فناوری.
معمای مخلوط متخصصان
راز این موفقیت در معماری فنی هوشمندانهای به نام Mixture of Experts (MoE) نهفته است. به زبان ساده، بیشتر مدلهای هوش مصنوعی بزرگ مثل یک ارکستر عمل میکنند که تمام نوازندگان برای هر نت همزمان مینوازند. این یعنی مصرف انرژی و هزینه بالا. اما دیپسیک مثل یک بیمارستان تخصصی عمل میکند: برای هر سوال فقط آن «پزشک متخصص» که در آن زمینه خبره است فعال میشود. در نتیجه مصرف انرژی بهشدت کاهش مییابد و سرعت پاسخدهی بالا میرود. اما مهمتر از همه، سیاست «متنباز» دیپسیک است. برخلاف OpenAI که بهتدریج مدلهای خود را بسته و تجاری کرد، دیپسیک وزن مدلهای خود (یعنی پارامترهای آموزشدیده) را بهصورت رایگان در اختیار عموم قرار میدهد. این یعنی هر دانشجوی کامپیوتر در تهران یا هر برنامهنویسی در شیراز میتواند مدل را روی لپتاپ شخصی خود نصب کرده و بدون نیاز به اینترنت از آن استفاده کند. حجم مدل فشرده دیپسیک حدود ۴گیگابایت است. یعنی کوچکتر از یک فیلم Full HD.
خبرهای خوب برای فارسیزبانان
هفته گذشته دیپسیک از مدل بهروزرسانیشده خود با نام DeepSeek-R1-Lite-Preview رونمایی کرد. مهمترین ویژگی این نسخه، پنجره زمینه (Context Window) یک میلیون توکنی است. برای اینکه مفهومش را درک کنید: این مدل میتواند سهگانه «سهگنج» (شاهنامه، ایلیاد و اودیسه) را یکجا بخواندوخلاصه کند.یا تمام مکالمات یک سال یک شرکت را تحلیل نماید. یا حتی کتاب «تاریخ بیهقی» را یکجا بررسی کرده والگوهای سبک نویسندگی آن را استخراج کند. اما برای کاربران ایرانی خبر خوشتر این است که دیپسیک به زبان فارسی توجه ویژهای دارد. براساس مستندات فنی منتشرشده، این مدل با ۸۵زبان زنده دنیا آموزش دیده و در میان آنها، گروه زبانهای ایرانی (فارسی، تاجیکی، کردی) سهم قابل توجهی در دادههای آموزشی داشته است.البته هنوز نقاط ضعفی هم وجود دارد.رابط کاربری وب و اپلیکیشن دیپسیک بهطور کامل ازراست به چپ پشتیبانی نمیکندوگاهی درفاصلهگذاری بین کلمات فارسی دچاراشتباه میشود.همچنین دسترسی به آن درایران اگرچه آسانترازبسیاری سرویسهای خارجی است اماهمچنان گاهی با اختلال یا فیلتر مقطعی همراه میشود.
