فوران بزرگ آتشفشان زیرآب در ساحل تونگا در جنوب غرب اقیانوس آرام و در نزدیکی استرالیا و نیوزیلند در عصر 25دی 1400 (ساعت 17 و 26دقیقه به وقت محلی) باعث سونامی‌مخرب و ریزش خاکستر در تونگا، جزیره‌ای با حدود 100هزار نفر جمعیت شد. فوران آتشفشانی در طول روز به صورت توده‌ای از خاکستر، بخار و گاز به عرض 5 کیلومتر در طول 20 کیلومتری بر فراز آتشفشان دریایی به هوا برخواست. در طول هشت دقیقه اولیه، آن‌قدر شدید بود که می‌توانست به صورت «صدای رعد و برق بلند» در فیجی، در فاصله بیش از 800 کیلومتری، شنیده شود. تونگا در حلقه آتش در حاشیه اقیانوس آرام قرار دارد. حلقه آتش اقیانوس آرام، منطقه‌ای در اطراف بخش بزرگی از حاشیه اقیانوس آرام است که در آن بیشترین و بزرگ‌ترین فوران‌های آتشفشانی و زلزله‌های دنیا رخ می‌دهد. این نوار به شکل نعل اسبی به طول حدود 40هزار کیلومتر و عرض حدود 500 کیلومتر است. مهم‌ترین فرورانش‌های زمین در این محدوده رخ می‌دهد.

منطقه فرورانش کرمادک ــ تونگا، یک مرز همگراست که از جزیره شمالی نیوزیلند به‌سمت شمال امتداد دارد. مرز شرقی صفحه تونگا یکی از سریع‌ترین مناطق فرورانش است که سرعت فرورانش در آن به 24سانتی‌متر در سال می‌رسد. خندق تشکیل‌شده بین ورقه‌های کرمادک ــ تونگا و اقیانوس آرام دومین گودال ژرف جهان در یک پهنه فرورانش با حدود 10‌‎هزار و 800 متر و همچنین طولانی‌ترین زنجیره آتشفشان‌های غوطه‌ور را در خود جای داده است. در فوران 25 دی 1400، آسیب به ساختمان‌ها و زیرساخت‌ها در پایتخت تونگا، وارد شد به نحوی که شهر با لایه‌ای به ضخامت دو سانتی‌متر از خاکستر و غبار آتشفشانی پوشیده شد. اسکله نوکوآلوفا به‌دلیل سونامی به‌شدت آسیب دید. زمین‌شناسان تونگانی در نزدیکی آتشفشان، انفجارها و یک ستون خاکستر مشاهده کردند. ستون فوران مقدار زیادی از مواد آتشفشانی را به‌داخل استراتوسفر پرتاب کرد که به این گمانه‌زنی منجر شد که باعث ایجاد یک اثر خنک‌کننده موقت آب و هوا می‌شود. محاسبات بعدی نشان داد که حدود 400هزارتن دی‌اکسید گوگرد را به استراتوسفر تزریق کرده و بعید است که هیچ اثر خنک‌کننده جهانی داشته باشد. افرادی که در نیمکره جنوبی زندگی می‌کنند می‌توانند چند ماه پس از فوران، غروب بنفش خورشید را انتظار داشته باشند. اثر خنک‌کنندگی 1/0 تا 5/0 درجه سانتی‌گراد ممکن است تا بهار ادامه داشته باشد. این فوران به‌عنوان یک رویداد یک در هزار سال برای دهانه هونگا بود که می‌تواند تا رتبه پنجم در شاخص انفجار آتشفشانی (VEI) قرار بگیرد. این شاخص را کریس نیوهال از سازمان زمین‌شناسی ایالات متحده و استفان سلف در دانشگاه هاوایی در سال 1361 شمسی/ 1982 میلادی ابداع کردند. در این شاخص از حجم مواد انفجاری، ارتفاع ابر فوران و مشاهدات کیفی با استفاده از اصطلاحات از «ملایم» تا «عظیم» برای تعیین مقدار انفجار استفاده می‌شود. بزرگ‌ترین اندازه در این مقیاس با مهم‌ترین فوران‌های تاریخ با درجه 8 مشخص می‌شود. این مقیاس لگاریتمی است. یکی از ساکنان پایتخت تونگا گفت که هنگام فوران، صدای یک‌سری انفجارهای اولیه کوچک‌تر شنیده شد. تقریبا 15دقیقه بعد امواج سونامی به ساحل رسید. سونامی با حداکثر ارتفاع 15 متر به ساحل غربی جزیره تونگا رسید و خسارات سنگینی وارد کرد.