اخترشناسان از وجود ساختارهایی عظیم در کهکشان ما خبر داده‌اند
راز حباب‌های فرمی
در عالم هستی ساختارهایی وجود دارد و پدیده‌های رخ می‌دهد که بسیار غیرمنتظره و عجیب است. حباب‌های فرمی از آن جمله‌اند! حدود 11 پیش، اخترشناسان در کمال ناباوری کشف کردند از ناحیه‌هایی در بالا و پایین قرص کهکشانی، پرتوهای گاما بسیار پرانرژی گسیل می‌شود. این ناحیه‌ها همانند حباب‌هایی غول‌پیکر در بالا و پایین قرص کهکشانی بر فراز مرکز کهکشان قرار دارد؛ یعنی همان جایی که سیاهچاله اَبَرپُرجرمی با جرمی معادل 3/4 میلیون برابر جرم خورشید جا خوش کرده است! عجیب‌تر آن‌که این حباب‌های عظیم با سرعتی نزدیک به 5/3 میلیون کیلومتر بر ساعت در حال انبساط هستند. اندازه هر یک از این حباب‌ها با دمایی نزدیک به چهار میلیون درجه به حدود 25 هزار سال نوری می‌رسد. کشف این ساختار غول‌پیکر کیهانی به یاری تلسکوپ فضایی فرمی میسر شد که در واقع یک آشکارساز پرتو گاما بود؛ از این رو، این ساختارهای اسرارآمیز حباب‌های فرمی نام گرفته‌اند. عظمت این حباب‌های گسیلنده پرتو گاما زمانی بهتر مشخص می‌شود که به جایگاه خورشید در راه کهکشان توجه کنیم. کهکشانی که خورشید به آن تعلق دارد، یک کهکشان مارپیچی است که خورشید در لبه بیرونی یکی از بازوهای این کهکشان قرار دارد. قطر این کهکشان حدود 100هزار سال نوری برآورد می‌شود و فاصله خورشید از مرکز کهکشان حدود 26هزار سال نوری است. البته این کهکشان ساختاری مانند یک قرص دارد. کل پیکره این کهکشان در احاطه هاله کهکشانی است. حال به آن اضافه نمایید وجود دو حباب غول‌پیکر گسیلنده پرتو گاما را که هر یک، اندازه‌‌ای تقریبا معادل فاصله منظومه شمسی از سیاهچاله مرکزی کهکشان دارند!
اخترشناسان هنوز به‌درستی نمی‌دانند چنین ساختار عظیمی چگونه شکل گرفته است. این ایده مطرح شد که شاید میلیون‌ها سال پیش مجموعه پرشماری از ستاره‌های پرجرم در نزدیک ناحیه مرکزی کهکشان به‌وجود آمدند. سپس این ستاره‌ها، فوران‌ها و تابش‌های شدیدی داشتند که منجر شد حباب‌های فرمی شکل گیرند. اما این سناریو چندان مقبولیت نیافت؛ به‌ویژه آن که عمده تابش این حباب‌ها، پرتوهای بسیار پرانرژی گاماست. بعید به نظر می‌رسد ستاره‌ها بتوانند به‌تنهایی خاستگاه اصلی چنین تابش‌هایی باشند. اما سناریوی دیگر به نظر می‌رسد محتمل‌تر باشد. احتمالا سیاهچاله مرکزی کهکشان ما میلیون‌ها سال پیش جرم عظیمی از ماده را بلعیده است؛ به‌دنبال چنین رویدادی، معمولا سیاهچاله‌ها فوران‌های عظیم ماده دارند. سرعت چنین پرتابه‌هایی از گاز داغ، ممکن است به نزدیک سرعت نور برسد و به‌علاوه، در گستره وسیعی از طیف الکترومغناطیسی از جمله پرتوهای گاما می‌توانند تابش کنند. در اطراف سیاهچاله ابر پرجرم سایر کهکشان‌ها چنین «جت‌هایی» از گاز داغ مشاهده شده‌اند. این جت‌ها گاهی تا چند برابر اندازه یک کهکشان گسترش می‌یابند. شاید در اطراف سیاهچاله مرکزی کهکشان ما نیز دقیقا چنین رویدادی در گذشته اتفاق افتاده است که اکنون بقایای مواد پرتاب‌شده را به‌صورت حباب‌های فرمی رصد می‌کنیم. اما حتی این نظریه نیز به تأیید رصدی جدی نیاز دارد. برخی از اخترشناسان هم این ایده را مطرح کرده‌اند که شاید حباب‌های فرمی، نتیجه برخورد و برهمکنش ماده و پاده ماده در نزدیکی مرکز کهکشان بوده‌اند. به نظر می‌رسد اخترشناسان ساختارهای عظیم کیهانی را کشف کرده‌اند که نحوه پیدایش آنها همچنان یک راز است!
اخترشناسان هنوز به‌درستی نمی‌دانند چنین ساختار عظیمی چگونه شکل گرفته است. این ایده مطرح شد که شاید میلیون‌ها سال پیش مجموعه پرشماری از ستاره‌های پرجرم در نزدیک ناحیه مرکزی کهکشان به‌وجود آمدند. سپس این ستاره‌ها، فوران‌ها و تابش‌های شدیدی داشتند که منجر شد حباب‌های فرمی شکل گیرند. اما این سناریو چندان مقبولیت نیافت؛ به‌ویژه آن که عمده تابش این حباب‌ها، پرتوهای بسیار پرانرژی گاماست. بعید به نظر می‌رسد ستاره‌ها بتوانند به‌تنهایی خاستگاه اصلی چنین تابش‌هایی باشند. اما سناریوی دیگر به نظر می‌رسد محتمل‌تر باشد. احتمالا سیاهچاله مرکزی کهکشان ما میلیون‌ها سال پیش جرم عظیمی از ماده را بلعیده است؛ به‌دنبال چنین رویدادی، معمولا سیاهچاله‌ها فوران‌های عظیم ماده دارند. سرعت چنین پرتابه‌هایی از گاز داغ، ممکن است به نزدیک سرعت نور برسد و به‌علاوه، در گستره وسیعی از طیف الکترومغناطیسی از جمله پرتوهای گاما می‌توانند تابش کنند. در اطراف سیاهچاله ابر پرجرم سایر کهکشان‌ها چنین «جت‌هایی» از گاز داغ مشاهده شده‌اند. این جت‌ها گاهی تا چند برابر اندازه یک کهکشان گسترش می‌یابند. شاید در اطراف سیاهچاله مرکزی کهکشان ما نیز دقیقا چنین رویدادی در گذشته اتفاق افتاده است که اکنون بقایای مواد پرتاب‌شده را به‌صورت حباب‌های فرمی رصد می‌کنیم. اما حتی این نظریه نیز به تأیید رصدی جدی نیاز دارد. برخی از اخترشناسان هم این ایده را مطرح کرده‌اند که شاید حباب‌های فرمی، نتیجه برخورد و برهمکنش ماده و پاده ماده در نزدیکی مرکز کهکشان بوده‌اند. به نظر می‌رسد اخترشناسان ساختارهای عظیم کیهانی را کشف کرده‌اند که نحوه پیدایش آنها همچنان یک راز است!
