مدرسه‌ای برای کودکان افغانستان

خبرنگار جام‌جم از مدرسه بین‌المللی جلال آل‌احمد گزارش می‌دهد؛ مدرسه‌ای که این روزها محلی برای آموزش کودکان‌کار و تبعه افغانستان است

مدرسه‌ای برای کودکان افغانستان

‌ اینجا افغانستان کوچکی است که در خیابان مظاهری محله‌شوش قرار دارد. از همان ابتدا که وارد ساختمان قدیمی مدرسه جلال آل‌احمد می‌شویم‌ نقشه افغانستان به چشم می‌آید. روی نقشه نوشته است: «افغانستان سرزمین ثروتمندی است.» تعداد بی‌شمار معادن طلا و مس کشور همسایه، خود را نشان می‌دهد آنقدر که نقشه را پر کرده است. بعد اما کودکان افغانستانی کیف مدرسه به دوش انداخته از پله‌های قدیمی بالا می‌روند تا خود را به کلاس درس برسانند. «آب... بابا آب داد» بخوانند و «دو دو تا چهار تا می‌شود» حساب کنند. با این که مدرسه بین‌المللی است و تا سه چهار سال پیش دانش‌آموزانی از تاجیکستان، بنگلادش، عربستان و پاکستان هم در این مدرسه درس می‌خواندند اما حالا و به‌دلیل شرایط سیاسی افغانستان، ملیت همه حدود 450‌دانش‌آموز افغانستانی است. این روزها مدرسه بین‌المللی جلال‌ آل احمد خیلی شلوغ است. در این مدرسه در دو نوبت صبح و بعدازظهر و برای دانش‌آموزان دختر و پسر کلاس برگزار و به دانش‌آموزانی که نمی‌توانند در هیچ مدرسه دولتی درس بخوانند آموزش داده می‌شود. بسیاری از دانش‌آموزان، کودکان‌کارند اما به لطف مدیران مدرسه، معلمان و خیرین، مدرسه پابرجاست و در دو نوبت به دانش‌آموزان آموزش داده می‌شود.

 زن چادرش را زیر چانه جمع‌کرده و ماسک سیاهی به صورت زده است. با لهجه کشور همسایه حرف می‌زند.‌ دو هفته است که به ایران مهاجرت‌‌ و به مدرسه مراجعه‌کرده تا پسر 12‌ساله‌اش را ثبت‌نام کند. عبدالاحمد نادری، مدیر دانش‌آموزان پسر از پسر این زن آزمون تعیین‌سطح گرفته است. پسر 12‌ساله باید در کلاس‌اول حاضر شود. مادر می‌گوید: «شرایط تحصیل در افغانستان خوب نیست. اول سال در مدرسه ثبت‌نام می‌کردیم و بدون این که پسرم در کلاس حاضر شود آخر سال کارنامه قبولی می‌گرفتیم.»
به پسر نوجوان کتاب کلاس اول، دفتر و لوازم‌تحریر می‌دهند و او را می‌برند طبقه بالا، پیش دانش‌آموزانی که با صدای بلند حرف «ی» را یکصدا با هم می‌خوانند. نادری نگاه می‌کند به نقشه افغانستان که بالای سرش آویزان کرده است. به کشوری که 30سال پیش از آنجا به ایران مهاجرت کرد. او خاطره‌ها دارد از تاسیس مدرسه. از سال77 که مدرسه جلال ‌آل‌احمد در خانه‌اش متولد و به جایی برای آموزش کودکان بازمانده از تحصیل تبدیل شد. بعد مجوزهای مدرسه را از سفارت افغانستان گرفت و همزمان مجوزها از دولت ایران هم گرفته شد تا مدرسه بین‌المللی جلال شکل و شمایلی شبیه‌ امروز پیدا کند و دانش‌آموزانی از کشورهای پاکستان، بنگلادش، عربستان و افغانستان در آن ثبت‌نام کنند. حالا اما تمام حدود 450دانش‌آموز مدرسه، تبعه افغانستان هستند. مدرسه در دو نوبت صبح و عصر با مدیریت سمانه سنگسری، مدیر دانش‌آموزان دختر و عبدالاحمد نادری، مدیر دانش‌آموزان پسر فعالیت می‌کند. مدرسه‌ای که تعداد زیادی از دانش‌آموزان آن‌ کودکان‌کار هستند و با کمک خیرین پابرجاست.
 آنلاین بهتر است
‌از لای در نیمه‌باز کلاس، صدای معلم جوان را می‌توان شنید. معلم می‌گوید: «مساحت مستطیلی به ‌عرض4 و طول‌7 چقدر می‌شود؟» صدایش درون کلاس خالی می‌پیچد. سر که می‌چرخانیم می‌بینیم که نیمکت‌های چوبی قدیمی همه خالی‌اند. روی معلم به سمت گوشی موبایلش است. معلم می‌گوید به دانش‌آموزانش آنلاین درس می‌دهد. او  ‌10 سالی در این مدرسه سابقه‌کار دارد و به دانش‌آموزان دختر و پسر مقطع سوم‌ابتدایی آموزش می‌دهد. پرسش اما این است که آیا همه دانش‌آموزان به‌راحتی می‌توانند در کلاس آنلاین شرکت کنند؟ این معلم جوان توضیح می‌دهد که برخی‌ دانش‌آموزانش پیش از این گوشی‌همراه نداشتند و او به شکل امانتی برای یکی دو دانش‌آموز گوشی‌همراه تهیه کرد. سه چهار دانش‌آموز دیگر با هم پول جمع کردند و گوشی تلفن خریدند و دانش‌آموزان دیگر هم از گوشی تلفن‌همراه عمو، خاله‌ یا همسایه‌ها استفاده می‌کنند. این معلم می‌گوید که کیفیت آموزش به‌صورت آنلاین بالاتر رفته چراکه دانش‌آموزانش هر زمان که بخواهند می‌توانند پای درس و مشق بنشینند. او توضیح می‌دهد که دانش‌آموزانی که همزمان کار می‌کنند، این روزها با آموزش آنلاین بهتر می‌توانند درس بخوانند.
این حرف معلم مقطع اول‌ابتدایی نیز هست. او توضیح می‌دهد که این روزها بسیاری از دانش‌آموزانش که کار می‌کنند به‌راحتی با برنامه‌ریزی و دیدن چند‌باره فیلم‌ها درس را یاد می‌گیرند. این دختر جوان توضیح می‌دهد: «حدود 90‌درصد از والدین دانش‌آموزانم بی‌سواد بوده و آنها هم با آموزش آنلاین، باسواد شده‌اند.»
 کلاس‌های حضوری
‌همه کلاس‌های درس این مدرسه آنلاین برگزار نمی‌شود. هنوز هم می‌شود مادرانی را دید که دست در دست دختر و پسر دانش‌آموزشان به سمت مدرسه قدیمی می‌روند. دو کلاس از سه کلاس طبقه‌دوم مدرسه پر از دانش‌آموز است. روی در کلاس چوبی و طوسی نوشته است: «ظرفیت کلاس 11‌نفر.» یازده دانش‌آموز پسر پشت نیمکت‌های چوبی نشسته‌اند. یکی از پسرها با صدای بلند از روی کتاب درس می‌خواند و معلم ریزنقش، غلط‌هایش را می‌گیرد. یکی از پسرهای کلاس اما قبل از معلم غلط‌های دوستش را می‌گیرد. اسمش مصطفی است و مانند دیگر دوستانش چشمانی بادامی و زیبا دارد. او متولد سال ‌1391 است و در مقطع دوم‌ابتدایی درس می‌خواند. مصطفی از دیگر دوستانش زرنگ‌تر به‌نظر می‌رسد و تا معلم سوالی می‌کند زودتر از همه جواب می‌دهد. معلم این کلاس می‌گوید که دانش‌آموزانش توان تهیه گوشی‌همراه را نداشتند به همین ‌دلیل کلاسشان حضوری برگزار می‌شود. همه شاگردان کلاس شیطان‌اند و در زمان آموزش معلم، حرف می‌زنند و از جا بلند می‌شوند. یکی‌شان اما از همه آرام‌تر و اسمش عیسی است. یک خانه کشیده بالای برگه کتابش و می‌گوید تازه دو ماه است‌ از کشورش افغانستان به ایران آمده است. وقتی حرف می‌زند بغض دارد و حواسش به نقاشی خانه‌ای است که بالای همه برگه‌های کتاب کشیده است.
‌دخترها آرام و ساکت نشسته‌ و هر کدام یک نیمکت را پر کرده‌اند. بین هر دانش‌آموز یک نیمکت خالی است. معلم تند و سریع می‌پرسد: «ط مثل؟» یکی‌شان می‌گوید: «مثل طاووس.» معلم لبخند می‌زند و طاووس را روی تخته می‌نویسد. یکی دیگر می‌گوید: «مثل طاهره... مثل من...» معلم می‌خندد و نام طاهره را هم روی تخته می‌نویسد. طاهره لبخند می‌زند و با مداد آرام نامش را روی برگه دفترش می‌نویسد. معلم می‌گوید: «سه خط از طاهره و طاووس بنویسید.» طاهره لبخند می‌زند و نامش را روی برگه‌های سفید دفتر خوش‌خط می‌نویسد.
 کودکی از دست رفته
‌نامش ثریا است و نسبت به همکلاسی‌هایش قدبلندتر و بزرگ‌تر به نظر می‌رسد. 9سال دارد اما در مقطع اول‌ابتدایی درس می‌خواند. می‌گوید تا سال گذشته در خیابان گل می‌فروخت، به همین دلیل از درس و مشق عقب افتاده. حالا اما شرایط کاری‌اش تغییر کرده و در خانه و کنار مادر کار می‌کند. ثریا می‌گوید که هزار برس مو در خانه مونتاژ می‌کند و 15هزار تومان می‌گیرد. دست‌های کوچک ثریا پوست‌پوست شده است. لبخند تلخی می‌زند و می‌گوید: «مونتاژ برس خیلی سخت است.»
 مریم 15سال دارد و تا دو سال قبل در افغانستان با خانواده‌اش زندگی می‌کرد. همان‌جا تا مقطع هفتم هم درس خواند اما زمانی که به مدرسه جلال‌آل‌احمد آمد او را در کلاس‌اول نام‌نویسی کردند. حالا در کلاس‌سوم درس می‌خواند. مریم در کنار درس‌خواندن کار هم می‌کند.
او در خانه پستانک مونتاژ می‌کند و برای مونتاژ هر
هزار پستانک 5000تومان دستمزد می‌گیرد. این را که می‌گوید آهی می‌کشد و نگاهش را پایین می‌اندازد.
دست‌هایش را پنهان می‌کند اما باز هم می‌توان دید که تاول روی دست‌هایش را پر کرده است. بنیامین که تازه هشت‌ساله شده و در مقطع دوم دبستان درس می‌خواند، می‌گوید که ظهرها بعد از تمام‌شدن مدرسه ‌‌همراه برادر بزرگ‌ترش ضایعات جمع می‌کند و برای هر‌ کیلو ضایعات فقط 10هزارتومان به او می‌دهند. سمانه سنگسری یکی از مدیرهای مدرسه که برای بازدید از کلاس‌ها آمده است تا دست‌های بنیامین را می‌بیند به او برگه معرفی‌نامه به پزشک می‌دهد و می‌گوید: «نمی‌توانیم به او بگوییم کار نکن و فقط می‌توانیم او را به پزشک معرفی کنیم.»
‌ظهر شده و کلاس درس پسرها تمام شده است. پسرها از راه‌پله قدیمی مدرسه پایین می‌روند. در چوبی را باز می‌کنند و درون خیابان شلوغ قدم می‌زنند. خیابان پر از پدر و مادرهایی است که دست فرزندانشان را گرفته‌اند. بچه‌هایشان روپوش مدرسه به تن دارند. پسرهای شیطان مدرسه بین‌المللی جلال‌آل‌احمد با کوله‌پشتی‌ها و کفش‌های هم‌شکل در خیابان بین دانش‌آموزان دیگر گم می‌شوند. حالا دیگر نمی‌توان تشخیص‌شان داد. صدای خنده‌شان اما خیابان را پر کرده است.



به اضافه آموزش
‌کمد آهنی درون اتاق پر از دارو و وسایل حفاظت‌جمعی مانند ماسک، کلاه و کفش استریل پزشکی است. قوطی‌های خوراکی قطره‌آهن در یک طبقه و قرص‌های ویتامین در طبقه دیگری منظم چیده شده است.
نادری، یکی از مدیران مدرسه توضیح می‌دهد که مدرسه نه‌تنها محلی برای آموزش که محلی برای رسیدگی به مشکلات کودکان است. هفته‌ای یک‌بار پزشکانی به مدرسه می‌روند و دانش‌آموزان را رایگان ویزیت می‌کنند. به‌جز این هم هر دانش‌آموزی که بیمار می‌شود با معرفی‌نامه مدرسه به مراکز‌درمانی می‌رود.
او تعریف می‌کند که مراقبت از سلامت دانش‌آموزان برای او و دیگر کادر مدرسه مهم است و به همین دلیل نادری هفته‌گذشته یکی از دانش‌آموزان را برای مداوا به مرکز درمانی برد. نادری اما آنجا با صحنه عجیبی مواجه شد. این دانش‌آموز مادرزادی 6انگشت پا داشت و به همین دلیل نمی‌توانست خوب راه برود. بعد از بررسی بیماری قرار شد دانش‌آموز را عمل کنند. بعد اما بیماری دیگری بروز کرد. مدیر این مدرسه می‌گوید که این دانش‌آموز و اعضای خانواده‌اش به دلیل شغل‌شان یعنی جمع‌آوری ضایعات، بیماری پوستی دارند و باید درمان شوند. دانش‌آموزان زیادی هستند که نیاز به درمان دارند. یک دانش‌آموز مشکل بینایی دارد و دانش‌آموز دیگری بیماری کلیوی دارد. سمانه سنگسری از دیگر کمک‌هایی که به مدرسه می‌شود می‌گوید و توضیح می‌دهد که هر ماه به کمک خیرین لباس نو، بسته ارزاق ماهانه، لوازم‌تحریر و مایحتاج روزانه برای خانواده‌های دانش‌آموزان تهیه می‌کنند. پیدا کردن کار برای پدران دانش‌آموزان هم یکی دیگر از کارهایی است که نادری و سنگسری در این مدرسه انجام می‌دهند.