فراز و فرود ژانر در ایران

در دهه‌های گذشته چه ژانری موردعلاقه تماشاگران بوده‌است؟

فراز و فرود ژانر در ایران

ژانر یا گونه‌های سینمایی در هر دهه در سینمای ایران رونق مخصوص به خود را داشته‌ است. شاید بتوان این شوق مخاطبان به تولیدات گونه‌های سینمایی در ایران را همچون آینه‌ای از اتفاقات موجود در جامعه تلقی کرد اما شاید این موضوع چندان هم سنجه مناسبی برای جامعه‌شناسان نباشد. اگر معیارمان را از سطح کیفی ساخته‌‌های سینمای ایران طی چهار دهه گذشته کنار بگذاریم و با متر و عیار کمیتی به ماجرا نگاه کنیم، شاید بتوانیم یک دسته‌بندی ژانری نسبت به دهه‌های گذشته فهرست کنیم. به این معنا که می‌شود دهه 60 را دهه رونق چشمگیر سینمای کودک بدانیم و احتمالا دلیل آن را رسیدن هرم جمعیتی اضافه شده در اواخر دهه50 به جمعیت ایران بدانیم؛ جمعیتی که در میانه‌های دهه60 به سن کودکی رسیده‌اند و نیازمند خوراک مناسب سینمایی هستند، بنابراین ساخته‌های ژانر کودک برای این تعداد افراد به اندازه‌ای است که باعث رونق این گونه سینمایی شده‌است. در دهه 70 تغییرات در ساختار سیاسی باعث شد فیلم‌های عاشقانه و اجتماعی رونق بگیرد. اتفاقی که می‌توان آن را نه تنها در فهرست کمیتی تولیدات این ژانر که در میزان استقبال تماشاگران از فیلم‌های ساخته شده در این ژانر متوجه شد؛ چرا که این دهه در فهرست فیلم‌های پرفروش هم می‌توان به این گونه سینمایی اشاره کرد.

دهه 60   سینمای کودک
اگر در ارتباط با انتساب یک گونه سینمایی به یک دهه هر چقدر هم شک داشته باشیم در درباره با اقبال سینمای کودک در دهه 60 هیچ شکی وجود ندارد. در این دهه فیلم‌هایی در سینمای ایران ساخته شد که همچنان به عنوان خوراک فرهنگی کودکان کارکرد دارد. به این معنا که هنوز هم می‌توان به تماشای این فیلم‌ها نشست و از آن لذت برد. فروش قابل‌توجه فیلم‌های کودک از گلنار و شهر‌موش‌ها گرفته تا سفر جادویی و مدرسه پیرمردها هم باعث شد بسیاری از فیلمسازان به‌واسطه فروش تضمین‌شده این آثار هم میل به ساخت فیلم در ژانر کودکان داشته باشند. موید همه این موارد، رونق شگفت جشنواره فیلم کودکان در اصفهان بود، جشنواره‌ای که در بهترین وضعیت خود در همه این سال‌ها قرار داشت.

دهه 70   سینمای عاشقانه
تحولات صورت‌گرفته در ساختار سیاسی دهه 70 از یک سو و البته رسیدن همان هرم جمعیتی اضافه‌شده در دهه 60 به سن جوانی، یکی از دلایل رونق سینمای اجتماعی با تم عاشقانه در این دهه بود. در این دهه هنوز فیلم‌های اجتماعی روی پرده رنگ و بویی از جامعه پیرامونی نداشت و اغلب ساخته‌ها با هدف قرار دادن مخاطب جوان و تاکید بر مسائل عاشقانه روی پرده می‌رفت. نکته مهم این‌که تقریبا فیلم قابل‌توجهی در این میان ساخته نشد، به این معنا که با توجه به مخاطب تضمین‌شده آثار ساخته‌شده در این ژانر و در این دهه، فیلمی با استانداردهای قابل‌قبول تولید نشد. هرچند این رویه یک پیامد آشکار در رابطه با سینما داشت و آن هم خیل عظیم حضور بازیگران چشم‌رنگی در سینما بود.

دهه 80   سینمای اجتماعی 
با ورود به این دهه، سینما بازگشتی به ژانر اجتماعی داشت اما باتوجه قرار دادن معضلاتی که گریبانگیر متولدین دهه سوم بعد از انقلاب بود. فیلم‌هایی که شخصیت‌های آن، بیشتر از آن‌که به فکر اعتراض به انسدادهای اجتماعی باشد به مشکلات خانوادگی که درگیر آن بود، توجه داشت. این رویه در ساخته‌های این دهه به قدری عیان است که شاید سینمای منتسب به این دهه را به جای سینمای اجتماعی، سینمای خانوادگی نام بگذاریم. هر چند سینمای ایران در ژانرهای پلیسی و عاشقانه ضعف‌های آشکاری داشته اما در سینمای اجتماعی ساخته‌های قابل‌تامل بسیاری وجود دارد، و این رویه همچون سینمای کودک محدود به یک دهه نیست و تا امروز در جریان است.

دهه 90   سینمای کمدی
ژانر کمدی را نمی‌توان محدود به یک دهه کرد، از همان ابتدای دهه 60 تا به امروز این ژانر از جمله پراقبال‌ترین ژانرهای تماشاگران ایرانی بوده است. درستی این نگاه را می‌توان در فتح گیشه‌ها و فهرست پرفروش‌های سینمای ایران دید. تقریبا در همه دهه‌های گذشته، فیلم‌های کمدی در صدر فیلم‌های پرفروش سال بوده‌اند اما تفاوت دهه 90 با سال‌های گذشته در رابطه با این ژانر این است که سینمای کمدی در این دهه به نوعی ابتذال چشمگیر دچار شد که تا امروز هم چنین ابتذالی در سینمای کمدی ایران دیده می‌شود. سینمایی که تنها با شوخی‌های جنسی و تابوشکنی‌های عرفی توانسته سرپا بماند.