در میان بحران اوکراین، کشورهای حاشیه خلیج فارس کجا هستند؟
بلاتکلیفی کشورهای وابسته
جهان از بن‌بست اوکراین نگران است. دولت آمریکا ادعا کرده روسیه قصد دارد به‌زودی به اوکراین حمله کند. مقامات روسیه نیز تاکید می‌کنند با توجه به رد درخواست‌های کلیدی کرملین توسط واشنگتن، جایی برای خوشبینی در ارتباط با حل این بحران وجود ندارد.
با بالا گرفتن تنش‌ها، مشخص نیست که این وضعیت خطرناک چگونه پیش خواهد رفت. کشورهای شورای همکاری خلیج‌فارس (GCC) نقش مهمی در بحران مرزی روسیه و اوکراین بازی نمی‌کنند. با این وجود، همه آنها شرکای مهم ایالات متحده هستند. واشنگتن به‌دنبال جلب حمایت متحدان و دوستان خود در سراسر جهان است زیرا ایالات متحده و اکثر متحدانش در ناتو با روس‌ها مقابله و در عین حال حمایت بیشتری از کی‌یف می‌کنند. اکنون این سؤال وجود دارد که اعضای شورای همکاری خلیج‌فارس در کجای بحران اوکراین قرار دارند.
برای اکثر کشورهای عربی خلیج‌فارس، تمایل شدیدی برای اجتناب از اتخاذ هرگونه موضع قاطع یا عمومی در مورد این بحران وجود دارد. این پادشاهی‌های عربی روابط خوبی با واشنگتن، کی‌یف و مسکو دارند. جانبداری بیش از حد از یکطرف می‌تواند به روابط آنها با غرب یا با روسیه آسیب برساند. در این چارچوب، سعودی‌ها، عمانی‌ها و کویتی‌ها بیانیه‌هایی را منتشر می‌کنند که خواستار راه‌حل‌های دیپلماتیک برای بحران اوکراین هستند یا صرفا ناظران آرام این بن‌بست هستند. در 25 ژانویه، وزارت خارجه عمان «نگرانی مسقط را در مورد تحولات پیرامون بحران اوکراین و پیامدهای تشدید تنش در آن منطقه» ابراز کرد و از کشورهای سراسر جهان خواست تا «تلاش‌های دیپلماتیک بیشتری برای غلبه بر این بحران مطابق با اصول حقوق بین‌الملل انجام دهند».
یک روز بعد، همزمان با پایان یافتن پنجمین گفت‌وگوی راهبردی ایالات متحده و کویت، آنتونی بلینکن، وزیر خارجه ایالات متحده، بحران اوکراین را با همتای کویتی خود، شیخ احمد ناصر الصباح مطرح کرد. همان‌طور که دیپلمات ارشد آمریکا بیان کرد، کویتی‌ها نیاز به پاسخ جهانی به بن‌بست روسیه و اوکراین را بهتر از هرکسی درک می‌کنند چرا که در سال‌های 1990 و 1991، تجربه تهاجم عراق و اشغال کشورشان توسط رژیم صدام را شاهد بودند. با این حال مقامات کویتی از به کار بردن الفاظ تند یا هرگونه اقدامی علیه رفتار روسیه در اوکراین یا حتی اقداماتی نزدیک به آن خودداری کرده‌اند.
بلینکن در این ماه همچنین به بررسی بحران اوکراین در گفت‌وگو با مقامات عربستان سعودی و امارات متحده عربی پرداخته‌است. با این حال، مانند همتایان خود در مسقط و شهر کویت، مقامات ریاض و ابوظبی از حمایت قاطعانه از ایالات متحده علیه روسیه در ارتباط با این بن‌بست خودداری کرده‌اند.
دکتر آندریاس کریگ، استادیار دانشکده مطالعات امنیتی در کینگز کالج لندن می‌گوید: اماراتی‌ها احتمالا بازی بی‌طرفی را انجام خواهند داد زیرا نمی‌خواهند آنچه را که با دولت ولادیمیر پوتین ساخته‌اند و هم‌افزایی‌هایی که با روس‌ها در سایر درگیری‌ها به‌ویژه در یمن، سوریه و لیبی ایجاد کرده‌اند خراب کنند.
تلاش امارات برای بی‌طرف ماندن
امارات از این ایده که رابطه آنها با آمریکا انحصاری است عقب‌نشینی کرده است. از آنجایی که ابوظبی برای تنوع بخشیدن به مشارکت‌های امنیتی خود برای کاهش وابستگی به واشنگتن تلاش زیادی کرده است، روابط امارات با روسیه و چین هر دو برای اماراتی‌ها اهمیت فزاینده‌ای پیدا کرده است. ابوظبی با تلقی ایالات متحده به‌عنوان یک هژمون رو به زوال و در عین حال که مسکو و پکن را به‌عنوان قدرت‌های در حال رشد در خاورمیانه و سایر مناطق می‌بیند، مایل است از انجام اقداماتی که می‌تواند روسیه یا چین را ناراحت کند اجتناب کند.
دکتر کریگ معتقد است: «در یک رویکرد ایدئولوژیک و مبتنی بر ارزش، امارات متحده عربی بسیار نزدیک‌تر به اردوگاه روسیه است تا به اردوگاه ایالات متحده و این به‌ویژه در مورد سوریه و لیبی صادق است.» ما نمی‌توانیم انتظار داشته باشیم در حالی‌که ایالات متحده در حال افزایش متحدان خود است در این مورد موضعی اتخاذ کند. امارات حتی ممکن است موضع حمایتی بیشتری نسبت به روسیه داشته باشدT هر چند هنوز نمی‌توان در این زمینه نظر قطعی داد و باید منتظر آینده ماند.
قطر، کشوری ناهمسو
از آنجایی که قطر اغلب در شورای همکاری خلیج فارس به عنوان کشوری ناهمسو مطرح می‌شود، کارشناسان معتقدند که ممکن است در موضوع اوکراین هم شاهد موضع متفاوت این کشور باشیم. هنگام بحث در مورد دوحه و بن‌بست روسیه و اوکراین، یکی از حیاتی‌ترین مسائلی که باید در‌نظر گرفته شود عنصر گاز طبیعی مایع (LNG) است. با توجه به این‌که کشورهای عضو ناتو مانند آلمان به‌شدت به گاز طبیعی روسیه وابسته هستند اگر روسیه صادرات گاز خود به اروپا را برای افزایش اهرم فشار قطع کند یا اگر تحریم‌های جدیدی علیه روسیه اعمال شود، ایالات متحده امیدوار است که قطری‌ها بازار LNG خود را از شرق آسیا به اروپا تغییر دهند. البته در‌خصوص عملی شدن چنین طرحی، سؤالاتی وجود دارد به‌ویژه این‌که قطر ظرفیت کمی دارد و می‌تواند به اروپا تحویل داده شود. همچنین مشخص نیست مشتریان در شرق آسیا با این جابه‌جایی بازار موافقت خواهند کرد یا نه. امیر قطر اولین رئیس دولت شورای همکاری خلیج فارس است که در دوره ریاست‌جمهوری بایدن از واشنگتن بازدید می‌کند و طبیعتا بررسی پاسخ این سؤالات دشوار از دستور کارهای این سفر است اما در‌مجموع می‌توان گفت از منظر ژئوپلتیکی، قطر در مقایسه با امارات متحده عربی بسیار بیشتر با اردوگاه ناتو در برابر روسیه هماهنگ است و اگر شرایط بحرانی‌تر شود، می‌توان روی دوحه برای حمایت از غرب در مقابل روسیه حساب کرد.
دکتر کریگ توضیح می‌دهد: قطری‌ها از موضع آمریکا و اروپا حمایت می‌کنند. آنها واقعا در‌نظر نمی‌گیرند که آیا روس‌ها از مواضع آنها راضی هستند یا نه. این واقعا چیزی نیست که قطری‌ها به آن فکر کنند. از نظر ژئوپلتیکی، قطری‌ها به‌شدت در کنار آمریکا هستند و در تمام بخش‌های مربوط به تشدید تنش در اوکراین در کنار ناتو هستند. همچنین بررسی موقعیت دوحه در برابر اوکراین در چارچوب اتحاد قطر و ترکیه مهم است. آنکارا حامی سرسخت اوکراین بوده و اخیرا شاهد فروش هواپیماهای بدون‌سرنشین ترکیه به کی‌یف بوده‌ایم. بنابراین منطقی است که شاهد همسو شدن دوحه با ترک‌ها در دفاع از حاکمیت اوکراین باشیم. گرچه قطر لزوما در همه مسائل سیاست خارجی به‌طور خودکار در کنار آنکارا قرار نمی‌گیرد اما دو کشور رهبرانی دارند که در بسیاری از پرونده‌های منطقه‌ای و بین‌المللی از سوریه گرفته تا لیبی و بسیاری موارد دیگر مواضع مشابهی داشته‌اند. این در تضاد با امارات متحده عربی است که از نظر ژئوپلتیکی در سال‌های اخیر کاملا به روسیه نزدیک شده است.
در‌نهایت ثابت شده است که قطر تنها کشور شورای همکاری خلیج فارس است که مایل است از دولت‌های غربی در مقابل روسیه در مقابل اوکراین حمایت کند. این واقعیت که هیچ یک از پنج پادشاهی دیگر عرب خلیج فارس این کار را انجام نداده‌اند، گویای این است که مسکو تا چه حد خود را به عنوان قدرتی تثبیت کرده است که کشورهای حاشیه خلیج فارس آن را بیش از حد مهم می‌دانند و نمی‌خواهند خطر خشمگین شدن این کشور را به جان بخرند.
منبع: newslooks.com
با بالا گرفتن تنش‌ها، مشخص نیست که این وضعیت خطرناک چگونه پیش خواهد رفت. کشورهای شورای همکاری خلیج‌فارس (GCC) نقش مهمی در بحران مرزی روسیه و اوکراین بازی نمی‌کنند. با این وجود، همه آنها شرکای مهم ایالات متحده هستند. واشنگتن به‌دنبال جلب حمایت متحدان و دوستان خود در سراسر جهان است زیرا ایالات متحده و اکثر متحدانش در ناتو با روس‌ها مقابله و در عین حال حمایت بیشتری از کی‌یف می‌کنند. اکنون این سؤال وجود دارد که اعضای شورای همکاری خلیج‌فارس در کجای بحران اوکراین قرار دارند.
برای اکثر کشورهای عربی خلیج‌فارس، تمایل شدیدی برای اجتناب از اتخاذ هرگونه موضع قاطع یا عمومی در مورد این بحران وجود دارد. این پادشاهی‌های عربی روابط خوبی با واشنگتن، کی‌یف و مسکو دارند. جانبداری بیش از حد از یکطرف می‌تواند به روابط آنها با غرب یا با روسیه آسیب برساند. در این چارچوب، سعودی‌ها، عمانی‌ها و کویتی‌ها بیانیه‌هایی را منتشر می‌کنند که خواستار راه‌حل‌های دیپلماتیک برای بحران اوکراین هستند یا صرفا ناظران آرام این بن‌بست هستند. در 25 ژانویه، وزارت خارجه عمان «نگرانی مسقط را در مورد تحولات پیرامون بحران اوکراین و پیامدهای تشدید تنش در آن منطقه» ابراز کرد و از کشورهای سراسر جهان خواست تا «تلاش‌های دیپلماتیک بیشتری برای غلبه بر این بحران مطابق با اصول حقوق بین‌الملل انجام دهند».
یک روز بعد، همزمان با پایان یافتن پنجمین گفت‌وگوی راهبردی ایالات متحده و کویت، آنتونی بلینکن، وزیر خارجه ایالات متحده، بحران اوکراین را با همتای کویتی خود، شیخ احمد ناصر الصباح مطرح کرد. همان‌طور که دیپلمات ارشد آمریکا بیان کرد، کویتی‌ها نیاز به پاسخ جهانی به بن‌بست روسیه و اوکراین را بهتر از هرکسی درک می‌کنند چرا که در سال‌های 1990 و 1991، تجربه تهاجم عراق و اشغال کشورشان توسط رژیم صدام را شاهد بودند. با این حال مقامات کویتی از به کار بردن الفاظ تند یا هرگونه اقدامی علیه رفتار روسیه در اوکراین یا حتی اقداماتی نزدیک به آن خودداری کرده‌اند.
بلینکن در این ماه همچنین به بررسی بحران اوکراین در گفت‌وگو با مقامات عربستان سعودی و امارات متحده عربی پرداخته‌است. با این حال، مانند همتایان خود در مسقط و شهر کویت، مقامات ریاض و ابوظبی از حمایت قاطعانه از ایالات متحده علیه روسیه در ارتباط با این بن‌بست خودداری کرده‌اند.
دکتر آندریاس کریگ، استادیار دانشکده مطالعات امنیتی در کینگز کالج لندن می‌گوید: اماراتی‌ها احتمالا بازی بی‌طرفی را انجام خواهند داد زیرا نمی‌خواهند آنچه را که با دولت ولادیمیر پوتین ساخته‌اند و هم‌افزایی‌هایی که با روس‌ها در سایر درگیری‌ها به‌ویژه در یمن، سوریه و لیبی ایجاد کرده‌اند خراب کنند.
تلاش امارات برای بی‌طرف ماندن
امارات از این ایده که رابطه آنها با آمریکا انحصاری است عقب‌نشینی کرده است. از آنجایی که ابوظبی برای تنوع بخشیدن به مشارکت‌های امنیتی خود برای کاهش وابستگی به واشنگتن تلاش زیادی کرده است، روابط امارات با روسیه و چین هر دو برای اماراتی‌ها اهمیت فزاینده‌ای پیدا کرده است. ابوظبی با تلقی ایالات متحده به‌عنوان یک هژمون رو به زوال و در عین حال که مسکو و پکن را به‌عنوان قدرت‌های در حال رشد در خاورمیانه و سایر مناطق می‌بیند، مایل است از انجام اقداماتی که می‌تواند روسیه یا چین را ناراحت کند اجتناب کند.
دکتر کریگ معتقد است: «در یک رویکرد ایدئولوژیک و مبتنی بر ارزش، امارات متحده عربی بسیار نزدیک‌تر به اردوگاه روسیه است تا به اردوگاه ایالات متحده و این به‌ویژه در مورد سوریه و لیبی صادق است.» ما نمی‌توانیم انتظار داشته باشیم در حالی‌که ایالات متحده در حال افزایش متحدان خود است در این مورد موضعی اتخاذ کند. امارات حتی ممکن است موضع حمایتی بیشتری نسبت به روسیه داشته باشدT هر چند هنوز نمی‌توان در این زمینه نظر قطعی داد و باید منتظر آینده ماند.
قطر، کشوری ناهمسو
از آنجایی که قطر اغلب در شورای همکاری خلیج فارس به عنوان کشوری ناهمسو مطرح می‌شود، کارشناسان معتقدند که ممکن است در موضوع اوکراین هم شاهد موضع متفاوت این کشور باشیم. هنگام بحث در مورد دوحه و بن‌بست روسیه و اوکراین، یکی از حیاتی‌ترین مسائلی که باید در‌نظر گرفته شود عنصر گاز طبیعی مایع (LNG) است. با توجه به این‌که کشورهای عضو ناتو مانند آلمان به‌شدت به گاز طبیعی روسیه وابسته هستند اگر روسیه صادرات گاز خود به اروپا را برای افزایش اهرم فشار قطع کند یا اگر تحریم‌های جدیدی علیه روسیه اعمال شود، ایالات متحده امیدوار است که قطری‌ها بازار LNG خود را از شرق آسیا به اروپا تغییر دهند. البته در‌خصوص عملی شدن چنین طرحی، سؤالاتی وجود دارد به‌ویژه این‌که قطر ظرفیت کمی دارد و می‌تواند به اروپا تحویل داده شود. همچنین مشخص نیست مشتریان در شرق آسیا با این جابه‌جایی بازار موافقت خواهند کرد یا نه. امیر قطر اولین رئیس دولت شورای همکاری خلیج فارس است که در دوره ریاست‌جمهوری بایدن از واشنگتن بازدید می‌کند و طبیعتا بررسی پاسخ این سؤالات دشوار از دستور کارهای این سفر است اما در‌مجموع می‌توان گفت از منظر ژئوپلتیکی، قطر در مقایسه با امارات متحده عربی بسیار بیشتر با اردوگاه ناتو در برابر روسیه هماهنگ است و اگر شرایط بحرانی‌تر شود، می‌توان روی دوحه برای حمایت از غرب در مقابل روسیه حساب کرد.
دکتر کریگ توضیح می‌دهد: قطری‌ها از موضع آمریکا و اروپا حمایت می‌کنند. آنها واقعا در‌نظر نمی‌گیرند که آیا روس‌ها از مواضع آنها راضی هستند یا نه. این واقعا چیزی نیست که قطری‌ها به آن فکر کنند. از نظر ژئوپلتیکی، قطری‌ها به‌شدت در کنار آمریکا هستند و در تمام بخش‌های مربوط به تشدید تنش در اوکراین در کنار ناتو هستند. همچنین بررسی موقعیت دوحه در برابر اوکراین در چارچوب اتحاد قطر و ترکیه مهم است. آنکارا حامی سرسخت اوکراین بوده و اخیرا شاهد فروش هواپیماهای بدون‌سرنشین ترکیه به کی‌یف بوده‌ایم. بنابراین منطقی است که شاهد همسو شدن دوحه با ترک‌ها در دفاع از حاکمیت اوکراین باشیم. گرچه قطر لزوما در همه مسائل سیاست خارجی به‌طور خودکار در کنار آنکارا قرار نمی‌گیرد اما دو کشور رهبرانی دارند که در بسیاری از پرونده‌های منطقه‌ای و بین‌المللی از سوریه گرفته تا لیبی و بسیاری موارد دیگر مواضع مشابهی داشته‌اند. این در تضاد با امارات متحده عربی است که از نظر ژئوپلتیکی در سال‌های اخیر کاملا به روسیه نزدیک شده است.
در‌نهایت ثابت شده است که قطر تنها کشور شورای همکاری خلیج فارس است که مایل است از دولت‌های غربی در مقابل روسیه در مقابل اوکراین حمایت کند. این واقعیت که هیچ یک از پنج پادشاهی دیگر عرب خلیج فارس این کار را انجام نداده‌اند، گویای این است که مسکو تا چه حد خود را به عنوان قدرتی تثبیت کرده است که کشورهای حاشیه خلیج فارس آن را بیش از حد مهم می‌دانند و نمی‌خواهند خطر خشمگین شدن این کشور را به جان بخرند.
منبع: newslooks.com
ضمیمه ویژه نامه
