به مناسبت نمایش فیلم «بالا را نگاه نکن» و استقبالی که از آن شده است به مهم‌ترین خطرات تهدید حیات پرداخته‌ایم
مصائب برخورد
انهدام زمین در اثر برخورد سیارک‌ها یا شهاب‌سنگ‌های فضایی از بزرگ‌ترین ترس‌های بشر بوده و هست. گودال‌های برخوردی و عوارض سطحی روی سیاره ما نشان می‌دهد احتمال بروز این اتفاق دور از ذهن نیست و پیش از زیست ما در زمین بارها رخ داده‌است. فیلم سینمایی «بالا را نگاه نکن» (Don’t Look Up) که اواخر سال 2021 اکران شد داستان این ترس کهنه بشر را به تصویر می‌کشد. دو پژوهشگر اخترشناس متوجه می‌شوند دنباله‌داری عظیم تا چند ماه آینده قرار است به زمین برخورد کند و تلاش می‌کنند مردم و سیاستمداران کشور را متقاعد کنند که این برخورد مرگبار چه فاجعه‌هایی را در پی دارد و چه کارهایی را می‌شود برای در امان ماندن از آن انجام داد. این فیلم که به تهیه‌کنندگی، نویسندگی و کارگردانی آدام مک‌کی ساخته شده و محصول سال 2021 است، از خطراتی که زمین را تهدید می‌کند می‌گوید؛ خطراتی که سیاستمداران آنها را جدی نمی‌گیرند و در نهایت پایانی تلخ را برای سیاره خاکی ما به‌دنبال دارد. در این فیلم خطرات اصلی تهدید‌کننده حیات زمین، منشایی فضایی دارند اما می‌دانیم در واقعیت خطرهای جدی‌تری وجود دارد که می‌تواند زندگی انسان و گونه‌های جانوری و گیاهی را به نابودی نزدیک کند.
کدام برخوردهای فضایی، زمین را تهدید می‌کند؟
برخوردهای فضایی یکی از تهدیدهایی است که برای زمین و حیات ساکن در آن مطرح می‌شود اما واقعیت این است که این برخوردها یا حتی نزدیک‌شدن انواع سنگ‌های آسمانی به زمین با آنچه در فیلم‌های
علمی‌ــ تخیلی می‌بینیم کمی متفاوت است. زمین در هر شبانه‌روز هدف برخورد تعداد زیادی سنگ فضایی قرار می‌گیرد که بسیاری از آنها پیش از آن که به سطح زمین برسند در جو می‌سوزند. اینها به شهاب معروفند. برخی که ابعاد بزرگ‌تری داشته باشند پس از سوختن در جو، قطعاتی از آنها به سطح زمین برخورد می‌کند. این گروه از سنگ‌ها، شهاب‌سنگ
نامیده می‌شوند.
غیر از اینها دنباله‌دارها که ترکیبی از سنگ و یخ هستند و در مدارهای معینی به دور خورشید حرکت می‌کنند هم می‌توانند گاهی آن‌قدر به زمین نزدیک شده و تهدید به حساب بیایند اما این اتفاق بسیار نادرتر از برخورد شهاب‌سنگ‌هاست. بسیاری از دنباله‌دارها از جایی در ورای مدار سیاره نپتون به نزدیکی زمین می‌آیند، جایی در منظومه شمسی که سیاره‌های کوتوله و خرده‌سنگ‌های زیادی در آن وجود دارد و به «کمربند کوئی‌پر» معروف است.
دسته بعدی سنگ‌های خطرساز سیارک‌ها هستند. تعداد سیارک‌های شناخته شده در سال 2020 به حدود یک میلیون رسیده‌است. تعدادی از این اجرام در حد فاصل سیاره‌های مریخ و مشتری قرار دارند و از خرده‌سنگ‌های باقیمانده از تشکیل منظومه شمسی‌اند. هرکدام از این اجرام ابعاد مختلفی دارند و در مسیرهای مشخصی در مدارهای خود به دور خورشید حرکت می‌کنند و در شرایط عادی خطری برای زمین ندارند. آنها که در مدار معین هستند ممکن است در زمان نزدیک‌شدن‌شان به برخی سیاره‌های منظومه شمسی تحت تأثیر گرانش آنها قرار بگیرند و از مسیر اصلی خود منحرف شده و خطرساز شوند. بعضی از آنها هم سنگ‌های سرگردانی هستند که اگر در مسیر زمین قرار بگیرند متناسب با ابعادی که دارند می‌توانند دردسر ایجاد کنند. به‌طور کلی هر سنگ فضایی که ابعادی بیشتر از 140 متر داشته باشد خطری بالقوه برای سیاره ما محسوب می‌شود.
زمین از کدام برخوردها جان سالم
به در برده است؟
زمین تنها سیاره‌ای است که برای سکونت بی‌دردسر می‌شناسیم و به همین دلیل، خطر برخورد و نابودی زمین برایمان خیلی جدی و هولناک است اما این برخوردها حتی پیش از این که انسان زندگی‌اش را روی این سیاره آغاز کند، رخ می‌داده و منجر به انقراض برخی گونه‌ها شده است. نابودی دایناسورها از نتایج برخورد سنگ آسمانی بزرگی بوده است.
به‌نقل از مرکز علوم فضایی و سیاره‌ای (PASSC) از دانشگاه نیو برانزویک کانادا، ۱۹۰ ساختار برخوردی تأیید شده روی زمین وجود دارد.
دهانه «بارینجر» (Barringer Crater) در ایالت آریزونای آمریکا که قطری حدود 1300متر و عمق 170متر دارد از معروف‌ترین اثرات به جا مانده از برخورد شهاب‌سنگ‌ها و سنگ‌های فضایی با زمین است. سن این دهانه در حدود 50هزار سال تخمین زده می‌شود.
شاید تصور کنید برخوردهای سهمگین سنگ‌های فضایی به نمونه‌هایی انگشت‌شمار در زمان غیاب انسان روی زمین برمی‌گردد و پس از حضور انسان، برخورد قابل توجهی اتفاق نیفتاده است در حالی که یکی از برخوردهایی که در عصر حاضر رخ داد و مردم زمین را شوکه کرد، مربوط به زمستان91 است وخوشبختانه تلفات جانی زیادی
نداشت.
در این حادثه سنگی با ابعاد حدود 20متر به شهر چلیابینسک روسیه برخورد کرد و موج صوتی ناشی از برخورد و انفجار آن باعث فرو ریختن شیشه پنجره‌ها شد. بیش از 7000ساختمان در این ماجرا آسیب دیدند و 1500 نفر مجروح شدند. از آنجا که ابعاد این سیارک زیر 140متر بود، تهدید جدی برای حیات زمین به شمار نمی‌آمد.
