هر حادثه، یک هشدار
با این حال حوادث گوناگونی در سال‌های اخیر در کشور رخ داده و هر یک با ایجاد آوارهایی نظیر زمین‌لرزه و برجا گذاشتن تلفاتی به رویدادی تلخ و ثبت شده در تاریخ تبدیل شدند. برای مثال 23 آذر سال 1393 برج شهید تندگویان در عسلویه در آتش سوخت. هشتم مرداد 1394 بازار ستاره جنوب بندرعباس دچار حریق شد. این بازار 9 طبقه نخستین و بزرگ‌ترین مرکز تجاری بندرعباس بود که سه نفر در آن حادثه جان باختند. چهاردهم تیر 1395 آتش‌سوزی در برج طاووس بندر انزلی رخ داد. همچنین در 30 دی 1395 برج 17 طبقه تجاری پلاسکو در تهران پس از آتش‌سوزی فروریخت و 22 نفر (مشتمل بر 16 آتش‌نشان) در جریان آن حادثه جان باختند.
این روزها بحث بر سر این است که بر‌اساس مشکلات آواربرداری که در متروپل آبادان می‌بینیم، اگر حادثه مشابهی در تهران رخ دهد چه مشکلاتی می‌تواند برای کل کشور ایجاد کند؟ آیا تهران ظرفیت و گنجایش برج‌سازی بیشتر دارد؟ هنوز اطلاعات مورد نیاز در مورد بناهای ناایمن به‌ویژه بلندمرتبه‌های پرخطر تکمیل نشده است. ساخت بناهای بالای 12 طبقه و همچنین ساختمان‌های حساس مثل بیمارستان‌ها روی پهنه‌های گسلی و حریم آنها در تهران ممنوع است. در تاریخ هفتم تیر 95 اعلام شد: «بر اساس آخرین مصوبه شورای عالی شهرسازی و معماری در رابطه با بلندمرتبه‌سازی، تا تصویب ضوابط بلندمرتبه‌سازی، احداث ساختمان‌های ۱۲ طبقه و بیشتر در شهر تهران ممنوع است، چرا که از این ظرفیت بیش از حد و نابجا استفاده شده است.» معاون وقت وزیر راه و شهرسازی گفت، در بازنگری طرح جامع پایتخت ... باید تلاش کرد شرایط بهتری فراهم شود... و‌‌... ممکن است برنامه‌های کیفی‌تری به آن اضافه شود.
 مسأله بلندمرتبه‌سازی
در 27 آذر1400 معاون شهرسازی و معماری وزارت راه و شهرسازی و دبیر شورای عالی شهرسازی و معماری ایران، مصوبه موافقت با بلندمرتبه‌سازی در پهنه‌ها و عرصه‌های شهر تهران را به شهردار تهران، استاندار تهران و رئیس شورای اسلامی شهر تهران ابلاغ کرد. بر‌اساس این مصوبه «در اراضی با وسعت یک هکتار و بیشتر» مشروط به عدم استقرار در عرصه واجد محدودیت یا ممنوعیت بلندمرتبه‌سازی، افزایش تعداد طبقات و قرارگیری در یک بلوک شهری حداکثر تا ۱۵ طبقه و مشروط به رعایت سقف تراکم پهنه مجاز خواهد بود. شورای عالی شهرسازی و معماری، مکان‌یابی و ضوابط و مقررات ساخت بناهای بلندمرتبه در محدوده شهر تهران را با هدف کنترلساخت‌وسازها، کنترل گسترش افقی شهر، بهره‌وری بهینه از زمین، ایجاد ارزش افزوده در بافت‌های ناکارآمد، امکان حفظ باغات و فضای سبز شهری، جلوگیری از پراکنده‌سازی بلندمرتبه در سطح شهر و هدایت آن به محورها و پهنه‌های مناسب بلندمرتبه و با رویکرد برنامه‌ریزی در شهر انجام می‌دهد. با این مصوبه، شهرداری و کمیسیون ماده ۵ شهر تهران مجاز به بررسی پرونده‌های مغایر با اسناد ابلاغ شده مذکور نخواهند بود و مراتب حسب ضرورت در شورای عالی شهرسازی و معماری ایران تعیین‌تکلیف می‌شود. رعایت تراکم مصوب طرح تفصیلی در تمامی پهنه‌ها و محورهای بلند‌مرتبه‌سازی الزامی است. افزایش تراکم مازاد بر تراکم مجاز پهنه تا سقف ۵۰۰ درصد صرفا در چارچوب سازوکار «انتقال حق توسعه» امکان‌پذیر است. توجه کنید که در شرایط خاص تراکم تا 500 درصد مجاز شناخته شده است! یادمان باشد با افزودن به ساختمان‌های بلند مرتبه تهران، ریسک سوانح و به‌ویژه ریسک زلزله افزایش می‌یابد؛ هوشیار باشیم.

دکتر مهدی زارع - پژوهشگاه زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله