با این‌که فرونشست‌ها می‌توانند بر اثر پدیده‌های طبیعی مانند زمین‌لرزه هم بروز کنند اما به عقیده کارشناسان، در ایران کاهش شدید سطح آب‌های زیرزمینی به دلیل برداشت‌های بی‌رویه، مهم‌ترین دلیل بروز پدیده‌ای شده که از آن با عنوان زلزله خاموش نیز یاد می‌شود.
در ایران، بررسی موضوع فرونشست‌ها از چند منظر صورت می‌گیرد. از نظر سکونتگاه‌های شهری، اصفهان با ۳۱شهر واقع بر پهنه‌های با خطر بالای فرونشست، در ردیف اول قرار دارد و بعد از آن تهران با ۳۰، کرمان با ۲۵ و خراسان‌رضوی با ۲۴ شهر رتبه‌های بعدی را به خود اختصاص داده‌اند. 
 شهرهایی که رکورد جهانی می‌زنند
از نظر جمعیت شهری هم تهران، خراسان‌رضوی، اصفهان، البرز، کرمان و قم هرکدام با جمعیتی بالای یک‌میلیون نفر در ردیف استان‌های با ریسک جمعیتی بالای در معرض خطر فرونشست زمین قرار دارند. همچنین طبق آخرین آمار، در میان محدوده‌های واقع بر پهنه‌های با خطر بالای فرونشست زمین، شهرهای استان خراسان‌رضوی وضعیت نامطلوب‌تری نسبت به دیگر شهرها دارد.
اوایل امسال بود که مدیرکل سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات مواد معدنی اصفهان با بیان این‌که پردازش داده‌ها و رصد‌های زمینی حکایت از پیشروی فرونشست زمین به داخل شهر با شتاب سریع دارد که مدیریت این بحران نیازمند سرعت‌عمل در اجرای راهکارهای اثربخش است، گفت: «در سال ۹۸ که ما فقط با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای مناطق تحت تاثیر فرونشست زمین و نرخ را به‌دست‌آوردیم بیشینه نرخ به‌صورت منطقه‌ای ۱۸۴میلی‌متر بود که به‌صورت نقطه‌ای در مناطقی از غرب، شمال‌شرق و شرق اصفهان وجود داشت. همچنین داده‌های GPS نیز همین نرخ را نشان می‌داد ولی با این تفاوت که نقاط بیشینه به‌صورت یک پهنه درآمده‌بود و در حال گسترش از جنوب‌غرب و شمال‌شرق است.»
به گفته رضا اسلامی، گزارش‌ها و بازدیدها نشان داد منازل تحت‌تاثیر فرونشست زمین دچار ترک و ازهم‌گسیختگی شده بودند.
وقتی اواسط سال گذشته مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی از پیشروی فرونشست در 18 استان خبر داد معلوم شد شرایط بدتر از آن چیزی است که فکرش را می‌کردیم.
استان‌های دربردارنده پهنه‌های با خطر بالای فرونشست زمین به ترتیب گسترش شامل اصفهان، تهران، کرمان، خراسان‌رضوی، البرز، فارس، یزد، همدان، مرکزی، چهارمحال‌وبختیاری، آذربایجان‌شرقی، زنجان، قم، اردبیل، کردستان، آذربایجان‌غربی، خراسان‌شمالی و کرمانشاه هستند.
حالا کارشناسان معتقدند با پیشروی این پدیده و کم‌آبی، زمانی می‌رسد که دیگر امکان توسعه فعالیت‌های اقتصادی در اکثر مناطق وجود نخواهد داشت، بنابراین با شهرهایی روبه رو خواهیم بود که فقیر و رو به زوالند.
 دارابگرد در معرض ویرانی کامل
تا چند دهه قبل، بالاترین رکورد فرونشست درکره‌زمین متعلق به ایالت نیومکزیکو با 32 سانتی‌متر بود اما با شروع قرن بیست‌ویکم ایران دو بار این رکورد را زد.
اولین‌بار سال 2010 در تهران با 36 سانتی‌متر و بار دوم سال 2015 بین دشت فسا و جهرم با 54 سانتی‌متر نشان دادیم که چه بلایی بر سر آب‌های زیرزمینی آورده‌ایم و چطور مناطق مختلف را با بحران پیوند زده‌ایم.  در گزارش‌های رسمی هم بدترین وضعیت فرونشست‌ها به استان فارس می‌رسد که تقریبا تمام تالاب‌ها و دریاچه‌های خود را ازدست‌ داده‌ است.
در همین راستا، دارابگرد ازجمله مناطق دیدنی فارس به حساب می‌آید. شهری باستانی و اولین پایتخت امپراتوری کهن ساسانیان که بر مبنای داستان‌های اساطیری ایران توسط داراب، نوه اسفندیار رو به آبادانی رفت و مورخین آن را از دستاوردهای بزرگ داریوش کبیر می‌دانند.
این شهر دایره‌ای با شعاع برابر با ۱۰۲۰ متر و مساحتی حدود ۳۲ کیلومترمربع به‌عنوان شاهکار شهرسازی مطرح است اما حالا دیوار گلی دارابگرد که طولانی‌ترین و عریض‌ترین دیوار 2500 ساله دنیا محسوب می‌شود به دلیل فرونشست زمین در این منطقه شکاف‌های گسترده‌ای به عمق 2متر برداشته و فاجعه در جایی است که کارشناسان می‌گویند هر آن احتمال دارد تمامی این شهر تاریخی به یکباره تخریب و در فروچاله‌ای عظیم محو شود.
سیدمجید موسوی، کارشناس حوزه کشاورزی به جام‌جم می‌گوید: «دیگر نیازی نیست به نتایج تحقیقات مراجعه کنیم چون همه می‌دانند برداشت بیش از حد از منابع آب زیرزمینی اولین عامل فرونشست‌ها در ایران است و علت آن‌هم در نبود مدیریت درست منابع آب در بخش برداشت و از طرف دیگر هدررفتن حجم بسیاری از آب در نتیجه نادرست بودن شیوه‌های کشاورزی و مصارف صنعتی و شهری یا به‌طور خلاصه مصرف نامتناسب و ناصحیح این نعمت الهی است.»

نیازمند ابزارهای ماهواره‌ای هستیم 
محمدجواد بلورچی، زمین‌شناس و سخنگوی سابق سازمان زمین‌شناسی  درباره پدیده فرونشست در ایران به جام‌جم می‌گوید: «چند سالی می‌شود که اطلاعات ماهواره‌ای درست و جدی نداشته‌ایم و در این میان اگر تنها سازمان نقشه‌برداری کشور با شبکه GPS اعداد و ارقامی ارائه کند می‌توان در مورد میزان تغییرات زمین نظر داد.»
وی با تاکید بر این‌که درحال‌حاضر ابزار ماهواره‌ای برای سنجش این پدیده در اختیار نداریم و اطلاعات ماهواره‌هایی با چنین قابلیتی بسیار گران‌قیمت است و در اختیار کشور ژاپن و آمریکاست، ادامه می‌دهد: «موضوع فرونشست زمین در ایران طی ۳۰ سال برداشت بی‌رویه و غیرمجاز از منابع آب زیرزمینی به وجود آمده و کم‌کم نمایان شده و به حد بحران رسیده است. حالا اگر این مساله مدیریت شود، می‌توان نرخ آن را کاهش داد ولی با این شرط که استفاده از منابع آب زیرزمینی کاهش چشمگیر پیدا کند و روان‌آب‌ها نیز برای ذخیره‌سازی به نقاط مشخص هدایت شوند. آن‌وقت بعد از ۱۰ سال شاهد خواهیم بود فرونشست‌ها به‌تدریج کاهش پیدا می‌کند.»

سیداحمد هاشمی‌اشکا - ​​​​​​​گروه ایران