اعتدال، انعطاف و تحمل؛ ابعاد مفهومی جامعه‌ایرانی
رویدادهای جمعی بی‌شماری در روزشمار مناسبت‌های ایران اسلامی و به بهای نکوداشت و تجلیل و تکریم مناسبت‌های مهم مذهبی، ملی و فراملی قرار دارند که هریک به سهم خود دارای اهمیت‌بوده و براساس استمرار این رویدادها توانسته‌اند بر مخاطبان خاص خود تاثیر گذاشته و اهدافی با اهمیت در فرهنگسازی و از بین بردن گسست بین‌نسلی را دنبال کنند.برگزاری سوگواره‌ها و جشنواره‌ها نیز از سال‌های گذشته در رویدادهای هنری، مذهبی و ملی رایج است و برای بزرگداشت مناسبت‌های مهم و تأثیرگذار در حوزه فرهنگ‌وهنر ایران‌اسلامی برپا می‌شوند. برگزاری مسابقات متعددی که در رشته‌های متنوع هنری یا در حوزه فرهنگ‌ورسانه برای پاسداشت شعائر اسلامی و نکوداشت مراسم آیینی برپا می‌شوند از همین نوع مراسم به‌حساب می‌آیند.
از آنجا که عنصر زاینده و حیات‌بخش دین در فرهنگ و اندیشه ایرانی همواره محل و منشأ تولد آیین‌هایی بوده که بر اندیشمندی، پیشینه کهن فرهنگی و پاک‌اندیشی ایرانیان گواهی می‌دهند، این آیین‌ها همواره موردتوجه مردم بوده و چون ریشه در تعامل انسان با طبیعت و برخاسته از نیاز او به گذران زندگی آرام در پناه الطاف الهی دارد در چارچوبی از قصه، روایت، شعر و موسیقی در بستری نمایش‌گونه شکلی اجرایی می‌یابند.
ریشه‌های باستانی آیین‌های مرتبط با مناسک و مناسبت‌های دینی و حرمت آن در فرهنگ ایرانی که حیات آنها در طول تاریخ و حضور دائم آنها در زندگی روزمره مردم ادامه یافته، نشان از اهمیت عنصر احترام به فرهنگ تشیع و آیین‌های آن نزد انسان ایرانی دارد و به‌طبع باعث می‌شود بازخوانی نوینی از آیین‌هایی از این نوع به قصد پاسداشت از خاطره اقوام و نکوداشت سنت‌های ریشه‌دار اقوام مختلف حائز اهمیت شناخته شود.
نکاتی درخصوص رویدادهای جمعی هنری، فرهنگی و رسانه‌ای با رویکرد آیینی:
1-سوگواره‌های عکس اربعین‌حسینی یا محرم و صفر با عناوین متنوع و با عنوان پاسداشت آیین‌های عزاداری ایرانی-اسلامی چون «بررسی جنبه‌های نمایشی آیین‌های مرتبط با اربعین‌حسینی» با هدف توصیف و تحلیل آیین‌های مرتبط با فرهنگ عزاداری و تأکید بر جنبه‌های تعظیم شعائر دینی در این آیین‌ها تلاش دارد بستری برای بهره‌برداری رسانه از گنجینه فرهنگ غنی ایرانی-اسلامی را درخصوص آیین‌های سنتی عزاداری فراهم کند.
2-پژوهش، پیوند ناگسستنی با فرهنگ و هنر این سرزمین آریایی دارد که به دلایل متعددی مغفول مانده است. توجه‌دادن به روش‌های اسنادی و کتابخانه‌ای انجام‌شده در کنار تحقیقات میدانی تصویری حاصل‌شده گویای اهمیت این موضوع است و بیان پیشینه، مبانی نظری و ادبیات تحقیقی، تصویری کلی از جایگاه و اهمیت آیین‌های عزاداری در فرهنگ و باورهای مردم و تأثیر اسطوره و مذهب در تعاریف مرتبط با آیین‌های سنتی را ارائه می‌کند.
3- آیین‌ها و سنت‌های عزاداری، ابزار مهمی برای ارتباطات و تفاهم اجتماعی هستند. هر اقلیمی براساس زیست‌بوم فرهنگی و جغرافیایی خود، سبک‌آیینی متفاوتی را داراست و این ویژگی‌ها سبب‌شده افراد هر جامعه‌ای آیین‌ها و شیوه عزاداری و مناسبتی مختص خود را داشته باشند. در واقع آیین‌های سنتی بخشی از عناصر فرهنگی محسوب می‌شوند که در طول قرون متمادی در یک فرهنگ پدیدآمده، ادامه یافته است.
4-نظام آیین‌های سنتی در زمینه‌های فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی جوامع شکل می‌گیرد و رشد و توسعه می‌یابد بنابراین آیین‌های سنتی میراث‌فرهنگی هر ملت محسوب می‌شوند. در ایران اسلامی الگوی سنتی آیین‌های ایرانی با مؤلفه‌های فرهنگی و به‌ویژه فرهنگ مردمی بر سه پایه مفهومی مهم استوار شده است: اعتدال، انعطاف و تحمل. این سه مفهوم فرهنگی را می‌توان در همه ابعاد زیستی جامعه ایرانی دید؛ بنابراین طبیعی است که این مفاهیم پایه‌ای در بسیاری از رسوم ایرانی دیده شوند. این سه مؤلفه، پیوند نزدیکی با طبیعت و حکمت دارند. طبیعت بر اعتدال استوار است و حکمت بر انعطاف و تحمل. هزاران سال تاریخ این سرزمین با این سه مفهوم عجین‌شده و زیست‌فرهنگی آن را تشکیل داده است.
5-با توجه به نقش چشمگیر فضای‌مجازی در زندگی بشر امروز، سوادرسانه‌ای به‌عنوان مسیر صحیح استفاده از رسانه‌ها مطرح است. سوگواره‌ها و جشنواره‌ها و رویدادهای جمعی انگیزشی می‌توانند با هدف شناسایی راهکارهای افزایش سوادرسانه‌ای کاربران به منظور استفاده سالم‌تر از فضای‌مجازی صورت پذیرند.
6- هر چند امروزه رسانه‌های‌اجتماعی نحوه تعامل با مخاطب را تغییر داده‌اند به‌طوری که شاهد ظهور نسل‌جدیدی از مخاطبان قدرتمند هستیم که به‌سختی می‌توان آنها را متقاعد و حفظ کرد یا تحت‌تاثیر قرار داد اما رسانه‌های‌اجتماعی به مخاطبان کمک می‌کنند که روش‌های جدیدی را در جست‌وجو ارزیابی و انتخاب رسانه و خدمات به‌کار گیرند. آیین‌های عزاداری از موضوع‌های جذاب برای مخاطب از طریق رسانه‌های اجتماعی بوده که در نگاه رسانه‌ای و فرهنگی امروز تغییرات زیادی را ایجادکرده است.
از آنجا که عنصر زاینده و حیات‌بخش دین در فرهنگ و اندیشه ایرانی همواره محل و منشأ تولد آیین‌هایی بوده که بر اندیشمندی، پیشینه کهن فرهنگی و پاک‌اندیشی ایرانیان گواهی می‌دهند، این آیین‌ها همواره موردتوجه مردم بوده و چون ریشه در تعامل انسان با طبیعت و برخاسته از نیاز او به گذران زندگی آرام در پناه الطاف الهی دارد در چارچوبی از قصه، روایت، شعر و موسیقی در بستری نمایش‌گونه شکلی اجرایی می‌یابند.
ریشه‌های باستانی آیین‌های مرتبط با مناسک و مناسبت‌های دینی و حرمت آن در فرهنگ ایرانی که حیات آنها در طول تاریخ و حضور دائم آنها در زندگی روزمره مردم ادامه یافته، نشان از اهمیت عنصر احترام به فرهنگ تشیع و آیین‌های آن نزد انسان ایرانی دارد و به‌طبع باعث می‌شود بازخوانی نوینی از آیین‌هایی از این نوع به قصد پاسداشت از خاطره اقوام و نکوداشت سنت‌های ریشه‌دار اقوام مختلف حائز اهمیت شناخته شود.
نکاتی درخصوص رویدادهای جمعی هنری، فرهنگی و رسانه‌ای با رویکرد آیینی:
1-سوگواره‌های عکس اربعین‌حسینی یا محرم و صفر با عناوین متنوع و با عنوان پاسداشت آیین‌های عزاداری ایرانی-اسلامی چون «بررسی جنبه‌های نمایشی آیین‌های مرتبط با اربعین‌حسینی» با هدف توصیف و تحلیل آیین‌های مرتبط با فرهنگ عزاداری و تأکید بر جنبه‌های تعظیم شعائر دینی در این آیین‌ها تلاش دارد بستری برای بهره‌برداری رسانه از گنجینه فرهنگ غنی ایرانی-اسلامی را درخصوص آیین‌های سنتی عزاداری فراهم کند.
2-پژوهش، پیوند ناگسستنی با فرهنگ و هنر این سرزمین آریایی دارد که به دلایل متعددی مغفول مانده است. توجه‌دادن به روش‌های اسنادی و کتابخانه‌ای انجام‌شده در کنار تحقیقات میدانی تصویری حاصل‌شده گویای اهمیت این موضوع است و بیان پیشینه، مبانی نظری و ادبیات تحقیقی، تصویری کلی از جایگاه و اهمیت آیین‌های عزاداری در فرهنگ و باورهای مردم و تأثیر اسطوره و مذهب در تعاریف مرتبط با آیین‌های سنتی را ارائه می‌کند.
3- آیین‌ها و سنت‌های عزاداری، ابزار مهمی برای ارتباطات و تفاهم اجتماعی هستند. هر اقلیمی براساس زیست‌بوم فرهنگی و جغرافیایی خود، سبک‌آیینی متفاوتی را داراست و این ویژگی‌ها سبب‌شده افراد هر جامعه‌ای آیین‌ها و شیوه عزاداری و مناسبتی مختص خود را داشته باشند. در واقع آیین‌های سنتی بخشی از عناصر فرهنگی محسوب می‌شوند که در طول قرون متمادی در یک فرهنگ پدیدآمده، ادامه یافته است.
4-نظام آیین‌های سنتی در زمینه‌های فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی جوامع شکل می‌گیرد و رشد و توسعه می‌یابد بنابراین آیین‌های سنتی میراث‌فرهنگی هر ملت محسوب می‌شوند. در ایران اسلامی الگوی سنتی آیین‌های ایرانی با مؤلفه‌های فرهنگی و به‌ویژه فرهنگ مردمی بر سه پایه مفهومی مهم استوار شده است: اعتدال، انعطاف و تحمل. این سه مفهوم فرهنگی را می‌توان در همه ابعاد زیستی جامعه ایرانی دید؛ بنابراین طبیعی است که این مفاهیم پایه‌ای در بسیاری از رسوم ایرانی دیده شوند. این سه مؤلفه، پیوند نزدیکی با طبیعت و حکمت دارند. طبیعت بر اعتدال استوار است و حکمت بر انعطاف و تحمل. هزاران سال تاریخ این سرزمین با این سه مفهوم عجین‌شده و زیست‌فرهنگی آن را تشکیل داده است.
5-با توجه به نقش چشمگیر فضای‌مجازی در زندگی بشر امروز، سوادرسانه‌ای به‌عنوان مسیر صحیح استفاده از رسانه‌ها مطرح است. سوگواره‌ها و جشنواره‌ها و رویدادهای جمعی انگیزشی می‌توانند با هدف شناسایی راهکارهای افزایش سوادرسانه‌ای کاربران به منظور استفاده سالم‌تر از فضای‌مجازی صورت پذیرند.
6- هر چند امروزه رسانه‌های‌اجتماعی نحوه تعامل با مخاطب را تغییر داده‌اند به‌طوری که شاهد ظهور نسل‌جدیدی از مخاطبان قدرتمند هستیم که به‌سختی می‌توان آنها را متقاعد و حفظ کرد یا تحت‌تاثیر قرار داد اما رسانه‌های‌اجتماعی به مخاطبان کمک می‌کنند که روش‌های جدیدی را در جست‌وجو ارزیابی و انتخاب رسانه و خدمات به‌کار گیرند. آیین‌های عزاداری از موضوع‌های جذاب برای مخاطب از طریق رسانه‌های اجتماعی بوده که در نگاه رسانه‌ای و فرهنگی امروز تغییرات زیادی را ایجادکرده است.
