بررسی استرداد قطره‌چکانی اموال بلوکه‌شده ایران توسط کره جنوبی و مسؤولیت وزارت خارجه در قبال این موضوع
گره روابط تهران - سئول باز می‌شود؟
برای ایران، شرق و غرب فرقی ندارد. تامین منافع ملی بر همه چیز مقدم است. این نکته بعد از ذوق‌زده‌نشدن دولتی‌ها از ماجرای رفع محدودیت‌های هسته‌ای توسط آمریکا بیشتر عیان شد و همه مسوولان دولت سیزدهم تاکید داشتند ایران به دنبال رفع همه تحریم‌هاست، نه نمایش تعلیق که دولت بایدن در واپسین روزهای مذاکرات به راه انداخته است. حالا بدل این نمایش آمریکایی‌ها در رفع تحریم نمایشی، ماجرای چند روز قبل کره جنوبی است که وزارت اقتصاد و دارایی کره جنوبی اعلام کرد ۱۸ میلیون‌دلار از دارایی‌های بلوکه‌شده ایران را در این کشور به عنوان بدهی معوقه جمهوری اسلامی به سازمان ملل پرداخت کرده است. البته کره طبق تحریم‌های ثانویه از ترس آمریکا نمی‌تواند مستقل عمل کند و در این موضوع هم بعد از مشورت با سازمان‌های بین‌المللی مربوط، از جمله پس از هماهنگی با دفتر کنترل دارایی‌های خارجی آمریکا، این مبلغ را پرداخت کرده است. درحالی که معوقات بلوکه‌شده ایران در این کشور بسیار بیشتر از این ارقام و چیزی در حدود هشت میلیارد دلار است. در این گزارش تلاش داریم ضمن بررسی رفتار کره‌ای‌ها به بررسی دیپلماسی اقتصادی دولت سیزدهم با تمرکز بر نگاه به آسیا بپردازیم.
خیابان تهران تنها نام خارجی در میان خیابان‌های شهر سئول است که با گذشت چهار دهه همچنان اصلی‌ترین، زیباترین و گرانبهاترین خیابان است، خیابان سئول هم نام محدوده‌ای در شمال شهر تهران است که از پایان بزرگراه یادگار امام در نزدیکی منطقه اوین تا میدان شیخ‌بهایی ادامه دارد و سال ۵۴ برای همکاری ایران و کره شالوده دو خیابان بزرگ در این دو پایتخت گذاشته شد. اما کره‌ای‌ها ساز این دوستی را ناکوک کردند. نه تحریم رفته و نه به FATF پیوستیم! اما در همین مدت اتفاقات زیادی افتاده طوری که انگار وارد دنیای موازی شده‌ایم و همه معادلات تغییر کرده است، هر چیزی که قبلا می‌گفتند نمی‌شود حالا با پیگیری‌های دیپلماتیک و رایزنی‌های بین‌المللی شدنی است. مثلا همین عضویت در شانگهای یا واردات واکسن کرونا یا ماجرای پیچیده پول‌های بلوکه شده. دیپلماسی میدانی ظاهرا جواب داده و همکاری ۲۵ساله با چین، اقتصادی‌کردن روابط با روسیه، پیمان شانگهای، سوآپ گازی ترکمنستان- ایران- باکو، خط آهن بصره- شلمچه، خط آهن اسلام‌آباد- تهران- استانبول، بازگشت بخشی از منابع بلوکه شده و افزایش تبادلات با عراق و سوریه در پنج ماه یا کلید خورده یا راه افتاده و یا وارد کشور و حسابمان شده است،اما نه تحریم رفته و نه به FATF پیوستیم.
سیاست جدید در فضای بین‌الملل مبتنی بر رابطه با کشورهای اسلامی و اولویت ارتباط با همسایگان و حتی آمدن دومین فرد امارات به عنوان کشوری که از لحاظ امنیتی با آن زاویه داریم نشان داده برای این دولت راه‌های تعاملی بسته نیست. حدود دو هفته قبل، بلومبرگ خبر داد که وزارت اقتصاد و دارایی کرهجنوبی اعلام کرده ۱۸ میلیون دلار از دارایی‌های بلوکه شده ایران در این کشور را به عنوان بدهی حق عضویت معوقه تهران به سازمان‌ملل پرداخت کرده و از این طریق مشکل حق رای تعلیق‌شده ایران در این نهاد بین‌المللی را مرتفع کرده است.
پیش‌خور کردن نفت ایران
این تمام ماجرا نیست، کره جرات اقدام خارج از ضوابط تعیین شده از سوی آمریکا را ندارد. کره جنوبی قبل از اعمال تحریم‌های آمریکا علیه ایران، جزو پنج کشور خریدار فرآورده‌های نفتی ایران بود و حتی بعد از اعمال تحریم‌های ترامپ در مرداد ۹۷ هم کره‌ای‌ها از معافیت ۱۸۰ روزه برخوردار شدند و در این مدت هم روزانه نزدیک به ۳۵۰ هزار بشکه نفت و میعانات گازی از ایران خریداری کردند. اما با وجود گذشت بیش از ۳سال هنوز هزینه خرید این فرآورده‌ها را پرداخت نکرده‌اند. چیزی حدود هفت تا ۹ میلیارد دلار از دارایی‌های ایران در کره جنوبی بلوکه شده و چشم بادامی‌ها به دلیل تحریم‌های آمریکا حاضر به پرداخت این پول نیستند و حتی گفته می‌شود این رقم، بالاترین میزان پولی است که ایران در کشورهایی دارد که با آنها تا پیش از برجام مبادله اقتصادی داشته است.
البته اوایل مهر امسال، وزیر خارجه کره با امیرعبداللهیان تماس گرفت. اما پاسخ ایران یک چیز بود. او در این گفت‌وگوی تلفنی از ایجاد مشکل در استرداد نکردن اموال ایران نزد بانک‌های کره جنوبی به شدت انتقاد کرد و گفت مشکل دسترسی کشورمان به اموال خودش در کره باید زود حل شود. البته پیش از این مقامات کره جنوبی بی‌شرمی را به حدی رساندند که برای نگهداری میلیاردها دلار پول ایران درخواست کارمزد کرده بودند!
بدعهدی چشم بادامی‌ها
حالا با این اتفاق یعنی پرداخت بدهی حق عضویت معوقه تهران به سازمان‌ملل، کره یک قدم به سمت هدف ایران نزدیک شده اما با این حال درست است که در حال حاضر به خاطر درخواست انتقال اضطراری بخشی از این پول منتقل شد اما ما منتظر شرایطی هستیم که امکان دسترسی کامل به منابع‌مان ایجاد شود. البته بلافاصله بعد از این اقدام کره وزارت خارجه در نشست همیشگی‌اش به این رفتار ضدتعاملی کره‌ای‌ها واکنش نشان داد و گفت که متاسفانه بدهی قطعی کره جنوبی به جمهوری اسلامی ایران همچنان پرداخت نشده باقی مانده و آنچه بین دو کشور گفت‌وگو می‌شود همچنان با سرعت بسیار لاک‌پشتی در حرکت است که نه مورد قبول ماست و نه فراموش می‌شود.خطیب‌زاده این را هم گفته بود که اینها پول مردم ایران و منابع قطعی مردم ایران است که نزد دولت کره به امانت بوده و متاسفانه ما رعایت این امانت را ندیدیم و آنچه الان انجام شده بخش کوچکی از پول ما در کره از راه امنی به حساب سازمان ملل منتقل شده است. در نیویورک به دبیرخانه گفته شد که به خاطر وضعیت اضطراری دومین سال است که برخورد مناسب را از دبیرخانه ندیدیم و طبیعی است که منابع معرفی شده و این منابع باید بتواند منتقل شود.
ماجرا چه بود؟
در میان کشورهایی که اموال بلوکه‌شده ایران در آنها تجمیع شده، کرهجنوبی بیشترین منابع مالی تهران را در اختیار دارد. اما این مناقشه از کجا شروع شد؟ ماجرا از این قرار بود که کره جنوبی قبل از این‌که معافیت‌های خرید نفت از ایران تمام شود، مقدار زیادی نفت و میعانات نفتی و گازی ایران را خریداری کرده بود که به گفته مسوولان کشور از جمله رئیس وقت کل بانک مرکزی، حدود هفت میلیارد دلار پول این نفت‌ها در بانک‌های کره جنوبی توقیف و مسدود شده در حالی که نفت‌های خریداری‌شده توسط کره جنوبی قبل از لغو معافیت‌های نفتی آمریکا بوده است.
گرچه تحریم‌های یکجانبه آمریکا، غیرقانونی و خارج از عرف شورای امنیت است، اما انتظار می‌رفت که شورای امنیت در این مناقشه طرف ایران را بگیرد. اما بازی در کاغذ واقعیت طور دیگری رقم خورد و با توجه به وابستگی تاریخی کره جنوبی به آمریکا، کره‌ای‌ها در روابط خود با ایران تجدید نظر کردند و تحریم‌های آمریکا را با نسخه‌ای سخت‌تر و ظالمانه‌تر از کشورهای اروپایی در قبال دارایی‌ها و اموال ایران اجرایی کنند و به نوعی کاسه داغ‌تر از آش شدند.البته کره در تابستان امسال هم دست پیش را گرفته بود. وزارت خارجه کره جنوبی در آخرین روز تیرماه سفیر کشورمان را احضار کرد تا نعل وارونه بزند. آنها مدعی بودند از اظهارات مقامات ایران درباره درآمدهای مسدودشده ناخشنود هستند! البته در آن شرایط ایران کره جنوبی را تهدید کرده بود در صورتی که این پول‌ها را آزاد نکند، از این کشور به مجامع بین‌المللی شکایت می‌کند. این رفتار ضدتعاملی کره‌ای‌ها صدای دولت وقت را هم درآورد تا جایی که علی ربیعی، سخنگوی دولت روحانی درباره پول‌های مسدودشده ایران گفته بود این رقم (هشت میلیارد دلار) در شرایط فعلی برای ما بسیار مهم بوده و رفتار کره جنوبی قابل درک نیست و ما فکر می‌کنیم از نظر حقوقی و قانونی منعی برای بازگرداندن آن نیست. دولت روحانی از کره‌ای‌ها خواسته بود قبل از آن که دیر شود و تأثیری بر روابط بلندمدت دو کشور بگذارد در این اقدام خود تجدیدنظر کنند. البته ایران چند بار با کره جنوبی درباره آزادسازی پول‌های خود مذاکره کرد اما کره جنوبی فقط یک دلیل را تکرار می‌کرد و می‌گفت دلیل بازنگرداندن پول‌های کشورمان، اتصال سیستم بانکی و مالی این کشور به سیستم بانک‌های آمریکا است و چون بانک مرکزی ایران هم در لیست تحریم‌های آمریکا قرار دارد، کره تحت هیچ شرایطی نمی‌تواند تحریم‌ها را دور زده و پول‌های توقیفی تهران را پرداخت کند و اگر کره جنوبی بخواهد دارایی‌های ایران را بازپرداخت کند با تنبیه و مجازات‌های بسیار شدید آمریکا رو به رو شده و باید میلیاردها دلار به واشنگتن خسارت دهد. این موضوع تا این اواخر ادامه داشت تا این‌که با رایزنی‌های صورت‌گرفته کره بخش کوچکی از این پول یعنی ۱۸ میلیون دلار از پولمان را از طریق امنی به حساب سازمان ملل منتقل کرد.
بن‌بست خیابان سئول
البته این شیرین‌کاری کره‌ای‌ها برای آمریکا فقط محدود به داستان عدم استرداد و بلوکه‌کردن اموال ایران نیست. آنها در ماجرای صادرات وسایل خانگی دو برند مطرح خود هم حسابی خرابکاری کردند و ال‌جی و سامسونگ، دو شرکت کره‌ای که تا شروع تحریم‌های آمریکا سهم قابل توجهی در بازار لوازم خانگی ایران داشتند با شروع تحریم، بازار پرسود ایران را رها کردند و با سیستم ترس و تبعیت از آمریکا و بلاک‌کردن مطالبات ایران، کاملا نگاه ایرانی‌ها را به خود تغییر دادند درحالی که خیابان سئول در تهران و برعکس روزی روزگاری یادمان دوستی دو کشور بود. حالا باید دید دیپلماسی اقتصادی دولت سیزدهم با تمرکز بر نگاه به شرق چطور می‌تواند با تحرک خود این حجم از اموال بلوکه‌شده ایران را آزاد کند.
سیاست جدید در فضای بین‌الملل مبتنی بر رابطه با کشورهای اسلامی و اولویت ارتباط با همسایگان و حتی آمدن دومین فرد امارات به عنوان کشوری که از لحاظ امنیتی با آن زاویه داریم نشان داده برای این دولت راه‌های تعاملی بسته نیست. حدود دو هفته قبل، بلومبرگ خبر داد که وزارت اقتصاد و دارایی کرهجنوبی اعلام کرده ۱۸ میلیون دلار از دارایی‌های بلوکه شده ایران در این کشور را به عنوان بدهی حق عضویت معوقه تهران به سازمان‌ملل پرداخت کرده و از این طریق مشکل حق رای تعلیق‌شده ایران در این نهاد بین‌المللی را مرتفع کرده است.
پیش‌خور کردن نفت ایران
این تمام ماجرا نیست، کره جرات اقدام خارج از ضوابط تعیین شده از سوی آمریکا را ندارد. کره جنوبی قبل از اعمال تحریم‌های آمریکا علیه ایران، جزو پنج کشور خریدار فرآورده‌های نفتی ایران بود و حتی بعد از اعمال تحریم‌های ترامپ در مرداد ۹۷ هم کره‌ای‌ها از معافیت ۱۸۰ روزه برخوردار شدند و در این مدت هم روزانه نزدیک به ۳۵۰ هزار بشکه نفت و میعانات گازی از ایران خریداری کردند. اما با وجود گذشت بیش از ۳سال هنوز هزینه خرید این فرآورده‌ها را پرداخت نکرده‌اند. چیزی حدود هفت تا ۹ میلیارد دلار از دارایی‌های ایران در کره جنوبی بلوکه شده و چشم بادامی‌ها به دلیل تحریم‌های آمریکا حاضر به پرداخت این پول نیستند و حتی گفته می‌شود این رقم، بالاترین میزان پولی است که ایران در کشورهایی دارد که با آنها تا پیش از برجام مبادله اقتصادی داشته است.
البته اوایل مهر امسال، وزیر خارجه کره با امیرعبداللهیان تماس گرفت. اما پاسخ ایران یک چیز بود. او در این گفت‌وگوی تلفنی از ایجاد مشکل در استرداد نکردن اموال ایران نزد بانک‌های کره جنوبی به شدت انتقاد کرد و گفت مشکل دسترسی کشورمان به اموال خودش در کره باید زود حل شود. البته پیش از این مقامات کره جنوبی بی‌شرمی را به حدی رساندند که برای نگهداری میلیاردها دلار پول ایران درخواست کارمزد کرده بودند!
بدعهدی چشم بادامی‌ها
حالا با این اتفاق یعنی پرداخت بدهی حق عضویت معوقه تهران به سازمان‌ملل، کره یک قدم به سمت هدف ایران نزدیک شده اما با این حال درست است که در حال حاضر به خاطر درخواست انتقال اضطراری بخشی از این پول منتقل شد اما ما منتظر شرایطی هستیم که امکان دسترسی کامل به منابع‌مان ایجاد شود. البته بلافاصله بعد از این اقدام کره وزارت خارجه در نشست همیشگی‌اش به این رفتار ضدتعاملی کره‌ای‌ها واکنش نشان داد و گفت که متاسفانه بدهی قطعی کره جنوبی به جمهوری اسلامی ایران همچنان پرداخت نشده باقی مانده و آنچه بین دو کشور گفت‌وگو می‌شود همچنان با سرعت بسیار لاک‌پشتی در حرکت است که نه مورد قبول ماست و نه فراموش می‌شود.خطیب‌زاده این را هم گفته بود که اینها پول مردم ایران و منابع قطعی مردم ایران است که نزد دولت کره به امانت بوده و متاسفانه ما رعایت این امانت را ندیدیم و آنچه الان انجام شده بخش کوچکی از پول ما در کره از راه امنی به حساب سازمان ملل منتقل شده است. در نیویورک به دبیرخانه گفته شد که به خاطر وضعیت اضطراری دومین سال است که برخورد مناسب را از دبیرخانه ندیدیم و طبیعی است که منابع معرفی شده و این منابع باید بتواند منتقل شود.
ماجرا چه بود؟
در میان کشورهایی که اموال بلوکه‌شده ایران در آنها تجمیع شده، کرهجنوبی بیشترین منابع مالی تهران را در اختیار دارد. اما این مناقشه از کجا شروع شد؟ ماجرا از این قرار بود که کره جنوبی قبل از این‌که معافیت‌های خرید نفت از ایران تمام شود، مقدار زیادی نفت و میعانات نفتی و گازی ایران را خریداری کرده بود که به گفته مسوولان کشور از جمله رئیس وقت کل بانک مرکزی، حدود هفت میلیارد دلار پول این نفت‌ها در بانک‌های کره جنوبی توقیف و مسدود شده در حالی که نفت‌های خریداری‌شده توسط کره جنوبی قبل از لغو معافیت‌های نفتی آمریکا بوده است.
گرچه تحریم‌های یکجانبه آمریکا، غیرقانونی و خارج از عرف شورای امنیت است، اما انتظار می‌رفت که شورای امنیت در این مناقشه طرف ایران را بگیرد. اما بازی در کاغذ واقعیت طور دیگری رقم خورد و با توجه به وابستگی تاریخی کره جنوبی به آمریکا، کره‌ای‌ها در روابط خود با ایران تجدید نظر کردند و تحریم‌های آمریکا را با نسخه‌ای سخت‌تر و ظالمانه‌تر از کشورهای اروپایی در قبال دارایی‌ها و اموال ایران اجرایی کنند و به نوعی کاسه داغ‌تر از آش شدند.البته کره در تابستان امسال هم دست پیش را گرفته بود. وزارت خارجه کره جنوبی در آخرین روز تیرماه سفیر کشورمان را احضار کرد تا نعل وارونه بزند. آنها مدعی بودند از اظهارات مقامات ایران درباره درآمدهای مسدودشده ناخشنود هستند! البته در آن شرایط ایران کره جنوبی را تهدید کرده بود در صورتی که این پول‌ها را آزاد نکند، از این کشور به مجامع بین‌المللی شکایت می‌کند. این رفتار ضدتعاملی کره‌ای‌ها صدای دولت وقت را هم درآورد تا جایی که علی ربیعی، سخنگوی دولت روحانی درباره پول‌های مسدودشده ایران گفته بود این رقم (هشت میلیارد دلار) در شرایط فعلی برای ما بسیار مهم بوده و رفتار کره جنوبی قابل درک نیست و ما فکر می‌کنیم از نظر حقوقی و قانونی منعی برای بازگرداندن آن نیست. دولت روحانی از کره‌ای‌ها خواسته بود قبل از آن که دیر شود و تأثیری بر روابط بلندمدت دو کشور بگذارد در این اقدام خود تجدیدنظر کنند. البته ایران چند بار با کره جنوبی درباره آزادسازی پول‌های خود مذاکره کرد اما کره جنوبی فقط یک دلیل را تکرار می‌کرد و می‌گفت دلیل بازنگرداندن پول‌های کشورمان، اتصال سیستم بانکی و مالی این کشور به سیستم بانک‌های آمریکا است و چون بانک مرکزی ایران هم در لیست تحریم‌های آمریکا قرار دارد، کره تحت هیچ شرایطی نمی‌تواند تحریم‌ها را دور زده و پول‌های توقیفی تهران را پرداخت کند و اگر کره جنوبی بخواهد دارایی‌های ایران را بازپرداخت کند با تنبیه و مجازات‌های بسیار شدید آمریکا رو به رو شده و باید میلیاردها دلار به واشنگتن خسارت دهد. این موضوع تا این اواخر ادامه داشت تا این‌که با رایزنی‌های صورت‌گرفته کره بخش کوچکی از این پول یعنی ۱۸ میلیون دلار از پولمان را از طریق امنی به حساب سازمان ملل منتقل کرد.
بن‌بست خیابان سئول
البته این شیرین‌کاری کره‌ای‌ها برای آمریکا فقط محدود به داستان عدم استرداد و بلوکه‌کردن اموال ایران نیست. آنها در ماجرای صادرات وسایل خانگی دو برند مطرح خود هم حسابی خرابکاری کردند و ال‌جی و سامسونگ، دو شرکت کره‌ای که تا شروع تحریم‌های آمریکا سهم قابل توجهی در بازار لوازم خانگی ایران داشتند با شروع تحریم، بازار پرسود ایران را رها کردند و با سیستم ترس و تبعیت از آمریکا و بلاک‌کردن مطالبات ایران، کاملا نگاه ایرانی‌ها را به خود تغییر دادند درحالی که خیابان سئول در تهران و برعکس روزی روزگاری یادمان دوستی دو کشور بود. حالا باید دید دیپلماسی اقتصادی دولت سیزدهم با تمرکز بر نگاه به شرق چطور می‌تواند با تحرک خود این حجم از اموال بلوکه‌شده ایران را آزاد کند.
