تحلیلی بر صحبت‌های امام خمینی(ره) درباره مبانی انقلاب اسلامی پیش از بازگشت به ایران
امام در پاریس؛ علیه توده‌ای‌ها، تمجیدگر پابرهنه‌ها
«کمونیست کیست؟ 30میلیون جمعیت مسلم می‌گذارد کمونیست در ایران پیدا شود؟ کمونیست طرحی شکست‌خورده است در دنیا. اصلا شکست‌خورده برای این‌که فهمیدند اصل قضیه مارکسیست و کمونیست قضیه تخدیر است! ملت‌ها را می‌خواهند خواب کنند با این حرف‌ها. شوروی می‌خواسته ملت‌ها را خواب کند با این حرف‌ها، با مساله کمونیست را پیش‌آوردند. چین مساله کمونیست را پیش برده بود! این حرف‌ها نیست در کار. اینها، بزرگ‌ها می‌خواهند کوچک‌ها را بخورند، مملکت دیگران را بخورند، این حرف‌ها را پیش‌آوردند مردم را بازی بدهند. [عده‌ای] هم بازی خورد[ند]؛ منتها جوان‌های ما قدری‌شان هم بازی خورده‌اند و خیال می‌کنند که مساله‌ای است مساله کمونیست. اصلا در دنیا دیگر این مطلب شکست خورده و قابل اعتنا نیست.» (۳۰مهر 1357)
امام نسبت به چپ‌ها موضع چندان مسالمت‌جویانه‌ای نداشت. پاسخ او به خبرنگار آسوشیتدپرس در پاریس در دسترس است:
«[آیا شما از یک حکومت مارکسیستی طرفدار روس که از یک کودتا سر برآورد حمایت خواهید کرد؟]
نهضت اسلامی به‌پاخاسته ایران، محلی برای چنین امری نگذاشته است و ما با چنین دسیسه‌هایی، همان عملی را خواهیم کرد که با رژیم کنونی شاه.» (۱۶آبان 1357)
در مصاحبه با خبرنگار مجله اشپیگل درباره شوروی و کنفرانس اسلامی کشورهای سوسیالیستی در شوروی چنین گفتند:
«این‌گونه کنفرانس‌ها به‌نام اسلام تشکیل می‌شود اما هدف اسلامی ندارد و کسانی که به نام نماینده مسلمانان در این کنفرانس‌ها شرکت می‌کنند، فاقد نمایندگی مردم می‌باشند. شوروی نقش شترمرغ را بازی می‌کند. از سویی ضد مذهب اسلام است و آزادی مذهبی مردم مسلمان زیر سلطه را از میان برده است، از سوی دیگر نماینده این مردم مسلمان است! شوروی با روشی که در عمل پیش گرفته است و ملل مسلمان را به زیر سلطه خویش درآورده است، دیگر حتی شایستگی دعوی طرفداری از مظلومیت و مخالفت با استثمار را نیز ندارد.» (۱۶ آبان 1357) یا در جایی دیگر گفت: «نه، ما نمی‌توانیم کمونیست‌ها را بپذیریم، برای این‌که خطر آنان برای کشور ما کمتر از خطر شاه نیست. ما آنها را نمی‌توانیم بپذیریم.» (۲۱ آبان 1357) امام چپ‌ها را دارای ریشه و پایگاه جدی در ایران نمی‌دانست: «اصولا ما گروه‌هایی که دارای پایگاهی در بین مردم باشند، به‌عنوان گروه یا گروه‌های مارکسیستی نمی‌شناسیم و وجود هم ندارد. چند نفر بچه را بگذارید کنار که آنان نه‌تنها از جامعه ایران شناختی ندارند، بلکه هنوز بیش از دو سه کتاب هم مطالعه نکرده‌اند. می‌بینید که چگونه شاه، از این عده، در قالب حمله، طرفداری می‌کند. می‌بینید که همه از چند بچه چیزی ساخته‌اند. نهضت ما عمیقا مذهبی است و نفوذ معنوی آن به حدی است که دنیا از آن وحشت
کرده است ...» (۲۵ آبان 1357)
امام هیچ‌گاه نپذیرفته است با چپ‌هایی که علیه شاه فعالیت کرده‌اند هم‌پیمان خواهد شد. امام‌خمینی معتقد بودند: «احکام ما، احکام اسلام است و آنها [کمونیست‌ها] اسلام را نمی‌پذیرند، و لذا ما به آنها نه‌تنها علاقه‌مند نیستیم که همکاری هم نداریم و نخواهیم داشت.» (۱۶ آذر 1357)
امام در کنفرانس خبری خود در ۲۱ دی 1357 فاصله خود را با حزب توده حفظ کردند.
* «[خبرنگار اکونومیست لندن: آیا در تشکیل کمیته یا شورایی که برای مرحله انتقال موردنظر حضرتعالی است، ایرج اسکندری (دبیرکل حزب توده) را هم در نظر دارید که دعوت کنید؟]
- خیر.
* [آیا در دولت انتقالی آینده «حزب توده» شرکت خواهد داشت؟]
-خیر.
[آیا حزب توده و عناصر آن با شما در ارتباط هستند؟ آیا ایرج اسکندری با شما در رابطه است؟]
خیر.
* [آیا دولت آینده، حزب توده را که غیرقانونی است، قانونی اعلام خواهد کرد؟]
- خیر.
اما موضوع حکومت مستمندان در نظر امام جدی بود. نظر امام در پاریس این بود که «یک حکومت عادل شریف» سر کار بیاید که به درد «مستمندها» برسد، نه این حکومت برای «بزرگ‌ها باشد و برای دولتمندها.» (۳۰مهر1357) بعدها دیده شد که چیزی به نام «بزرگان نظام» وارد ادبیات مسؤولان کشور شد. در نظر امام مردم بزرگان نظام هستند. امام از همان پاریس معتقد بود که حکومت باید مال پابرهنگان باشد.
امام اجازه نمی‌داد حتی در مورد خودش ضعیف‌ترین شایعات با موضوع اشرافی‌گری یا راحت‌طلبی شخص او بی‌جواب بماند.
«الآن هم پشت سر هم تبلیغات هست؛ تبلیغ پشت سر تبلیغ. فلانی در قصر ییلاقی آنجا هست و جوان‌ها می‌روند پیش او در قصر ییلاقی! [خنده امام]، این قصر ییلاقی ماست که نداریم یک اتاقی که آقایان بتوانند بنشینند! باید این‌طوری بایستند [خنده امام]! این تبلیغات است آقا.» (۸ آبان 1357)
تبلیغات دیگر هم این بود که بگویند اسلام افیون توده‌هاست. امام در پاریس بارها به این حرف پاسخ داد:
«افیونی که اینها می‌گویند، می‌گویند اسلام افیون جامعه است، اسلام آمده است مردم طبقه سه و فقرا را برایشان لالایی بگوید خوابشان بکند تا آن قدرتمندها بخورند آنها را! منافع آنها را بلع کنند! بلکه ادیان را می‌گویند اینها که اصل ادیان را آن قدرتمندها درست کرده‌اند برای همین معنا! یک دینی درست کرده‌اند که مردم را دعوت کنند به این‌که مردم مزاحمت با آنها نکنند؛ دعوت کنند به این‌که بخورید و کتک بخورید و صحبت هم نکنید، حرفی نزنید! ببینیم که این جنگ‌های متعددی که در اسلام واقع شده و زمان رسول اکرم بود ـــ حالا بعد از زمان رسول اکرم باز حرف دیگر است ـــ زمان خود پیغمبر اسلام بوده که متن اسلام است، دیگر هیچ حاشیه نیست، از متن اسلام است، قرآن است و آن‌که قرآن را آورده است برای مردم، آنی که اینها می‌گویند دین را قدرتمندها درست کردند که این ضعفا و فقرا را منافع‌شان را استثمار کنند و استعمار کنند، ببینیم که آیا این جنگ‌ها، جنگ این‌طور بوده است که پیغمبر اکرم همدست شده است با قدرتمندها و حمله کرده به فقرا؟! یا با فقرا ساخته و حمله کرده به قدرتمندها؟
آنهایی که اطراف پیغمبر جمع شده بودند، گداها بودند. خب، فقرا و گداها جمع شدند دور پیغمبر. همین فقرا و گداها با تعلیم قرآن در زمان خود رسول اکرم حجاز را فتح کردند! آنهایی که هیچی بودند.» (۱۴ آبان 1357) یا در ۱۷ آبان 1357 گفت: «پیغمبری که با مردم دیگر وقتی می‌نشست معلوم نبود آقا کدام است و نوکر کدام است و ـــ عرض می‌کنم که ـــ اصحاب کدامند و خود پیغمبر کدام است. پیغمبری که با مردم همان جور می‌نشست و با هم همان طور جلسه می‌کردند و همان طور جلسه‌شان جلسه بنده‌ها و فقرا بود و زندگی‌اش زندگی فقرا بود و بیت‌المال مالِ مردم بود و هیچ تصرف نمی‌کرد.» نمی‌دانم گوینده این حرف‌ها اگر امروز با پدیده کثیف «رانت‌خواری به هوای آقازادگی و عضو طبقه قدرت بودن» مواجه می‌شد چه می‌کرد؟
امام خمینی در پاریس خود را کنار محرومان می‌بیند: «ما الآن هیچ نداریم؛ ما لختیم؛ بیچاره! اگر این هم برود تا مدت‌های زیاد باید زحمت بکشند که این خرابی‌هایی که این کرده جبران بکنند؛ اگر بتوانند.» (۴ آذر 1357)
امام نسبت به چپ‌ها موضع چندان مسالمت‌جویانه‌ای نداشت. پاسخ او به خبرنگار آسوشیتدپرس در پاریس در دسترس است:
«[آیا شما از یک حکومت مارکسیستی طرفدار روس که از یک کودتا سر برآورد حمایت خواهید کرد؟]
نهضت اسلامی به‌پاخاسته ایران، محلی برای چنین امری نگذاشته است و ما با چنین دسیسه‌هایی، همان عملی را خواهیم کرد که با رژیم کنونی شاه.» (۱۶آبان 1357)
در مصاحبه با خبرنگار مجله اشپیگل درباره شوروی و کنفرانس اسلامی کشورهای سوسیالیستی در شوروی چنین گفتند:
«این‌گونه کنفرانس‌ها به‌نام اسلام تشکیل می‌شود اما هدف اسلامی ندارد و کسانی که به نام نماینده مسلمانان در این کنفرانس‌ها شرکت می‌کنند، فاقد نمایندگی مردم می‌باشند. شوروی نقش شترمرغ را بازی می‌کند. از سویی ضد مذهب اسلام است و آزادی مذهبی مردم مسلمان زیر سلطه را از میان برده است، از سوی دیگر نماینده این مردم مسلمان است! شوروی با روشی که در عمل پیش گرفته است و ملل مسلمان را به زیر سلطه خویش درآورده است، دیگر حتی شایستگی دعوی طرفداری از مظلومیت و مخالفت با استثمار را نیز ندارد.» (۱۶ آبان 1357) یا در جایی دیگر گفت: «نه، ما نمی‌توانیم کمونیست‌ها را بپذیریم، برای این‌که خطر آنان برای کشور ما کمتر از خطر شاه نیست. ما آنها را نمی‌توانیم بپذیریم.» (۲۱ آبان 1357) امام چپ‌ها را دارای ریشه و پایگاه جدی در ایران نمی‌دانست: «اصولا ما گروه‌هایی که دارای پایگاهی در بین مردم باشند، به‌عنوان گروه یا گروه‌های مارکسیستی نمی‌شناسیم و وجود هم ندارد. چند نفر بچه را بگذارید کنار که آنان نه‌تنها از جامعه ایران شناختی ندارند، بلکه هنوز بیش از دو سه کتاب هم مطالعه نکرده‌اند. می‌بینید که چگونه شاه، از این عده، در قالب حمله، طرفداری می‌کند. می‌بینید که همه از چند بچه چیزی ساخته‌اند. نهضت ما عمیقا مذهبی است و نفوذ معنوی آن به حدی است که دنیا از آن وحشت
کرده است ...» (۲۵ آبان 1357)
امام هیچ‌گاه نپذیرفته است با چپ‌هایی که علیه شاه فعالیت کرده‌اند هم‌پیمان خواهد شد. امام‌خمینی معتقد بودند: «احکام ما، احکام اسلام است و آنها [کمونیست‌ها] اسلام را نمی‌پذیرند، و لذا ما به آنها نه‌تنها علاقه‌مند نیستیم که همکاری هم نداریم و نخواهیم داشت.» (۱۶ آذر 1357)
امام در کنفرانس خبری خود در ۲۱ دی 1357 فاصله خود را با حزب توده حفظ کردند.
* «[خبرنگار اکونومیست لندن: آیا در تشکیل کمیته یا شورایی که برای مرحله انتقال موردنظر حضرتعالی است، ایرج اسکندری (دبیرکل حزب توده) را هم در نظر دارید که دعوت کنید؟]
- خیر.
* [آیا در دولت انتقالی آینده «حزب توده» شرکت خواهد داشت؟]
-خیر.
[آیا حزب توده و عناصر آن با شما در ارتباط هستند؟ آیا ایرج اسکندری با شما در رابطه است؟]
خیر.
* [آیا دولت آینده، حزب توده را که غیرقانونی است، قانونی اعلام خواهد کرد؟]
- خیر.
اما موضوع حکومت مستمندان در نظر امام جدی بود. نظر امام در پاریس این بود که «یک حکومت عادل شریف» سر کار بیاید که به درد «مستمندها» برسد، نه این حکومت برای «بزرگ‌ها باشد و برای دولتمندها.» (۳۰مهر1357) بعدها دیده شد که چیزی به نام «بزرگان نظام» وارد ادبیات مسؤولان کشور شد. در نظر امام مردم بزرگان نظام هستند. امام از همان پاریس معتقد بود که حکومت باید مال پابرهنگان باشد.
امام اجازه نمی‌داد حتی در مورد خودش ضعیف‌ترین شایعات با موضوع اشرافی‌گری یا راحت‌طلبی شخص او بی‌جواب بماند.
«الآن هم پشت سر هم تبلیغات هست؛ تبلیغ پشت سر تبلیغ. فلانی در قصر ییلاقی آنجا هست و جوان‌ها می‌روند پیش او در قصر ییلاقی! [خنده امام]، این قصر ییلاقی ماست که نداریم یک اتاقی که آقایان بتوانند بنشینند! باید این‌طوری بایستند [خنده امام]! این تبلیغات است آقا.» (۸ آبان 1357)
تبلیغات دیگر هم این بود که بگویند اسلام افیون توده‌هاست. امام در پاریس بارها به این حرف پاسخ داد:
«افیونی که اینها می‌گویند، می‌گویند اسلام افیون جامعه است، اسلام آمده است مردم طبقه سه و فقرا را برایشان لالایی بگوید خوابشان بکند تا آن قدرتمندها بخورند آنها را! منافع آنها را بلع کنند! بلکه ادیان را می‌گویند اینها که اصل ادیان را آن قدرتمندها درست کرده‌اند برای همین معنا! یک دینی درست کرده‌اند که مردم را دعوت کنند به این‌که مردم مزاحمت با آنها نکنند؛ دعوت کنند به این‌که بخورید و کتک بخورید و صحبت هم نکنید، حرفی نزنید! ببینیم که این جنگ‌های متعددی که در اسلام واقع شده و زمان رسول اکرم بود ـــ حالا بعد از زمان رسول اکرم باز حرف دیگر است ـــ زمان خود پیغمبر اسلام بوده که متن اسلام است، دیگر هیچ حاشیه نیست، از متن اسلام است، قرآن است و آن‌که قرآن را آورده است برای مردم، آنی که اینها می‌گویند دین را قدرتمندها درست کردند که این ضعفا و فقرا را منافع‌شان را استثمار کنند و استعمار کنند، ببینیم که آیا این جنگ‌ها، جنگ این‌طور بوده است که پیغمبر اکرم همدست شده است با قدرتمندها و حمله کرده به فقرا؟! یا با فقرا ساخته و حمله کرده به قدرتمندها؟
آنهایی که اطراف پیغمبر جمع شده بودند، گداها بودند. خب، فقرا و گداها جمع شدند دور پیغمبر. همین فقرا و گداها با تعلیم قرآن در زمان خود رسول اکرم حجاز را فتح کردند! آنهایی که هیچی بودند.» (۱۴ آبان 1357) یا در ۱۷ آبان 1357 گفت: «پیغمبری که با مردم دیگر وقتی می‌نشست معلوم نبود آقا کدام است و نوکر کدام است و ـــ عرض می‌کنم که ـــ اصحاب کدامند و خود پیغمبر کدام است. پیغمبری که با مردم همان جور می‌نشست و با هم همان طور جلسه می‌کردند و همان طور جلسه‌شان جلسه بنده‌ها و فقرا بود و زندگی‌اش زندگی فقرا بود و بیت‌المال مالِ مردم بود و هیچ تصرف نمی‌کرد.» نمی‌دانم گوینده این حرف‌ها اگر امروز با پدیده کثیف «رانت‌خواری به هوای آقازادگی و عضو طبقه قدرت بودن» مواجه می‌شد چه می‌کرد؟
امام خمینی در پاریس خود را کنار محرومان می‌بیند: «ما الآن هیچ نداریم؛ ما لختیم؛ بیچاره! اگر این هم برود تا مدت‌های زیاد باید زحمت بکشند که این خرابی‌هایی که این کرده جبران بکنند؛ اگر بتوانند.» (۴ آذر 1357)
