برای تحقق شعار سال چه باید کرد؟

یادداشت

برای تحقق شعار سال چه باید کرد؟

سال جاری از سوی رهبر معظم انقلاب با عنوان «تولید؛ دانش‌بنیان، اشتغال‌آفرین»، نام‌گذاری شده‌است. از سال ۱۳۸۷ در نام‌گذاری سال‌ها بر مسائل اقتصادی، تولید و الزامات پیشرفت اقتصادی کشور از سوی معظم‌له تاکیدات فراوانی شده‌است و این موضوع حکایت از اهمیت و اثرگذاری تولید مولد بر اقتصاد کشور دارد یا به بیانی دیگر رشد تولید مؤلفه بسیار مهمی است که به بهبود شرایط اقتصادی منجر خواهد شد و همزمان این اقتصاد رو به رشد نیز می‌تواند عامل مهمی در مسیر رشد و ارتقای تولید باشد. با توجه به تاکید بر جایگاه شرکت‌های دانش‌بنیان در نام‌گذاری سال جاری باید خاطرنشان کرد که فعالیت مجموعه‌های دانش‌بنیان یکی از سنجه‌های میزان قدرت علمی و پیشرفت کشور محسوب می‌شود. درواقع حرکت به سمت تعالی همراه با رشد، نیاز مبرم کشور در موقعیت کنونی است. لذا می‌توان نتیجه گرفت تولید دانش‌بنیان به‌عنوان یک الگوی اقتصادی پیشران به توسعه همه‌جانبه کشور کمک شایانی خواهد کرد؛ به این معنی که تولید بر مبنای دانش بومی درون‌زا و برون‌گرا بنیان نهاده می‌شود. توجه به دانش‌بنیان شدن تولید از یک‌سو، زمینه بهینه‌سازی امکانات را فراهم می‌آورد و از سوی دیگر مسیر تولید محصولات جدید و به‌روز را تسهیل می‌کند.

اشتغال‌آفرینی یکی دیگر از موضوعات موردبحث در نام‌گذاری سال است. در کنار هم قرار گرفتن اشتغال‌آفرینی و ظرفیت‌های دانش‌بنیان و فناورانه، به منزله ایجاد موقعیت‌های شغلی با تکیه بر تخصص‌گرایی است. بنابراین از سوی دولتمردان انتظار می‌رود همزمان با تاکید بر شاخصه‌های رشد تولید و توسعه مجموعه‌های دانش‌محور، آموزش نیروی انسانی متخصص با رویکرد جانشین‌پروری مورد توجه قرار گیرد. بدون تردید تولید دانش‌بنیان را می‌توان به منزله ایجاد اشتغال پایدار در نظر گرفت.
حرکت به سمت تولیدات دانش‌بنیان در حوزه معدن و صنایع معدنی، زمینه حفظ و حتی ارتقای توان رقابت صنایع کشور را در بازار جهانی فراهم می‌کند. اگر مجموعه‌های دانش‌بنیان توان خود را به توسعه خطوط تولید و بومی‌سازی تجهیزات و قطعات مورد نیاز صنایع اختصاص دهند، بخشی از نیازهای وارداتی این مجموعه‌ها مرتفع می‌شود. به این ترتیب از یک‌سو جلوی خروج ارز از کشور گرفته می‌شود و از سوی دیگر نیز فشارهای ناشی از تحریم برای تامین نیاز صنایع، برطرف خواهد شد. در همین حال تکیه بر توان شرکت‌های دانش‌بنیان به تولید محصولات‌ های‌تک و پیشرفته نیز منتهی می‌شود. از مجموع موارد یاد شده می‌توان این‌طور نتیجه گرفت که این الگوی فناورانه به توسعه همه‌جانبه صنایع و ارتقای هرچه بیشتر تولید منتهی خواهد شد. در ادامه باید خاطرنشان کرد فعالان صنعتی به‌ویژه در بخش معدن و صنایع معدنی در سال‌های اخیر با کمبودهای زیرساختی جدی روبه‌رو  شده‌اند. این کمبودها همگام با ظرفیت‌سازی هرچه بیشتر در بخش معدن و صنایع وابسته به آن هر روز بیشتر می‌شود. محدودیت در روند تامین انرژی برق و گاز مهم‌ترین چالشی است که روند فعالیت صنایع را به‌ویژه از سال گذشته تحت تاثیر قرار داده‌است. با توجه به توان کشور در تولید انرژی و همچنین ظرفیت مصرف این انرژی، پیش‌بینی می‌شود محدودیت‌های یاد شده در سال جاری جدی‌تر از قبل ادامه داشته باشند. این کمبود از یک‌سو به منزله افت ظرفیت‌های تولیدی و از سوی دیگر نیز خسارات فنی را به واحدهای صنعتی تحمیل خواهد کرد.
 متاسفانه در طول سال‌های گذشته موضوعاتی همچون بهره‌وری انرژی در کشور ما آن‌طور که باید و انتظار می‌رود، مورد توجه مسؤولان ذی‌ربط نبوده‌است اما اکنون استفاده بهینه از این منابع جزو اولویت‌های کشور است. در چنین شرایطی لازم است توجه به تکنولوژی‌های نوین با کمترین مصرف انرژی مورد توجه قرار گیرد. در ادامه باید تاکید کرد که تحقق شعار سال نیازمند بسترسازی مناسب است. تسهیل در مقررات و آیین‌نامه‌های حاکم بر تولید، خود محرک جذب سرمایه به بخش تولید، رونق گرفتن این بخش و همچنین تعامل هرچه بیشتر میان صنایع با شرکت‌های دانش‌بنیان است اما با وجود تاکید بسیار بر تولید و توسعه آن، در عمل مقررات دست‌وپاگیر مانع بهبود شرایط می‌شود.
درواقع در طول یک دهه اخیر و با وجود تمام تاکیدی که بر تولید شده اما در عمل تولید و شاخصه‌های اثرگذار بر روند آن در سیاست‌گذاری مورد توجه نبوده است. لازم است نام‌گذاری سال‌ها به احکامی در سیاست و برنامه‌ها تبدیل شود و دستگاه‌های اجرایی بر مبنای این اهداف و استراتژی‌ها دستورالعمل‌های اجرایی آن را  تدوین کنند و همان‌گونه که رهبر معظم انقلاب تاکید کردند، این مباحث به همایش و کنفرانس محدود نشود.

 احسان نمازی‌زاده - رئیس اندیشکده سیاست‌گذاری و مطالعات صنعت و معدن