مرندی در گفت‌و‌گو با «جام‌جم»:
گزینه‌ای برای توافق جایگزین وجود ندارد
نفس مذاکرات برجام با کارشکنی آمریکا به شماره افتاده است و در شرایطی که امیدهایی از سوی تیم‌های مذاکره‌کننده مبنی بر قریب‌الوقوع بودن رسیدن به توافق نهایی داده می‌شد ایالات متحده با سنگ‌اندازی در فضای گفت‌و‌گو و طرح برخی مسائل فرابرجامی مذاکرات را به محاق برد. در چنین فضایی ارزیابی برخی از جریان‌های اصلاح‌طلب این بود که امکان رسیدن به توافق همه‌جانبه با توجه به مسائل و چالش‌هایی پیش‌روی ایران با اروپا و آمریکا ممکن نیست اما از آنجایی که به‌زعم آنها، تعامل با غرب برای حل مشکلات داخلی و بهبود وضعیت معیشت کشور در درجه اول اولویت قرار دارد زمزمه‌هایی از سوی برخی از جریان‌های اصلاح‌طلب مبنی بر جایگزینی توافق موقت به‌جای توافق همه‌جانبه برجام مطرح شد. مطابق این نظر، ایران باید علاوه بر روی آوردن به مذاکرات پلکانی با آمریکا بر حل مشکلات فی‌مابین با چشم‌پوشی از برخی خواسته‌های بحق خود به‌ویژه در حوزه تحریمی و عقب‌نشینی از مواضع منطقه‌ای، شرایط را برای گرفتن برخی امتیازات از طرفین مذاکره فراهم کند. این نگاه و نظر البته با رویکرد نظام و سیاست‌های قطعی کشور در‌خصوص رفع تحریم و گرفتن تضمین و راستی‌آزمایی کاملا در تضاد است. دکتر سید‌محمد مرندی، مشاور رسانه‌ای تیم مذاکره‌کننده هسته‌ای ایران در گفت‌و‌گو با روزنامه جام‌جم به تبیین شرایط موجود در فضای مذاکراتی و همچنین اصرار جمهوری اسلامی بر ادامه رویه عزتمندانه در مسیر گفت‌وگوهای وین پرداخت.
به‌گفته این کارشناس ارشد حوزه روابط بین‌الملل، جمهوری‌اسلامی دلایل منطقی برای اجرای کامل برجام دارد و به‌هیچ‌وجه موضوع رسیدن به توافق موقت یا جایگزین هدف تیم مذاکره‌کننده ایرانی نبوده بلکه جمهوری اسلامی خواهان رسیدن توافق بلندمدت است.
مرندی خاطرنشان کرد: ما در وین به توافق نزدیک شده بودیم و پیش‌بینی می‌شد که در یکی دو روز آخر مذاکرات، وزیران خارجه برای امضای توافق آماده شوند اما آمریکا در این زمینه کارشکنی کرد. البته این سنگ‌اندازی‌ها مقدماتی هم داشت. برخی از اعضای تیم مذاکره‌کننده آمریکا در مخالفت با مواضع بایدن از کار کناره‌گیری کردند و حضور رابرت مالی در مجلس سنای آمریکا و صحبت‌های او هم بازخوردهای منفی زیادی داشت و همین مسأله هم باعث شد که فشار روی بایدن و تیم او افزایش پیدا کند و به نظر می‌رسد که همین فشارها باعث شد که آمریکایی‌ها کار را متوقف کنند.
استمرار اصرار ایران بر گرفتن تضمین‌ها و لغو تحریم‌ها
مشاور رسانه‌ای تیم مذاکره‌کننده هسته‌ای ایران با اشاره به محورهای اصلی باقی‌مانده در مذاکرات وین تصریح کرد: مشکل اصلی ما با آمریکایی‌ها بر سر تضمین‌ها و تحریم‌هاست. یکی از موضوعات مورد بحث، مساله خروج سپاه پاسداران انقلاب اسلامی از لیست تروریست‌هاست اما حتی اگر آمریکایی‌ها خواسته ایران در این زمینه را بپذیرند، هنوز به معنای تامین همه مطالبات جمهوری اسلامی نیست.
این کارشناس حوزه روابط بین‌الملل معتقد است، غربی‌ها با پررنگ کردن موضوع خروج یا عدم خروج سپاه از لیست تحریم در پی تاثیرگذاری بر فضای مذاکراتی بودند اما ایران همچنان بر تحقق همه مطالباتش تاکید دارد.
مرندی درباره اخذ تضمین از ایالات متحده خاطرنشان کرد: خواسته ایران گرفتن تضمین از دولت آمریکا مبنی بر امنیت سرمایه‌گذاران در صورت خروج مجدد از توافق احتمالی بود اما نکته قابل تامل این‌که آنها حتی راضی نشدند تا زمان استقرار دولت بایدن هم به جمهوری اسلامی ایران تضمین بدهند. اساسا تضمین تا اخذ نشود، نمی‌تواند برای سرمایه‌گذاری خارجی در ایران اطمینان‌بخش باشد. همچنین تا تکلیف تحریم‌ها روشن نشود، نمی‌شود امید داشت که رسیدن به توافق، مشکلات اقتصادی مردم را تسکین و تخفیف دهد.
معضل اصلی، آمریکاست
وی با اشاره به فضای مثبت‌انگارنه‌ای که در برخی از رسانه‌ها درباره مذاکرات وین دامن زده می‌شد، تصریح کرد: اساسا این خبرها قابل اتکا نیست و با توجه به اخبار رسمی هنوز نمی‌توان آینده شفافی را برای رسیدن به توافق در‌نظر گرفت. واقعیت این است که مشکل اصلی ایران با بروکسل، مسکو، پاریس، لندن، پکن و برلین نیست بلکه معضل اصلی آمریکاست و تا مقامات این کشور عزم و اراده جدی را برای رسیدن توافق خوب و مبنی بر احترام متقابل نداشته باشند به توافق نهایی نخواهیم رسید.
نیاز غرب برای رسیدن به توافق
مشاور رسانه‌ای تیم مذاکره‌کننده هسته‌ای ایران در عین حال تاکید کرد: با توجه به بحرانی که در اوکراین رخ داده و غرب با مسأله کمبود انرژی و منابع غذایی مواجه شده، هم اروپا و هم آمریکا نیازمند رسیدن به توافق هستند اما در عین‌حال مخالفان برجام در آمریکا در آستانه فرا رسیدن انتخابات در این کشور بر شدت مخالفت خود افزودند و باید دید که آیا بایدن به‌دلیل نیاز روزافزونی که به توافق دارد راهکار قابل‌قبولی را ارائه خواهد کرد یا فشارهای داخلی آمریکا اجازه تحرک را به او نخواهد داد.
دلالان سیاسی، همچنان فعا‌لند
وی با اشاره به دلسوزی‌های کاذبی که از سوی برخی جریان‌ها و گروه‌های سیاسی نسبت به سرنوشت مردم مطرح می‌شود، تاکید کرد: تیم مذاکره کننده قبلی و فعلی کار خود را انجام داده و می‌دهند اما در این بین دلالان سیاسی هم هستند که تلاش می‌کنند با ارائه چهره‌ای دلسوزانه کاذب، مسؤولان کشور را در برابر هم قرار دهند.
پیام‌های ضعف روحانی، کار را مشکل کرد
مرندی با مقایسه عملکرد تیم مذاکره‌کننده پیشین و فعلی گفت: نگاه راس دولت دوازدهم یعنی آقای روحانی نسبت به مذاکرات کاملا غلط بود. نظر شخصی من این است زمانی که آقای روحانی در بدو روی کار آمدن خود از خزانه خالی سخن گفت و مسأله رسیدن به توافق را اولویت اصلی سیاست خارجی کشور دانست، سیگنال‌های ناشی از ضعف به غربی‌ها داد و همین مسأله هم کار مذاکره‌کنندگان ما را سخت کرد. به عبارت دیگر شتاب آقای روحانی برای رسیدن به توافق از سوی غربی‌ها نشانه‌های از ضعف تلقی شد.
وی با بیان این‌که دولت روحانی مثل دولت فعلی از اختیارات کافی و اجازه قطعی برای به سرانجام رساندن پرونده برجام برخوردار بود، عنوان کرد: به‌رغم این اختیارات، در آخر دولت روحانی، کف خواسته‌های برجام محقق نشد و مشکلات اقتصادی مردم هم بهبود پیدا نکرد. کف خواسته‌های ما اجرای تمام مفاد و بندهای توافق هسته‌ای بود و اگر طرف‌های مقابل ایران به تعهدات خود عمل می‌کردند برجام قابلیت اجرا داشت اما به‌رغم اجرایی شدن تعهدات از سوی ایران، غرب و آمریکا به توافق‌ها پایبند نبود و ایالات متحده در دوران دونالد ترامپ از برجام خارج شد و این کارشکنی‌ها همچنان ادامه دارد.
نشانه‌های عزتمندی تیم مذاکره‌کننده ایرانی
این کارشناس ارشد حوزه روابط بین‌الملل با تاکید بر روشن عزتمندانه‌ای که تیم دیپلماسی ایران در خلال مذاکرات در پیش گرفت، تصریح کرد: نشانه‌های این عزتمندی، اعتماد به نفس لازم، هوشمندی و درک مصالح ملی بود و همه این ویژگی‌ها باعث شدن که تیم مذاکره‌کننده ایرانی در گفت‌وگوی‌های وین به امتیازات خوبی دست پیدا کند. در عین حال باید گفت که رویکرد رئیس دولت سیزدهم هم در این زمینه موثر بود. در شرایطی که آقای روحانی تلاش می‌کرد تا رسیدن به توافق هسته‌ای را اولویت اصلی کشور قلمداد کند آقای رئیسی از همان آغازین روزهایی که تصدی قوه مجریه را به‌دست گرفت بر این نکته تاکید کرد که موضوع برجام را ادامه خواهد داد اما این موضوع اولویت اول کشور نیست. مرندی در بخش دیگری از گفت‌و‌گوی خود با جام‌جم بر این نکته تاکید کرد که بعد از روی کار آمدن دولت سیزدهم مانند دولت قبل رد راهبرد غلط مذاکره برای مذاکره مورد تاکید قرار گرفت و بر این مساله پافشاری کرد که به‌هیچ‌وجه به فرآیند فرسایشی‌سازی مذاکرات وارد نخواهد شد. طبعا این موضوع یکی از سیاست‌های قطعی نظام جمهوری اسلامی است اما درعین‌حال باید گفت که مذاکرات فعلی سه ماه طول کشید و درباره بسیاری از مسائل هم بحث و گفت‌و‌گو شد و در بخش‌هایی هم توافق‌هایی حاصل شد اما سه چهار موضوع اصلی باقی مانده بود که به‌طور معمول در همه مذاکرات در روزهای آخر به آن پرداخته می‌شود اما با کارشکنی آمریکا، تکلیف اجرای برجام هنوز روشن نیست.
مرندی خاطرنشان کرد: ما در وین به توافق نزدیک شده بودیم و پیش‌بینی می‌شد که در یکی دو روز آخر مذاکرات، وزیران خارجه برای امضای توافق آماده شوند اما آمریکا در این زمینه کارشکنی کرد. البته این سنگ‌اندازی‌ها مقدماتی هم داشت. برخی از اعضای تیم مذاکره‌کننده آمریکا در مخالفت با مواضع بایدن از کار کناره‌گیری کردند و حضور رابرت مالی در مجلس سنای آمریکا و صحبت‌های او هم بازخوردهای منفی زیادی داشت و همین مسأله هم باعث شد که فشار روی بایدن و تیم او افزایش پیدا کند و به نظر می‌رسد که همین فشارها باعث شد که آمریکایی‌ها کار را متوقف کنند.
استمرار اصرار ایران بر گرفتن تضمین‌ها و لغو تحریم‌ها
مشاور رسانه‌ای تیم مذاکره‌کننده هسته‌ای ایران با اشاره به محورهای اصلی باقی‌مانده در مذاکرات وین تصریح کرد: مشکل اصلی ما با آمریکایی‌ها بر سر تضمین‌ها و تحریم‌هاست. یکی از موضوعات مورد بحث، مساله خروج سپاه پاسداران انقلاب اسلامی از لیست تروریست‌هاست اما حتی اگر آمریکایی‌ها خواسته ایران در این زمینه را بپذیرند، هنوز به معنای تامین همه مطالبات جمهوری اسلامی نیست.
این کارشناس حوزه روابط بین‌الملل معتقد است، غربی‌ها با پررنگ کردن موضوع خروج یا عدم خروج سپاه از لیست تحریم در پی تاثیرگذاری بر فضای مذاکراتی بودند اما ایران همچنان بر تحقق همه مطالباتش تاکید دارد.
مرندی درباره اخذ تضمین از ایالات متحده خاطرنشان کرد: خواسته ایران گرفتن تضمین از دولت آمریکا مبنی بر امنیت سرمایه‌گذاران در صورت خروج مجدد از توافق احتمالی بود اما نکته قابل تامل این‌که آنها حتی راضی نشدند تا زمان استقرار دولت بایدن هم به جمهوری اسلامی ایران تضمین بدهند. اساسا تضمین تا اخذ نشود، نمی‌تواند برای سرمایه‌گذاری خارجی در ایران اطمینان‌بخش باشد. همچنین تا تکلیف تحریم‌ها روشن نشود، نمی‌شود امید داشت که رسیدن به توافق، مشکلات اقتصادی مردم را تسکین و تخفیف دهد.
معضل اصلی، آمریکاست
وی با اشاره به فضای مثبت‌انگارنه‌ای که در برخی از رسانه‌ها درباره مذاکرات وین دامن زده می‌شد، تصریح کرد: اساسا این خبرها قابل اتکا نیست و با توجه به اخبار رسمی هنوز نمی‌توان آینده شفافی را برای رسیدن به توافق در‌نظر گرفت. واقعیت این است که مشکل اصلی ایران با بروکسل، مسکو، پاریس، لندن، پکن و برلین نیست بلکه معضل اصلی آمریکاست و تا مقامات این کشور عزم و اراده جدی را برای رسیدن توافق خوب و مبنی بر احترام متقابل نداشته باشند به توافق نهایی نخواهیم رسید.
نیاز غرب برای رسیدن به توافق
مشاور رسانه‌ای تیم مذاکره‌کننده هسته‌ای ایران در عین حال تاکید کرد: با توجه به بحرانی که در اوکراین رخ داده و غرب با مسأله کمبود انرژی و منابع غذایی مواجه شده، هم اروپا و هم آمریکا نیازمند رسیدن به توافق هستند اما در عین‌حال مخالفان برجام در آمریکا در آستانه فرا رسیدن انتخابات در این کشور بر شدت مخالفت خود افزودند و باید دید که آیا بایدن به‌دلیل نیاز روزافزونی که به توافق دارد راهکار قابل‌قبولی را ارائه خواهد کرد یا فشارهای داخلی آمریکا اجازه تحرک را به او نخواهد داد.
دلالان سیاسی، همچنان فعا‌لند
وی با اشاره به دلسوزی‌های کاذبی که از سوی برخی جریان‌ها و گروه‌های سیاسی نسبت به سرنوشت مردم مطرح می‌شود، تاکید کرد: تیم مذاکره کننده قبلی و فعلی کار خود را انجام داده و می‌دهند اما در این بین دلالان سیاسی هم هستند که تلاش می‌کنند با ارائه چهره‌ای دلسوزانه کاذب، مسؤولان کشور را در برابر هم قرار دهند.
پیام‌های ضعف روحانی، کار را مشکل کرد
مرندی با مقایسه عملکرد تیم مذاکره‌کننده پیشین و فعلی گفت: نگاه راس دولت دوازدهم یعنی آقای روحانی نسبت به مذاکرات کاملا غلط بود. نظر شخصی من این است زمانی که آقای روحانی در بدو روی کار آمدن خود از خزانه خالی سخن گفت و مسأله رسیدن به توافق را اولویت اصلی سیاست خارجی کشور دانست، سیگنال‌های ناشی از ضعف به غربی‌ها داد و همین مسأله هم کار مذاکره‌کنندگان ما را سخت کرد. به عبارت دیگر شتاب آقای روحانی برای رسیدن به توافق از سوی غربی‌ها نشانه‌های از ضعف تلقی شد.
وی با بیان این‌که دولت روحانی مثل دولت فعلی از اختیارات کافی و اجازه قطعی برای به سرانجام رساندن پرونده برجام برخوردار بود، عنوان کرد: به‌رغم این اختیارات، در آخر دولت روحانی، کف خواسته‌های برجام محقق نشد و مشکلات اقتصادی مردم هم بهبود پیدا نکرد. کف خواسته‌های ما اجرای تمام مفاد و بندهای توافق هسته‌ای بود و اگر طرف‌های مقابل ایران به تعهدات خود عمل می‌کردند برجام قابلیت اجرا داشت اما به‌رغم اجرایی شدن تعهدات از سوی ایران، غرب و آمریکا به توافق‌ها پایبند نبود و ایالات متحده در دوران دونالد ترامپ از برجام خارج شد و این کارشکنی‌ها همچنان ادامه دارد.
نشانه‌های عزتمندی تیم مذاکره‌کننده ایرانی
این کارشناس ارشد حوزه روابط بین‌الملل با تاکید بر روشن عزتمندانه‌ای که تیم دیپلماسی ایران در خلال مذاکرات در پیش گرفت، تصریح کرد: نشانه‌های این عزتمندی، اعتماد به نفس لازم، هوشمندی و درک مصالح ملی بود و همه این ویژگی‌ها باعث شدن که تیم مذاکره‌کننده ایرانی در گفت‌وگوی‌های وین به امتیازات خوبی دست پیدا کند. در عین حال باید گفت که رویکرد رئیس دولت سیزدهم هم در این زمینه موثر بود. در شرایطی که آقای روحانی تلاش می‌کرد تا رسیدن به توافق هسته‌ای را اولویت اصلی کشور قلمداد کند آقای رئیسی از همان آغازین روزهایی که تصدی قوه مجریه را به‌دست گرفت بر این نکته تاکید کرد که موضوع برجام را ادامه خواهد داد اما این موضوع اولویت اول کشور نیست. مرندی در بخش دیگری از گفت‌و‌گوی خود با جام‌جم بر این نکته تاکید کرد که بعد از روی کار آمدن دولت سیزدهم مانند دولت قبل رد راهبرد غلط مذاکره برای مذاکره مورد تاکید قرار گرفت و بر این مساله پافشاری کرد که به‌هیچ‌وجه به فرآیند فرسایشی‌سازی مذاکرات وارد نخواهد شد. طبعا این موضوع یکی از سیاست‌های قطعی نظام جمهوری اسلامی است اما درعین‌حال باید گفت که مذاکرات فعلی سه ماه طول کشید و درباره بسیاری از مسائل هم بحث و گفت‌و‌گو شد و در بخش‌هایی هم توافق‌هایی حاصل شد اما سه چهار موضوع اصلی باقی مانده بود که به‌طور معمول در همه مذاکرات در روزهای آخر به آن پرداخته می‌شود اما با کارشکنی آمریکا، تکلیف اجرای برجام هنوز روشن نیست.
