دو گمانه درباره اعتراضات مصر

دو گمانه درباره اعتراضات مصر


 تحولات اخیر مصر را باید در ادامه تحولات سال‌های پیش مورد ارزیابی قرار داد‌. زمانی كه بعد از انقلاب سال 1388 مردم مصر موفق شدند رژیم حسنی مبارك را بركنار كرده و قدرت را خود به‌دست بگیرند. به‌‌دنبال آن بود كه گروه‌های اسلامگرا به‌خصوص اخوان‌المسلمین موفق شد قدرت را در مصر در قبضه خود بگیرد. آنها علاوه بر كرسی‌های مجلس توانستند ریاست‌جمهوری را هم به‌دست بگیرند، اما بعد از گذشت یك‌سال نظامیان به رهبری عبدالفتاح السیسی در این كشور كودتا كردند و با كنار زدن محمد مرسی كه رئیس‌جمهور منتخب مردم مصر بود قدرت را به‌دست گرفتند‌‌. از همان زمان گرچه اسلامگرایان سركوب شدند، اما موج اسلام‌خواهی هرگز در كشور مصر خاموش نشد و همچون آتش زیر خاكستر باقی ماند.
اعتراضات جمعه‌شب در مصر شاید رنگ و لعاب اسلامی نداشته باشد یا كمتر داشته باشد، اما در همان حال بیانگر نارضایتی عمیق مردم مصر از وضعیت موجود در این كشور بوده و نشان می‌دهد كه بخش اعظمی از این نارضایتی ریشه‌های اسلامی دارد و همچنان به دنبال راهی برای آشكار شدن و بروز و ظهور است‌. اینك با گذشت شش سال از آن تاریخ، به‌طور همزمان شاهد تظاهرات مردمی در چند شهر مصر بخصوص قاهره و اسكندریه هستیم كه در نوع خود پدیده متفاوتی است. برخی گمانه‌ها حكایت از آن دارد كه برخی رقبای السیسی از طریق بخش امنیتی این تظاهرات را پشتیبانی كرده است. مدتی است شخصی به نام محمدعلی كه او نیز ممكن است به بخش امنیتی و پلیس وابسته باشد؛ مردم مصر را تحریك می‌كند تا به خیابان‌ها بریزند و علیه السیسی تظاهرات كنند.
این تظاهرات ساعاتی بعد از خروج ژنرال السیسی از مصر و عزیمت وی به نیویورك صورت گرفته است و می‌تواند این گمانه را تقویت كند كه عده‌ای در داخل دولت عمیق مصر با السیسی اختلافاتی دارند و در‌صدد بركناری او هستند. به عبارتی دیگر اختلافات درونی هیات حاكمه در مصر فرصت غیبت السیسی و سفر او به نیویورك را غنیمت شمرده و قصد داشته باشد با عدم سركوب معترضان و میدان دادن به این‌گونه اعتراضات راه را برای حذف او و جایگزین كردن فرد دیگری كه مورد وثوق ارتش باشد هموار سازد.
با این حال باید توجه داشت كه طی سال‌های گذشته همواره طرفداران اخوان‌المسلمین به‌رغم همه فشارها و سركوب‌ها هرگز دست از اعتراضات خود نكشیدند و به‌خصوص در شبكه‌های مجازی و در خارج از كشور مصر آنها همواره بر مخالفت خودشان با نظامیان كودتا‌گر تاكید داشته و خواستار احیای حقوق‌شان بودند. به همین دلیل می‌شود گفت ادامه تلاش‌های مستمر آنها نقشی غیر‌مستقیم در پس‌زمینه همین اعتراضات كنونی داشته باشد و حال با به وجود آمدن نوعی شكاف و
دو دستگی در هیات حاكمه مصر فرصت پیدا كرده است تا خود را نشان دهد‌.
سركوب شدید اخوان‌المسلمین در میادین النهضه و رابعه بسیاری از خانواده‌های آنها را داغدار كرد و در مجموع می‌شود گفت بقایای اخوان‌المسلمین در مصر یك جمعیت چند میلیونی را تشكیل می‌دهند كه طی سال‌های گذشته هرگز دست از مخالفت با ارتشبد السیسی برنداشته‌اند‌.
حال شاید اعتراضات در ظاهر رنگ و بوی اسلامی نداشته باشد، اما باید توجه داشت چیزی كه این اعتراضات را با مخالفت‌های گروه‌های اسلامگرا پیوند می‌دهند تاكید مشترك آنها بر بركناری السیسی است. بافت فرهنگی و دینی مردم مصر به گونه‌ای است كه همچنان نیروهای اسلام‌خواه در این كشور دارای پتانسیل نیرومندی بوده و مترصد اوضاع هستند‌. از این رو هر اتفاقی از نوع اعتراضات جمعه شب می‌تواند كمك كند تا مانند جرقه‌ای یك آتش زیر خاكستر را روشن سازد و با میدان كشاندن گرو‌ه‌های اسلام‌خواه یك‌بار دیگر تحولات مصر را به سمت جدیدی هدایت كند.