جنگیدیم تا بمانیم
شاید اگر از من و شما درباره سفر بپرسند و بخواهیم راحت‌ترین جواب ممکن را بدهیم، آن را یک مقوله نه چندان ضروری در زندگی و از تفریحات قشر مرفه جامعه بدانیم اما این پاسخ ابتدایی، پاسخ چندان درستی نمی‌تواند باشد. بیایید از یک منظر دیگر به مقوله سفر نگاه کنیم، این‌که سفر الزاما یک تفریح چند روزه یا چند هفته‌ای نیست و می‌تواند یک گشت و گذار درون شهری چند ساعته یا نصف‌روزه را هم شامل شود. حالا این را بگذارید کنار این‌که همه مردم با درجات متفاوتی از فشارهای جسمی، روحی و روانی ناشی از کار و فعالیت، احتیاج به استراحت و تفریح دارند که یکی از بهترین راه‌های آن سفر است؛ سفری کوتاه یا بلند که تجربه ثابت کرده هم فشار و خستگی‌های جسمی و روحی روانی را می‌شوید و می‌برد و هم توان و روحیه و انگیزه مجدد و بالاتری برای ادامه کسب و کار و زندگی به آدم می‌بخشد. هنوز تعریف‌مان از سفر کامل نشده و آنچه گفتیم تنها یک وجه از سفر بود، وجه دیگر آن نفسِ کسب و کار بودن مقوله سفر و گردشگری است، به این معنا که سفر اگر برای من و شما حکم یک وسیله برای استراحت و تفریح و تجدید قوا را دارد، برای هزاران نفر در چرخه‌ای به نام چرخه سفر و گردشگری، حکم کسب و کاری را دارد که چرخش آن، رونق هزاران کسب‌و‌کار و به تبع آن رونق زندگی خانواده‌های وابسته به این صنعت و رونق و توسعه اقتصادی یک جامعه را به دنبال دارد. حالا فکر کنید این مقوله حساس و پرفایده فردی و اجتماعی، یک‌شبه با شیوع یک ویروس حدود 100 نانومتری نامرئی به چالش کشیده شود، تا آنجا که به طور کامل کنار گذاشته شده و از سبد تفریحی خانوارها و سبد اقتصادی جامعه حذف شود؛ اتفاقی که از اواخر سال 98 در کشورمان و البته تمام جهان رخ داد و تقریبا در تمام سال 99 هم به درازا کشیده شد. خب در چنین شرایطی می‌توان تصور کرد چه آسیب‌های روحی روانی به تک‌تک افراد جامعه از یک سو و چه خسارت‌های هنگفتی به اقتصاد جوامع از دیگر سو وارد شد؛ به ویژه به کشورهایی که اقتصاد خود را بر پایه و شالوده گردشگری بنا کرده‌‌اند و تعدادشان هم البته کم نیست. همین بود که سازمان جهانی گردشگری به میدان آمد و تلاش کرد با انتخاب شعار گردشگری برای رشد فراگیر در سال گذشته میلادی یعنی سال 2021 ( 1400)، دوباره رونق و پویایی را به این صنعت روبه نابودی برگرداند و از همه کشورهای دنیا هم خواست تا موانع پیش روی گردشگری را از میان برداشته و با رعایت کامل اصول بهداشتی برای سازگاری بیشتر با کرونا، به بهبود و رشد حالِ تک تک افراد و اقتصاد جوامع کمک کنند و شرایطی ایجاد کرده تا همگان به ویژه تمام فعالان این حوزه به شکلی گسترده و منصفانه در این شرایط سخت از مزایای سفر و گردشگری بهره‌مند شوند. این درخواست در کشور ما هم جدی گرفته‌شد و در اولویت برنامه‌های گردشگری قرار گرفت تا خسارت‌های عظیم سال 99 در این حوزه، در سال 1400 و سال‌های پس از آن تکرار نشود. به تبع این تصمیم، برنامه‌هایی هم طراحی، مصوب و اجرایی شد تا تلنگر دوباره‌ای باشد به صنعت رو به کمای گردشگری. از جمله این برنامه‌ها راه‌اندازی نمایشگاه ملی و بین‌المللی صنایع‌دستی و گردشگری در پایتخت، حضور در اکسپوی 2020 دبی و تصویب صدور روادید ورود گردشگر به ایران در ستاد ملی کرونا از آبان ماه امسال بود که علی‌اصغر شالبافیان، معاون گردشگری از آن به عنوان هدیه روز جهانی گردشگری نام برد و اظهار امیدواری کرد از سرگیری صدور روادید موجب احیای تدریجی صنعت گردشگری و بازگشت امید به زندگی فعالان این حوزه شود.
در چند سال اخیر البته رویکرد مسوولان نظام تغییر کرد و گردشگری موردتوجه بیشتر و یکی از اولویت‌های برنامه‌ریزی آنها شد، نشان به آن نشان که سازمان میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی مرداد1398به وزارتخانه تبدیل شد تا اختیارات گسترده‌تری در حوزه ترویج و رونق گردشگری و در کنار آن صنایع‌دستی و میراث‌فرهنگی داشته باشد و از قِبَل آن بتواند به ایجاد اشتغال و رشد درآمدزایی در کشور کمک کند.
هنوز شش ماه از شکل‌گیری وزارتخانه‌ای که اولویت خود را توسعه گردشگری اعلام کرده بود، نگذشته بود که ویروس ویرانگر کرونا از راه رسید و بنای قامت نگرفته گردشگری را به زیر کشاند و دروازه شهر گردشگری و سفرهای داخلی و خارجی را تخته کرد تا جایی که فقط در حوزه صنعت هتلداری ایران و به گفته جمشید حمزه‌زاده، رئیس جامعه هتلداران در بازه اسفند98 تا پایان آذر امسال بالغ بر 22هزار میلیارد تومان ضرر مالی به این صنعت رساند؛ رقم سنگینی که می‌توان آن را به سایر زیرمجموعه‌های صنعت گردشگری هم بسط داد و به ارقام هولناک و نگران‌کننده‌ای رسید. این خسارت عظیم در حوزه گردشگری و به تبع آن صنایع‌دستی و میراث‌فرهنگی البته تنها گریبانگیر کشور ما نشد و کل دنیا را فراگرفت، به حدی که گفته می‌شود زیانی بیش از 4تریلیون دلار را در سراسر جهان داشته و به گفته کارشناسان گردشگری این زیان تا سال2023 یا حتی پس از آن جبران نخواهد شد. همین بود که سازمان جهانی گردشگری اجرای طرحی با محوریت شروع مجدد گردشگری به معنای بهبود و رشد از جنبه‌های مختلف اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی را با شعار گردشگری برای رشد فراگیر اعلام کرد.
صدور روادید برای گردشگران ورودی
همزمان در ایران هم گام‌های بلندی برای رسیدن به این گردشگری فراگیر برداشته شد که مهم‌ترین آن تصویب صدور روادید ورود گردشگر به ایران توسط ستاد‌ملی کرونا به خواست سیدعزت‌ا... ضرغامی، وزیر میراث‌فرهنگی و گردشگری و صنایع‌دستی بود تا شاید با ورود دوباره گردشگران خارجی به ایران که به‌دلیل شیوع کرونا تعطیل شده بود، این صنعت روبه احتضار نیمه‌جانی بگیرد؛ بنابر این مصوبه گردشگران خارجی از آبان امسال می‌توانستند به‌صورت انفرادی و گروهی از مرزهای هوایی با ارائه کارت‌واکسن و آزمایش پی‌سی‌آر و رعایت پروتکل‌های بهداشتی به ایران سفر کنند. یکی از برنامه‌های خوبی که دراین‌خصوص معاونت گردشگری با همراهی بخش‌خصوصی طراحی و اجرایی کرد این بود که ایران را دوباره به علاقه‌مندان سفر در سراسر جهان بشناساند تا با اشتیاق و برنامه‌های مدون‌تری به کشورمان سفر کنند. همچنین خیال مردم جهان را از ایمن‌بودن ایران به هرلحاظ به‌ویژه شرایط بهداشتی و کرونایی راحت کند برای همین اولین برنامه‌ای که برای ورود گردشگران خارجی به ایران طراحی و اجرا شد، ورود تورهای آشناسازی گردشگران(فم‌تور) و راهنماهای گردشگری خارجی به ایران بود. اولین فم‌توری هم که وارد ایران شد یک گروه روسی بود که پنجشنبه13آبان از طریق فرودگاه امام‌خمینی(ره) وارد کشورمان شد و طی یک‌هفته اقامت در ایران به کرمان، ماهان، اکوکمپ لوت، شیراز و اصفهان سفر کرد تا جاذبه‌های این مناطق را در بازگشت به روسیه برای مردم کشور خود تعریف و توصیف کنند. پس از آن گروه‌هایی از ایتالیا، اسپانیا و عراق به کشورمان آمدند که آشنایی اصولی با جاذبه‌های طبیعی و تاریخی ایران برایشان بسیار جذاب هم بود. گرچه برنامه‌های وزارت میراث‌فرهنگی برای گردشگران ورودی محدود به چند کشور نشده و همه مناطق دور و نزدیک دنیا را شامل می‌شود، با این حال شالبافیان، معاون گردشگری در آخرین روزهای آذر از برنامه‌ریزی برای افزایش تبادل گردشگر میان ایران و کشورهای همسایه خبر داد.
برگزاری نمایشگاه گردشگری
از دیگر اقدامات معاونت گردشگری برای خارج‌کردن این صنعت از رکود کرونایی و غیرکرونایی، راه‌اندازی نمایشگاه گردشگری در کنار نمایشگاه صنایع‌دستی در بهمن‌ماه بود. معاون گردشگری کشور پیش از گشایش نمایشگاه بارها اعلام کرده بود که هدف از برگزاری نمایشگاه گردشگریی و صنایع‌دستی باوجود جولان گاه‌و‌بیگاه کرونا، حمایت از این حوزه‌ها از طریق ایجاد فضایی برای ملاقات ذی‌نفعان گردشگری، میزبانی از هیات‌های بازرگانی همسایه به‌صورت فیزیکی، مجازی و... است. نکته جالب این نمایشگاه، حضور گسترده و پروپیمان کسب‌وکارهای حوزه گردشگری و صنایع‌دستی باوجود هزینه‌بر بودن و ایجاد حواشی همچون تحریم نمایشگاه پولی پیش از برگزاری آن بود.
یک فرصت طلایی که سوخت
خواسته یا ناخواسته یک فرصت مهم بین‌المللی هم در حوزه گردشگری پیش پای ایران گذاشته شد و آن نمایشگاه اکسپوی2020 دبی بود که شیوع کرونا برگزاری آن را به امسال یعنی سال2021 موکول کرد.
اکسپوی دبی که از 9مهر فعالیت خود را شروع کرد و تا 21فروردین1401 ادامه دارد. یکی از طولانی‌ترین نمایشگاه‌هایی است که به مدت شش‌ماه دستاوردهای حوزه‌های صنعت، فناوری، گردشگری و تجاری همه کشورهای جهان را به نمایش می‌گذارد. این نمایشگاه بزرگ یک فرصت‌طلایی برای هر یک از کشورهای جهان ازجمله ایران بود تا ظرفیت‌های خود را در حوزه‌های مختلف به‌ویژه گردشگری به جهانیان عرضه کنند. متاسفانه آن‌طور که دیده، شنیده و گفته شده، ایران باوجود حضور در نمایشگاه نتوانست از این فرصت منحصربه‌فرد درخصوص معرفی شایسته ظرفیت‌های میراثی، گردشگری، فرهنگی و صنایع‌دستی خود استفاده کند و به‌راحتی آن را از دست داد.
